Ngoài những giá trị về cảnh quan, thiên nhiên, địa chất địa mạo, Vịnh Hạ Long được đánh giá là một kho báu với những đặc điểm nổi bật về đa dạng sinh học cùng các hệ sinh thái điển hình của vùng biển nhiệt đới như: Hệ sinh thái thảm thực vật trên các đảo đá, hệ sinh thái san hô, hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ sinh thái rạn đá quanh các đảo, đặc biệt là hệ sinh thái tùng áng và hệ sinh thái hang động. Vì vậy công tác bảo tồn và phát triển bền vững giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long là rất cần thiết.
Theo điều tra, Vịnh Hạ Long có hệ động, thực vật rất phong phú và đa dạng, với gần 3.000 loài, trong đó có nhiều loài đặc hữu chỉ mới gặp ở Hạ Long, đặc biệt, có trên 50% số loài thực vật có giá trị làm thuốc chữa bệnh. Hệ động vật rất đa dạng, từ động vật phù du, thân mềm đến động vật có xương sống sinh trưởng phát triển trong cả môi trường biển và trên cạn.
Xác định nhiệm vụ bảo tồn đa dạng sinh học Vịnh Hạ Long là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công tác bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, BQL Vịnh Hạ Long đã có nhiều giải pháp thực hiện tốt công tác này. Bên cạnh đẩy mạnh công tác tuyên truyền, BQL Vịnh Hạ Long còn tổ chức ký cam kết với các ngư dân làng chài, không khai thác các loài thực vật quý hiếm; phối hợp với một số ngành, đơn vị ra quân trồng rừng ngập mặn; phối hợp với ngành Giáo dục đưa việc giáo dục di sản vào trường học nhằm nâng cao nhận thức của học sinh trong việc giữ gìn và bảo tồn Vịnh Hạ Long nói chung và giá trị về đa dạng sinh học nói riêng...
Đặc biệt, để ngăn ngừa sự suy thoái đa dạng sinh học, Ban đã đề xuất thực hiện các hoạt động bảo tồn giá trị đa dạng sinh học Vịnh Hạ Long thông qua một số phương án, đề tài nghiên cứu cấp cơ sở như: Thực hiện khoanh vùng khu vực phân bố cây bông mộc (một loài thực vật đặc hữu trên Vịnh), nhân giống thành công 120 cây từ hạt bông mộc và đã trồng 100 cây tại khu vực Hang Sò và Hòn Núi Lướt.
Không chỉ vậy thời gian qua, Ban còn phối hợp với tổ chức JICA (Nhật Bản) triển khai dự án "Thiết lập hệ thống thu gom, vận chuyển rác thải trên Vịnh Hạ Long về bờ xử lý, sử dụng nhiên liệu sinh học và xây dựng mô hình giáo dục môi trường, nâng cao nhận thức cho cộng đồng bảo vệ di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long".
Từ năm 2013 đến nay, đã triển khai trồng phục hồi được khoảng 6.000 cây ngập mặn tại hai điểm là vụng Ba Cửa và Đầu Gỗ trên Vịnh Hạ Long. Đồng thời thực hiện khoanh vùng bảo tồn một số khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao, các loài đặc hữu, quý hiếm, các hệ sinh thái quan trọng trên Vịnh Hạ Long như: Khoanh vùng bảo tồn 2 khu vực (đảo Chân Voi, đảo Cát Lán - Lờm Bò) có quần thể cọ Hạ Long tự nhiên tập trung với số lượng lớn; cắm biển khoanh vùng 5 khu vực bảo tồn loài lan hài vệ nữ hoa vàng ngoài tự nhiên (khu vực đảo Mây Đèn, Soi Ván, hòn Xếp - làng chài Cống Đầm, khu vực hòn 320 - hòn Xương Rồng, khu vực đảo Đầu Bê); cắm biển khoanh vùng tại 2 khu vực có độ phủ san hô trên 30% (khu vực Cống Đỏ, khu vực Hang Trai). Ngoài ra BQL Vịnh Hạ Long còn thực hiện đề tài cấp tỉnh “Nghiên cứu giá trị của các hang ngầm và hồ nước mặn trên Vịnh Hạ Long”; triển khai trồng bảo tồn lan hài tại khu vực Cửa Vạn, Cống Đầm trên Vịnh Hạ Long.
Để lựa chọn một địa điểm có đủ điều kiện xây dựng thành một khu bảo tồn động, thực vật đại diện của Vịnh Hạ Long, là nơi thể hiện hình ảnh thu nhỏ về sự đa dạng sinh học của di sản, sau khi đưa ra các tiêu chí, khảo sát địa điểm, các chuyên gia tư vấn đã lựa chọn đảo Soi Sim. Đây là hòn đảo đất có rừng nguyên sinh nằm ở phía tây nam Vịnh Hạ Long.
Theo đó, khu bảo tồn động, thực vật Vịnh Hạ Long trên đảo Soi Sim được triển khai xây dựng từ cuối năm 2016 do Công ty TNHH MTV Soi Sim làm chủ đầu tư. Đây sẽ là nơi bảo tồn động, thực vật và lưu giữ nguồn gen quý hiếm của các loài đặc hữu có giá trị, có tên trong sách đỏ Việt Nam, loài đặc trưng của các hệ sinh thái Vịnh Hạ Long. Đồng thời, khu bảo tồn động, thực vật này cũng hứa hẹn sẽ là một điểm đến du lịch hấp dẫn thu hút khách tham quan, góp phần đảm bảo sự phát triển du lịch bền vững của di sản.
Theo quy hoạch, Khu bảo tồn động, thực vật Vịnh Hạ Long trên đảo Soi Sim bao gồm 4 phân khu chức năng: Khu A - Khu quản lý, đón tiếp (gồm các hạng mục bến tàu, nhà chờ, dịch vụ, tuyến đường); Khu B - Nhà trưng bày trung tâm, phòng nghiên cứu thí nghiệm, phòng bảo tồn nguồn gen động, thực vật, khu cứu hộ; Khu C - Khu bảo tồn động, thực vật (gồm khu nuôi nhốt, nuôi thả động vật, khu chăm sóc, bảo tồn các loài thực vật...); Khu D - Các tuyến tham quan, cảnh quan nền và mặt nước. Trong đó, điểm nhấn chính của khu bảo tồn là nhà trưng bày trung tâm và các sàn ngắm cảnh. Từ các điểm nhìn trên cao, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát được theo nhiều hướng của di sản Vịnh Hạ Long.
Dẫn chúng tôi đi một vòng quanh đảo Soi Sim, anh Chiến (cán bộ Công ty TNHH MTV Soi Sim) giới thiệu cho chúng tôi quá trình thực hiện Khu bảo tồn động, thực vật Vịnh Hạ Long trên đảo Soi Sim, về những khát khao đam mê giữ gìn những giá trị sinh học đặc sắc ở đây. Anh cho biết: Trong quá trình thực hiện một số hạng mục như đường bao quanh, trồng cây, nhà bảo tồn, phòng trưng bày chúng tôi cố gắng thực hiện một cách nghiêm ngặt về bảo vệ nguyên trạng cảnh quan, thảm thực vật, cây xanh trên đảo. Hầu như không chặt bỏ một cây nào. Mỗi một cây xanh trên đảo đều mang một giá trị riêng và quan điểm của chúng tôi là trồng thêm chứ không bỏ bớt.
Anh Chiến cho biết, đến thời điểm này các hạng mục của dự án đang được triển khai theo đúng tiến độ, đảm bảo theo quy hoạch được phê duyệt. Dự kiến đến cuối năm 2018, các hạng mục trong khu bảo tồn này sẽ được hoàn thiện và đưa vào hoạt động.
Có thể thấy, bảo tồn giá trị đa dạng sinh học của Vịnh Hạ Long có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng, mang tính sống còn của di sản. Không chỉ vậy, nó còn chi phối cả các giá trị về cảnh quan, địa chất, địa mạo, văn hoá của Vịnh Hạ Long. Bởi thế, ngoài nỗ lực của ngành chức năng, rất cần sự chung tay góp sức của cả cộng đồng trong công tác bảo tồn.
Thu Trang
