Giải pháp nào để ngăn chặn, hạn chế học sinh bỏ học?

Tại hội nghị sơ kết học kỳ I năm học 2007-2008, Sở GD-ĐT đã công bố con số học sinh bỏ học trên địa bàn toàn tỉnh khiến không ít người giật mình: 1.356 học sinh ở cả 3 cấp học (tiểu học: 45 học sinh, THCS: 787 học sinh, THPT: 321 học sinh và bổ túc THPT: 203 học sinh). Ngạc nhiên hơn là số học sinh bỏ học không chỉ có ở một số địa phương miền núi mà đã xuất hiện ở cả vùng đồng bằng, đô thị… Mặc dù đã nỗ lực rất nhiều để duy trì sỹ số lớp học, nhưng vận động được số học sinh bỏ học quay trở lại lớp vẫn là vấn đề nan giải của nhiều cơ sở, đơn vị giáo dục trên địa bàn tỉnh hiện nay.

Theo thống kê của Sở GD-ĐT, hiện tượng học sinh bỏ học xảy ra trên địa bàn 14 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh, tập trung nhiều nhất là ở Yên Hưng, Hoành Bồ, Bình Liêu, Đông Triều, Móng Cái… Tại thời điểm cuối học kỳ I năm học 2007-2008, ông Nguyễn Hồng Thái, Phó Phòng GD huyện Yên Hưng đã đưa ra con số học sinh bỏ học khá cao so với một địa phương có truyền thống hiếu học như Yên Hưng: 169 học sinh THCS bỏ học qua hè và 37 học sinh tiểu học và THCS bỏ học giữa chừng. Qua tìm hiểu thực tế, chúng tôi thấy nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng học sinh bỏ học ở cấp THCS là do hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn; sự học của các em đã trở thành gánh nặng trong cuộc sống của mỗi gia đình, nhất là ở nông thôn, các vùng còn nhiều khó khăn.

Các em cho rằng nghỉ học vừa giảm được chi phí hàng tháng, vừa kiếm thêm tiền phụ đỡ gia đình, lại có thể không bị sức ép của chuyện học hành. Xã Phong Hải có 1.300 hộ dân, tuy tỷ lệ hộ nghèo không cao (37 hộ), nhưng có đến gần 1/3 số hộ trong xã làm nghề chài, lưới, đi biển, gia đình không có nhiều thời gian quan tâm đến chuyện học hành của con cái. Khi chúng tôi tìm đế nhà một số em thì đều không gặp được vì các em theo gia đình đi làm thường xuyên. Cách trụ sở UBND xã không xa, Trường THCS Phong Hải đã được cao tầng hoá khang trang, dự kiến xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia vào năm nay. Ông Đặng Văn Nhung, Hiệu trưởng nhà trường đưa cho chúng tôi bản thống kê trong năm học 2007-2008: Tổng số học sinh phải huy động là 667 em, nhưng chỉ huy động được 645 em. Trước hiện tượng trên, ngành GD huyện đã cùng chính quyền địa phương và các đoàn thể tìm giải pháp vận động học sinh trở lại trường: Nâng cao chất lượng giáo dục, trong đó chú trọng việc phụ đạo học sinh yếu kém có thể theo kịp chương trình của năm học; mở các lớp bổ túc THCS tại các xã Liên Vị, Liên Hoà dạy buổi tối cho những học sinh không có điều kiện. Dù cố gắng, nhưng kết quả cũng chưa được như mong đợi. ở huyện miền núi Bình Liêu, điều kiện kinh tế khó khăn là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nhiều học sinh bỏ học. Trường THPT Bình Liêu có diện tích 9.000m2. Hiện cơ sở vật chất của nhà trường chỉ có thể đáp ứng cho việc dạy và học của khoảng 800 học sinh (18 lớp). Nhưng năm học 2007-2008 nhà trường phải mở tới 26 lớp với 1.120 học sinh của 7 xã và 1 thị trấn. Như vậy, nhà trường còn thiếu tới 14 phòng học (chưa kể các phòng chức năng, thực hành). Trường chỉ có cơ sở duy nhất tại trung tâm huyện, lại không có KTX cho học sinh ở xa, nên nhiều học sinh ở xã Hoành Mô, Đồng Tâm, Đồng Văn… muốn đến trường phải vượt quãng đường rất xa (10-30km). Em Chu Thanh Hằng, bản Chè Phạ (Đồng Tâm) nói: “Em cùng 8 bạn học khác góp tiền thuê chung một phòng trọ ở gần trường. Mỗi tháng chỉ được gia đình cấp cho 20kg gạo và 150.000 đồng để trả tiền thuê nhà, sinh hoạt phí và mua thức ăn. Ngày chỉ dám ăn 2 bữa sáng và tối, với thức ăn chủ yếu là rau và nước mắm. Nhưng dù sao vẫn còn hơn nhiều bạn gia đình không có điều kiện phải nghỉ học ở nhà đi làm nương, làm rẫy”.

Tìm hiểu thêm ở một số địa phương khác, lãnh đạo và giáo viên nhiều cơ sở giáo dục chia sẻ: Cuộc vận động “2 không”, ở một khía cạnh nào đó cũng là một trong những lý do khiến nhiều học sinh bỏ học. Khi học thật, dạy thật, những học sinh không đạt yêu cầu sẽ phải lưu ban. Hầu hết học sinh lưu ban đều có tâm lý chán nản, xấu hổ nên bỏ học…

Theo ý kiến của lãnh đạo một số địa phương, số học sinh bỏ học hiện nay tuy khá lớn nhưng vẫn đảm bảo được kết quả phổ cập GD THCS. Tuy nhiên, sẽ gây nhiều khó khăn cho công tác phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, tiến tới phổ cập giáo dục trung học. Có lẽ vấn đề nan giải này sẽ chỉ được giải quyết khi mà sự học của các em không còn là gánh nặng kinh tế cho nhiều gia đình; hệ thống trường lớp được tăng cường; chương trình được cải tiến, giảm tải...