Trong điều kiện diện khai thác ngày càng xuống sâu, đi xa, ngành Than phải đồng thời giải quyết yêu cầu về năng suất, chi phí và an toàn. Trước yêu cầu đó, chuyển đổi số đang được triển khai từ quản trị đến sản xuất, giúp các đơn vị theo dõi sát hoạt động, chủ động xử lý công việc, giảm lao động thủ công. Hiệu quả chuyển đổi số ngày càng thể hiện rõ qua những thay đổi trong từng ca sản xuất.
Được thành lập từ năm 2007, trải qua gần 20 năm, CLB Khoa học kỹ thuật trẻ Đoàn Than Hà Lầm (Công ty CP Than Hà Lầm) hiện là một trong những điển hình hoạt động hiệu quả, tiếp cận và làm chủ kỹ năng số, sáng tạo nhiều giải pháp kỹ thuật. Nhiều mô hình, công trình khoa học được áp dụng vào sản xuất đã tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động của công ty.
Trong đó, tiêu biểu nhất có thể kể đến công trình thi công bunke chứa than mức -300m thuộc dự án khai thác mỏ than Hà Lầm; giải pháp xử lý ảnh hưởng của nước nhằm nâng cao mức độ an toàn trong quá trình khai thác lò chợ 11-1.10 khu III vỉa 11; công trình chuyển diện lò chợ cơ giới hóa 7-7 khu I vỉa 7, đưa lò chợ vào khai thác đúng tiến độ.
Bí thư Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Hà Lầm, Phó Chủ nhiệm CLB Khoa học kỹ thuật trẻ Đoàn Than Hà Lầm Nguyễn Văn Đạt cho biết: "Giai đoạn 2024-2025, CLB đã phối hợp thực hiện nhiều công trình, đề án có tính ứng dụng cao, trực tiếp giải quyết khó khăn trong sản xuất. Từ mức sản lượng khoảng 1,1 triệu tấn than hầm lò/năm, đến nay Than Hà Lầm duy trì ổn định công suất thiết kế 2,4 triệu tấn/năm. Trong kết quả đó có đóng góp của đội ngũ kỹ sư trẻ với những sáng kiến gắn với cơ giới hóa, tin học hóa và tự động hóa".
Tại Công ty Than Thống Nhất, chuyển đổi số được đẩy mạnh trong quản lý, điều hành và bảo đảm an toàn lao động. Điểm nhấn là Trung tâm Điều hành sản xuất tập trung, được ví như “trái tim” của mỏ. Hơn 100 camera từ mặt bằng đến các đường lò sâu tới mức -140m được kết nối về trung tâm. Hàng nghìn thông số về khí mỏ, nhiệt độ, độ ẩm, sản lượng, tốc độ băng tải... được cập nhật theo thời gian thực. Nhờ đó, cán bộ điều hành có thể theo dõi diễn biến sản xuất, phát hiện bất thường và kịp thời xử lý.
Tại Công ty CP Than Hà Tu, trước đây việc thống kê, theo dõi dây chuyền cụm sàng 2,5 triệu tấn chủ yếu thực hiện thủ công, cán bộ phải đến hiện trường thu thập dữ liệu. Từ thực tế này, nhóm tác giả thuộc Đoàn Thanh niên công ty đã xây dựng hệ thống giám sát trực tuyến, đưa thông số vận hành lên môi trường số để theo dõi từ xa. Đề tài thiết kế hệ thống giám sát và theo dõi thiết bị trực tuyến dây chuyền cụm sàng số 2 đoạt giải nhất hội thi Tuổi trẻ sáng tạo năm 2026 do Đoàn Than Quảng Ninh tổ chức.
Có thể thấy Tập đoàn Công nghiệp Than - Khóang sản Việt Nam (TKV) đã xây dựng nền tảng chung cho chuyển đổi số. Đến hết năm 2025, 100% đơn vị trong Tập đoàn ban hành đề án hoặc kế hoạch chi tiết triển khai thực hiện. Riêng năm 2025, TKV tổ chức 81 lớp đào tạo kỹ năng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời đưa kho dữ liệu tập trung vào vận hành.
Trên nền tảng đó, các đơn vị chủ động lựa chọn giải pháp phù hợp với đặc thù sản xuất. Công ty CP Than Núi Béo cập nhật dữ liệu sản xuất, kinh doanh hằng ngày qua hệ thống kho dữ liệu và báo cáo thông minh (BI); hồ sơ nhân sự được số hóa, giúp điều hành sát thực tế.
Tại Công ty Tuyển than Hòn Gai, tỷ lệ số hóa văn bản đạt trên 70%; các phần mềm chuyên dụng được sử dụng trong lập kế hoạch, quản lý hồ sơ, theo dõi sửa chữa và điều phối thiết bị… Công ty Tuyển than Cửa Ông triển khai hệ thống giám sát, điều khiển tập trung SCADA tại các dây chuyền đổ đống, bốc rót tiêu thụ, chế biến than, xử lý bùn nước và hệ thống điện…
Đối với khai thác hầm lò, chuyển đổi số còn là giải pháp quan trọng để kiểm soát nguy cơ mất an toàn trong điều kiện sản xuất ngày càng phức tạp. TKV chú trọng tự động đo lường, cảnh báo nồng độ khí cháy nổ, giám sát thông gió theo thời gian thực và kết nối dữ liệu từ các mỏ về trung tâm điều hành. Công nghệ định vị được ứng dụng để quản lý vị trí thợ lò, hỗ trợ công tác cứu hộ khi cần thiết.
Chia sẻ về định hướng giai đoạn mới, Trưởng Ban Khoa học công nghệ thông tin và chiến lược phát triển - TKV Đỗ Hồng Nguyên cho biết: Giai đoạn 2026-2030, TKV tiếp tục tập trung chuẩn hóa dữ liệu, phát triển kho dữ liệu lớn, tăng cường ứng dụng phân tích, dự báo, bảo đảm an toàn thông tin và phát triển nhân lực số. Mục tiêu trở thành doanh nghiệp số vào năm 2030 được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ, trách nhiệm của từng đơn vị và những công trình, sản phẩm có thể đo đếm kết quả.
Hiệu quả trong chuyển đổi số chính là nền tảng để ngành Than nâng cao năng suất, kiểm soát chi phí và duy trì sản xuất an toàn, bền vững.
