Ranh giới khai trường không chỉ xác định phạm vi quản lý tài nguyên của mỗi doanh nghiệp, mà còn gắn với yêu cầu giữ gìn an ninh, trật tự tại địa bàn. Ở Quảng Ninh, nơi hoạt động khai thác, vận chuyển và chế biến than gắn liền với khu dân cư, hệ thống giao thông và các công trình hạ tầng, bảo vệ tài nguyên không thể chỉ là việc nội bộ của ngành Than. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp, chính quyền địa phương và lực lượng Công an đang góp phần ngăn ngừa vi phạm, hạn chế những tác động đến đời sống nhân dân, giữ ổn định địa bàn để hoạt động sản xuất diễn ra an toàn.
Chủ động từ địa bàn, giữ vững ranh giới mỏ
Với diện tích quản lý khoảng 42km², Công ty Than Mạo Khê phải duy trì lực lượng kiểm soát tại nhiều khu vực khai trường, trong đó có những vị trí tiếp giáp địa bàn dân cư. Tổ bảo vệ của Công ty có 10 người, chia thành hai ca, mỗi ca 5 người. Công việc hằng ngày không chỉ là kiểm soát người, phương tiện ra vào mà còn theo dõi tình hình tại các khu vực trọng điểm, kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường có thể ảnh hưởng đến tài nguyên và hoạt động sản xuất.
Theo ông Nguyễn Văn Ngọc, Tổ trưởng Tổ bảo vệ Công ty Than Mạo Khê, việc bố trí lực lượng theo ca giúp duy trì kiểm soát thường xuyên tại các vị trí trọng điểm. Tuy nhiên, với địa bàn rộng, công tác bảo vệ cần có sự phối hợp của chính quyền và lực lượng công an địa phương, nhất là khi phát sinh vụ việc liên quan đến khu vực giáp ranh hoặc hoạt động bên ngoài phạm vi doanh nghiệp trực tiếp quản lý.
Thực tế đó khiến việc trao đổi thông tin giữa Công ty và Công an phường Mạo Khê trở thành một phần trong công tác bảo vệ tài nguyên, giữ gìn an ninh, trật tự. Trung tá Lý Văn Linh, Phó trưởng Công an phường Mạo Khê, cho biết: Nhờ sự chủ động thông tin về tình hình khai trường của doanh nghiệp, Công an phường đã nắm chắc địa bàn, kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp xác minh và xử lý kịp thời các dấu hiệu bất thường, phòng ngừa hành vi xâm phạm tài nguyên, mất cắp và những vụ việc có thể ảnh hưởng đến sản xuất.
Cách làm này được triển khai ở nhiều khu vực khai thác khác, phù hợp với đặc điểm từng địa bàn. Tại Hoàng Quế, từ đầu năm đến nay, Công an phường và Công ty Than Uông Bí đã phối hợp tổ chức 40 lượt tuần tra, huy động hơn 200 lượt cán bộ, nhân viên cùng 85 lượt phương tiện tham gia. Hoạt động tuần tra hướng vào các khu vực giáp ranh, nơi dễ phát sinh tình trạng lấy cắp, tập kết, vận chuyển than và đổ thải trái phép.
Tuần tra, kiểm soát tại các khu vực giáp ranh không chỉ giúp ngăn chặn hành vi xâm phạm tài nguyên, mà còn góp phần phát hiện sớm những bất cập trong quản lý đất đai, vận chuyển than và các hoạt động liên quan đến đời sống người dân. Nếu không được xử lý kịp thời, những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, thậm chí phát sinh tranh chấp, phức tạp về an ninh, trật tự. Vì vậy, công tác phối hợp cần được duy trì thường xuyên, sát với tình hình thực tế ở từng địa bàn.
Hoạt động sản xuất than không chỉ diễn ra trong phạm vi khai trường, mà còn gắn với các tuyến vận chuyển, khu dân cư và hệ thống công trình phục vụ sản xuất. Vì thế, những bất cập như bụi, tiếng ồn, vật liệu rơi vãi hay thoát nước không được xử lý kịp thời đều có thể ảnh hưởng đến đời sống người dân, đồng thời tác động đến hoạt động của doanh nghiệp.
Yêu cầu phối hợp cũng đặt ra ngay trong các cơ sở sản xuất, nơi nguy cơ mất an toàn có thể bắt nguồn từ việc quản lý thiết bị, vật tư và quy trình vận hành. Tại Công ty TNHH MTV Môi trường - TKV, chất thải nguy hại như giẻ lau dính dầu, lọc dầu, thùng chứa dầu thải cần được kiểm soát chặt chẽ để phòng ngừa sự cố cháy, nổ. Với những đơn vị khai thác hầm lò như Than Thống Nhất, việc quản lý thiết bị điện, vật tư đưa xuống lò và chấp hành quy định an toàn càng có ý nghĩa quan trọng, bởi sự cố không chỉ đe dọa người lao động mà còn có thể làm gián đoạn sản xuất.
Cùng với đó, các khu nhà ở tập trung đông công nhân cũng được quản lý chặt chẽ về an ninh, trật tự. Điển hình như tại phường Hoàng Quế, địa phương hiện có 469 hộ, 1.028 nhân khẩu, hộ tạm trú, trong đó có 159 hộ và 315 nhân khẩu đang tạm trú tại khu chung cư cho công nhân của Công ty Than Uông Bí - TKV tại khu phố Tân Yên. Từ đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã tổ chức gần 20 lượt tuần tra ban đêm, kiểm tra 50 phòng ở và 150 lượt người cư trú. Qua đó, tình hình cư trú được nắm bắt kịp thời, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự và tạo điều kiện để người lao động yên tâm sinh sống, làm việc.
Thực tế đó cho thấy, giữ an toàn cho hoạt động khai thác than không thể chỉ dựa vào biện pháp quản lý bên trong doanh nghiệp. Những vấn đề nảy sinh trên tuyến vận chuyển cần sự phối hợp với chính quyền và lực lượng chức năng; nguy cơ mất an toàn trong cơ sở sản xuất đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát chặt quy trình, thiết bị, đồng thời thực hiện nghiêm các quy định liên quan. Khi trách nhiệm của từng bên được xác định rõ và việc phối hợp được duy trì thường xuyên, những nguy cơ ảnh hưởng đến tài nguyên, môi trường, an ninh, trật tự và hoạt động sản xuất sẽ có thể được phát hiện, xử lý ngay từ cơ sở.
Gắn trách nhiệm doanh nghiệp với địa phương
Đầu những năm 1990, tình trạng khai thác than trái phép, thường gọi là “than thổ phỉ”, từng là vấn đề nhức nhối ở Quảng Ninh, gây thất thoát tài nguyên và ảnh hưởng đến an ninh, trật tự tại các khu vực mỏ. Việc thành lập Tổng Công ty Than Việt Nam (nay là Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV)) ngày 10/10/1994 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong quá trình tổ chức, chấn chỉnh hoạt động của ngành Than. Cùng với tỉnh Quảng Ninh, ngành Than tập trung giải quyết tình trạng khai thác trái phép, lập lại trật tự trong quản lý tài nguyên. Đến giữa năm 1996, Đảng ủy Than Quảng Ninh được thành lập, tăng cường vai trò lãnh đạo đối với các đơn vị sản xuất than trên địa bàn. Những nỗ lực trong giai đoạn này góp phần từng bước đẩy lùi nạn “than thổ phỉ”, đặt nền móng cho cơ chế phối hợp giữa ngành Than và địa phương trong bảo vệ tài nguyên, giữ gìn an ninh, trật tự về sau.
Từ thực tiễn ấy, yêu cầu bảo vệ tài nguyên ngày càng gắn chặt với trách nhiệm quản lý của doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Các khu vực giáp ranh, mỏ đã đóng cửa nhưng chưa hoàn tất bàn giao, vị trí còn vướng mắc về đất đai hoặc có dự án chồng lấn đều cần được rà soát, xác định rõ trách nhiệm quản lý. Nếu thiếu phối hợp, những khoảng trống này có thể tạo điều kiện cho vi phạm phát sinh, gây khó khăn cho cả hoạt động sản xuất và công tác quản lý địa bàn.
Trong giai đoạn 2013-2022, các lực lượng chức năng đã xác minh 268 vụ việc liên quan đến hoạt động khai thác, kinh doanh than; chuyển 84 vụ việc cho cơ quan điều tra và khởi tố 125 bị can. Một vụ việc điển hình được phát hiện qua công tác nắm tình hình của lực lượng an ninh kinh tế vào tháng 10/2020. Khi đó, tại khu vực khai thác thuộc Công ty Than Hạ Long - TKV, dù dự án đã hết hạn khai thác từ tháng 12/2019 và đang làm thủ tục đóng cửa mỏ, các đối tượng vẫn đưa người, phương tiện vào khai thác than lộ thiên trái phép. Sau quá trình trinh sát, xác minh, ngày 23/2/2021, lực lượng công an tổ chức kiểm tra, bắt giữ các đối tượng tại hiện trường, thu giữ khoảng 100.000 tấn than cùng 54 phương tiện phục vụ khai thác, vận chuyển. Vụ án gây thất thoát tài nguyên với trị giá được xác định trên 154,2 tỷ đồng; 14 bị can bị khởi tố, truy tố. Những vụ việc như vậy cho thấy hành vi xâm phạm tài nguyên có thể gây thiệt hại lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác, vận chuyển và tiêu thụ than.
Với ngành Than, bảo vệ tài nguyên không thể chỉ dựa vào lực lượng bảo vệ tại từng đơn vị. TKV hiện có khoảng 92.000 lao động tại 63 đơn vị, sản lượng khai thác, chế biến và tiêu thụ hằng năm trên 40 triệu tấn. Quy mô hoạt động lớn, địa bàn rộng, nhiều khâu liên quan từ khai thác đến vận chuyển và tiêu thụ đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả quản lý nội bộ, đồng thời duy trì phối hợp với chính quyền và lực lượng chức năng.
Trong giai đoạn 2020-2026, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Công an thành phố Quảng Ninh đã trao đổi thông tin, tham mưu và cảnh báo 190 lượt bằng văn bản; phối hợp giải quyết 5 nhóm vụ việc liên quan đến lấn chiếm, xây dựng trái phép, cản trở hoạt động sản xuất; điều tra, xử lý 8 nhóm với 30 đối tượng có hành vi cưỡng đoạt tài sản tại các cảng than và triệt phá 2 nhóm có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Công tác nắm tình hình trên không gian mạng cũng được triển khai, qua đó phát hiện, xử lý 29 trường hợp tham gia các nhóm có hoạt động vi phạm pháp luật, tuyên truyền chống Nhà nước hoặc kích động vi phạm.
Cùng với xử lý vi phạm, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người lao động được chú trọng. Hơn 450 buổi tuyên truyền, phổ biến pháp luật đã được tổ chức tại các đơn vị, với trên 300.000 lượt người tham gia. Toàn Tập đoàn duy trì 28 mô hình tự quản về an ninh, trật tự; đồng thời tăng cường ứng dụng camera, thiết bị định vị GPS và các giải pháp công nghệ phục vụ quản lý. Đây là những biện pháp hỗ trợ công tác giám sát, giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và cung cấp thông tin phục vụ xử lý vi phạm.
Đánh giá kết quả phối hợp, Thiếu tướng Nguyễn Tiến Trung, Giám đốc Công an thành phố Quảng Ninh, nhấn mạnh: “Kết quả đạt được trong hơn 5 năm qua là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của cơ chế phối hợp linh hoạt, chặt chẽ, thực chất giữa Công an thành phố Quảng Ninh và TKV. Từ đó, công tác phối hợp đã từng bước chuyển từ bị động xử lý vụ việc sang chủ động trao đổi thông tin, dự báo tình hình, triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa ngay từ khi mới phát sinh, không để hình thành "điểm nóng", góp phần giữ vững ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển bền vững”.
Giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo, TKV định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, bảo vệ tài nguyên và ranh giới mỏ. Camera giám sát, GPS, cân điện tử, phần mềm quản lý và bản đồ số ranh giới khai trường sẽ được tăng cường, từng bước kết nối dữ liệu giữa các khâu khai thác, chế biến, vận chuyển, cảng và tiêu thụ. Tập đoàn cũng yêu cầu làm rõ trách nhiệm của từng đơn vị, người đứng đầu, nhất là tại các khu vực giáp ranh, dự án chồng lấn hoặc mỏ đã đóng cửa nhưng chưa hoàn tất bàn giao cho địa phương.
Cùng với các giải pháp quản lý, trách nhiệm của doanh nghiệp còn gắn với những vấn đề nảy sinh trong quá trình sản xuất và vận chuyển than trên địa bàn. Kiểm soát bụi, tiếng ồn, bảo đảm an toàn giao thông, xử lý kịp thời những tác động đến môi trường và đời sống dân cư là yêu cầu không thể tách rời hoạt động sản xuất. Việc thực hiện tốt trách nhiệm này không chỉ góp phần hạn chế vi phạm, sự cố mà còn tạo sự đồng thuận với cộng đồng nơi doanh nghiệp hoạt động.
Trải qua 90 năm xây dựng và phát triển, ngành Than đã trở thành một phần quan trọng trong lịch sử công nghiệp, kinh tế và đời sống của vùng Mỏ, đồng thời đóng góp thiết yếu vào bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trong chặng đường phát triển mới, bảo vệ tài nguyên, giữ vững ranh giới mỏ không chỉ là bảo vệ nguồn lực sản xuất của doanh nghiệp, mà còn là giữ gìn tài sản quốc gia, bảo vệ môi trường sinh thái và sự ổn định tại địa phương. Đó cũng là nền tảng để nguồn tài nguyên được quản lý, khai thác có trách nhiệm, đóng góp lâu dài cho sự phát triển của thành phố Quảng Ninh và đất nước.
