Xã Thắng Lợi (huyện Vân Đồn) đã có điện lưới vào cuối tháng 12-2014 từ sự vào cuộc của tỉnh và Tổng Công ty Điện lực miền Bắc (Tập đoàn Điện lực Việt Nam). Điện lưới tạo nhiều điều kiện cho Thắng Lợi thực hiện tốt trong phát triển kinh tế - xã hội. Năm 2015, Thắng Lợi đã hoàn thành tiêu chí hộ nghèo xây dựng nông thôn mới vì xã chỉ còn 4% số hộ nghèo, nhưng năm nay việc xét hộ nghèo theo tiếp cận đa chiều thì số hộ nghèo ở Thắng Lợi lại tăng lên 22,7% (tương đương với 95 hộ). Theo các cán bộ xã thì nguyên nhân nghèo chủ yếu do hiện nay xã vẫn còn 69 hộ dân (258 nhân khẩu), sống rải rác ở các thôn chưa có nhà ở và chưa có cả đất để làm nhà.
Thắng Lợi có 417 hộ dân, nhưng có tới 95% số hộ làm nghề đánh bắt cá, nuôi trồng thuỷ sản và nhiều hộ trong số họ lấy thuyền và bè nuôi trồng thuỷ sản làm nhà. Cuộc sống lênh đênh của người dân tạo ra nhiều lo lắng cho cán bộ xã, nhất là những dịp mưa bão, các cán bộ xã cũng phải xuống biển để vận động đưa các hộ dân lên bờ, để họ sống tạm trong các phòng làm việc của UBND xã, trường học, nhà văn hoá cho qua ngày mưa bão rồi lại xuống biển. Cuộc sống tạm bợ kéo theo nhiều hệ lụy khác, đó là chuyện học hành của lũ trẻ khi chúng phải theo bố mẹ bồng bềnh trên sông nước, rồi cuộc đời cứ đi theo một cái vòng luẩn quẩn.
Đầu năm 2014 khi có điện lưới, số hộ không nhà ở Thắng Lợi là 111 hộ. Người ta sống lênh đênh lâu ngày thành quen, nhiều hộ có đất nhưng không làm nhà, nhiều gia đình có nhà trên bờ nhưng lại bỏ nhà không, rồi cả gia đình cùng xuống thuyền, bè sinh sống, bởi thuyền bè là nơi gắn liền với cuộc sống hàng ngày của họ. Điện lưới được đưa vào xã đã thay đổi hoàn toàn nhận thức của người dân. Bây giờ, từ chỗ cán bộ xã, thôn phải vận động người dân lên bờ làm nhà, thì nay họ tự lên bờ. Đã có 42 hộ làm nhà sau khi có điện lưới, thế nhưng số hộ chưa có đất làm nhà vẫn là con số đau đầu đối với cán bộ xã Thắng Lợi. Ông Nguyễn Văn Tùng, Chủ tịch UBND xã, cho biết: “Xã cũng không thể lấn biển để tạo quỹ đất cho người dân, vì bờ biển Thắng Lợi là di tích Thương cảng cổ Vân Đồn đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia”.
Thôn Thi Đua nằm ở trung tâm xã Thắng Lợi có 30 hộ nghèo/130 hộ dân. Ông Phạm Văn Hoà, Trưởng thôn cho hay: Đặc thù của Thắng Lợi, người dân chỉ chuyên đánh bắt, nuôi trồng hải sản chứ không làm ruộng hay chăn nuôi như các xã đất liền do quỹ đất hạn hẹp. Thôn Thi Đua của chúng tôi cũng vậy. Thế nhưng đầu tư làm nghề không dễ, thí dụ như để có một phương tiện đánh bắt hải sản tối thiểu cũng cần chi phí khoảng 150 triệu đồng. Với mức kinh phí này chỉ sắm được thuyền nhỏ đánh bắt quanh bờ, khéo thì đủ sống, nếu mà vay mượn hoàn toàn để sắm phương tiện thì khó có khả năng trả nợ. Muốn vươn ra xa thì phải sắm các phương tiện lớn từ 600 triệu tới hơn tỷ đồng, là điều không thể đối với người nghèo. Nhiều người suốt cuộc đời chỉ đi bắt ốc, đánh hà nhưng công việc này giờ cũng khó hơn vì các bãi triều đã được giao cho các hộ nuôi trồng ngao, tu hài. Theo tôi, huyện và xã cần quy hoạch lại bãi triều, phân chia ra khu vực nuôi trồng, khu vực khai thác riêng rẽ để người nghèo còn có cơ hội làm ăn mà thoát nghèo.
Trên bãi triều vào ngày nước cạn, tôi gặp bà Nguyễn Thị Cúc, 77 tuổi là hộ nghèo sống ở thôn Thi Đua. Bà Cúc bảo: Tôi đã có 44 năm làm nghề bắt hải sản trên bãi mà vẫn nghèo. Chồng tôi bị tàn tật nên cũng chẳng làm được gì mấy, các con tôi cũng không khấm khá, chúng nuôi gia đình mình cũng đã mệt rồi. Cuộc sống hàng ngày của vợ chồng tôi cũng chỉ trông chờ vào số ốc, hà tôi mang về bán lấy gạo ăn. Như tôi là người già nên các chủ bãi còn châm chước cho bắt ốc, hà trên bãi của họ nên cũng còn kiếm được chút ít.
Còn ông Nguyễn Văn Biên, đã gần 50 tuổi cũng là hộ nghèo ở thôn Thi Đua thì cả gia đình 4 người chỉ bồng bềnh trên chiếc thuyền khoảng 6m2. Các con ông chưa học hết THPT đã thôi học theo bố mẹ làm nghề. Ông Biên bảo: Xã có điện lưới, chúng tôi rất mừng nhưng nghĩ lại thấy tủi, vì mình quanh năm dưới thuyền có được hưởng đâu. Tôi vẫn dùng ắc quy để xem ti vi loại nhỏ, còn các thiết bị dùng điện khác như tủ lạnh, nồi cơm điện đành chịu.
Để giúp người dân Thắng Lợi ổn định đời sống, UBND tỉnh đã phê duyệt Dự án Di dân lên bờ và bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai xã Thắng Lợi, tại Quyết định số 3282/QĐ-UBND ngày 28-10-2015, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 38 tỷ đồng. Trung tuần tháng 5 năm nay, lãnh đạo UBND tỉnh cùng các sở, ngành liên quan đã đi kiểm tra thực tế hiện trường rà soát quy mô dự án. Việc triển khai dự án rất cần thiết, góp phần ổn định dân cư, đảm bảo an toàn về tài sản và tính mạng nhân dân trong mùa mưa bão. Đồng thời, góp phần hoàn thành mục tiêu chương trình nông thôn mới, tạo điều kiện cho chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, phát triển giáo dục, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đảm bảo an ninh quốc phòng và bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Đó là những giải pháp cơ bản để ổn định dân cư và giảm nghèo trên địa bàn xã Thắng Lợi.
Anh Vũ
