Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đang đẩy mạnh phát triển kinh tế tuần hoàn, chú trọng chế biến sâu, nâng cao giá trị sản phẩm và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Việc tăng cường tái sử dụng nước thải mỏ, tận dụng đất đá thải làm vật liệu phục vụ sản xuất, xây dựng đang mở ra hướng đi mới, góp phần tiết giảm chi phí, giảm thiểu tác động đến môi trường.
Một trong những giải pháp được TKV tập trung triển khai là thu hồi, sử dụng đất đá thải phát sinh trong quá trình khai thác than làm vật liệu san lấp mặt bằng, phục vụ các công trình xây dựng. Đây là nguồn tài nguyên có trữ lượng lớn, nếu được khai thác, sử dụng hiệu quả sẽ vừa tạo thêm giá trị kinh tế, vừa giảm áp lực lên các bãi thải mỏ, đáp ứng nhu cầu vật liệu san lấp cho các dự án đầu tư trên địa bàn Quảng Ninh và các địa phương lân cận.
Tại khu vực Cẩm Phả, Công ty CP Kinh doanh than Cẩm Phả được giao làm đầu mối triển khai thu hồi, tiêu thụ đất đá thải mỏ. Năm 2026, công ty được cấp giấy xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản tại bãi thải Nam Khe Tam - Đông Khe Sim, thuộc khu vực mỏ của Công ty CP Than Đèo Nai - Cọc Sáu, với khối lượng khoảng 2,365 triệu m³. Đơn vị đang hoàn thiện phương án thu hồi, vận chuyển, đồng thời tích cực làm việc với các đối tác để thống nhất kế hoạch cung ứng và tiêu thụ. Dự kiến trong năm 2026, công ty cung cấp khoảng 360.000m³ đất đá thải mỏ phục vụ san lấp mặt bằng.
Ông Đinh Ngọc Anh, Phó Giám đốc Công ty CP Kinh doanh than Cẩm Phả, cho biết: "Việc thu hồi, sử dụng đất đá thải mỏ đang trở thành yêu cầu cấp thiết, nhất là trong bối cảnh Quảng Ninh đẩy mạnh đầu tư các công trình hạ tầng giao thông, khu công nghiệp và đô thị. Nguồn vật liệu này không chỉ đáp ứng nhu cầu san lấp, mà còn giúp giảm khối lượng đất đá tồn lưu, từng bước hạ độ cao các bãi thải, hạn chế nguy cơ mất an toàn và tác động đến môi trường. Chúng tôi đang chủ động tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường tiêu thụ, đặc biệt tại Hải Phòng, hướng tới hình thành các liên kết cung ứng lâu dài, bảo đảm đầu ra ổn định với khối lượng lớn".
Không chỉ triển khai tại Cẩm Phả, TKV đang từng bước mở rộng hoạt động thu hồi, sử dụng đất đá thải mỏ trên toàn địa bàn Quảng Ninh. Tập đoàn đã lập, phê duyệt 7 phương án thu hồi, sử dụng đất đá thải, trong đó 4 phương án tại các khu vực Suối Lại, Bắc Bàng Danh thuộc mỏ Hà Tu, mỏ Cọc Sáu và mỏ Mạo Khê đã được các cơ quan chức năng chấp thuận chủ trương, cấp phép triển khai theo quy định.
Để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này, TKV đã ban hành quy hoạch các khu vực khai thác, sử dụng và kinh doanh đất đá thải phát sinh trong quá trình khai thác, chế biến than trên địa bàn Quảng Ninh đến năm 2030, dự báo sau năm 2030. Theo quy hoạch, có 16 địa điểm với tổng khối lượng đất đá thải có khả năng thu hồi khoảng 633,46 triệu m³, bình quân khoảng 82 triệu m³/năm. Tập đoàn đồng thời giao các đơn vị chế biến, kinh doanh than làm đầu mối phối hợp với cơ quan chức năng và doanh nghiệp khai thác hoàn thiện thủ tục, xây dựng phương án thu hồi, vận chuyển và tiêu thụ.
Cùng với thu hồi, sử dụng đất đá thải mỏ, TKV đang đẩy mạnh tái sử dụng nước thải sau xử lý, từng bước hình thành quy trình sử dụng nước tuần hoàn trong sản xuất than. Trung bình mỗi năm, Tập đoàn xử lý hơn 123 triệu m³ nước thải mỏ. Nhiều đơn vị đã tận dụng nguồn nước sau xử lý phục vụ sàng tuyển than, phun sương dập bụi, vệ sinh thiết bị và các hoạt động sản xuất khác.
Để nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước, TKV tiếp tục khuyến khích các đơn vị đầu tư, hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý và tái sử dụng nước thải mỏ, phấn đấu nâng tỷ lệ tái sử dụng đạt 40-45%. Đặc biệt, Tập đoàn đang nghiên cứu phương án cải tạo các moong khai thác lộ thiên sau khi kết thúc hoạt động thành hồ chứa nước ngọt, phục vụ sản xuất công nghiệp, nhu cầu dân sinh và cải thiện môi trường sinh thái. Trong đó, moong Suối Lại sau năm 2030 và moong Bắc Bàng Danh sau năm 2037 được định hướng nghiên cứu chuyển đổi công năng, khai thác hiệu quả nguồn nước, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và phục hồi môi trường tại các vùng mỏ.
Ông Nguyễn Huy Nam, Phó Tổng Giám đốc TKV, nhấn mạnh: "Với hệ thống các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực khai thác, chế biến than, cơ khí, vận tải và dịch vụ, TKV có nhiều lợi thế để hình thành các chuỗi liên kết từ nguyên liệu đầu vào, thiết bị, công nghệ đến tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn còn những khó khăn do công nghệ sản xuất tại một số đơn vị chưa đồng bộ, quy mô còn nhỏ lẻ, sự liên kết giữa các khâu chưa chặt chẽ, chưa hình thành được nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao".
TKV xác định tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng KHCN, cơ giới hóa, tự động hóa và chuyển đổi số trong quản lý, điều hành sản xuất. Tập đoàn chú trọng đầu tư công nghệ chế biến sâu, phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, tăng cường liên kết giữa các đơn vị trong chuỗi sản xuất, đồng thời đào tạo, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu đổi mới công nghệ. Lĩnh vực cơ khí, chế tạo cũng được định hướng nâng cao năng lực nghiên cứu, sản xuất thiết bị, từng bước đáp ứng nhu cầu phát triển các chuỗi sản xuất tuần hoàn trong nội bộ Tập đoàn.
