Chưa bao giờ việc tìm kiếm một chỗ "yên nghỉ" cho người thân ở TP Hạ Long lại khó khăn đến thế. Trước tình trạng đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nhu cầu tìm nơi yên nghỉ cho người thân trở nên bức xúc khi thực tế đã có nghĩa trang quá tải, chuẩn bị đóng cửa...
"Sốt" đất mồ mả...
Là cán bộ đã nghỉ hưu ở Công ty Than Hà Tu, mấy tháng nay, ông H đang bận bịu, sốt sắng đi tìm mua đất, xây mộ cho... chính mình. Ngoài 70 tuổi, ông H bị chứng bệnh cao huyết áp, sống chết lúc nào chẳng hay. Quyết không để con cháu phải khổ vì chuyện hậu sự của mình, ông đã lặn lội khắp thành phố rồi xuống tận Gốc Khế, Hà Tu… để khảo sát giá, tìm đất xây mộ cho riêng mình. "Con cái thì bận công việc, mà ai đời chúng nó lại đi tìm đất xây mồ khi bố nó còn sống nhăn răng ra đấy. Với tình hình đất chật, người chết thì đông như hiện nay, nên tự lo cho mình trước thì hơn" - ông H nửa đùa nửa thật.
Nhưng cái chuyện ông vác hơn 100 triệu đồng đi mua 54m2 đất ở Gốc Khế, Hà Tu để xây mộ thì chẳng đùa tí nào. Chẳng phải ông H chơi ngông hơn người, mà thực tế hiện nay là quỹ đất hơn 7ha ở nghĩa trang Gốc Khế, Hà Tu (thuộc quản lý của Công ty CP Môi trường đô thị Hạ Long) đã cạn sạch. Những người muốn tìm đất xây mộ cho người thân, hay cho chính mình như trường hợp ông H, chỉ còn cách mua của người dân ở khu vực xung quanh nghĩa trang. Khu đất rẻ nhất hiện nay cũng hơn 1 triệu đồng/m2, khu đắt nhất lên tới 5 triệu đồng/m2, cỡ vừa như mảnh 54m2 của ông H mua cũng có giá 2,5 triệu đồng.
Có cầu ắt có cung, trong khi diện tích đất trống ở nghĩa trang Gốc Khế, Hà Tu chỉ còn đáp ứng được cho khoảng 20 ngôi mộ, thì bên ngoài, các hộ dân chia lô phân thửa ra bán cho nhu cầu mai táng, xây dựng mồ mả. Họ bán chác công khai, giá cả theo địa lợi phong thuỷ. Vô tình nghĩa trang trở thành hai khu, hai chủ sở hữu. Khu này do dịch vụ công ích nhà nước quản lý, khu kia do nhóm người dân liền kề quản lý. Sự tồn tại 2 chủ sở hữu đất mai táng tại các nghĩa trang là vấn đề nan giải nhiều năm nay chưa có cách thức thống nhất quản lý.
Để tìm hiểu thực trạng này, chúng tôi đã đóng vai người đi mua đất xây mộ cho người thân và nhận được nhiều lời mời từ "cò" giao dịch, hay của chủ đất. "Đằng nào cũng vậy, anh nên mua luôn diện tích lớn cho gia đình. Hiện có 1 lô 60 mét rất đẹp, đất sạch nguyên bản (chưa có mộ cải táng - PV), nằm ở chỗ cao ráo, quay hướng nào cũng được, giá 280 triệu đồng không kém" - Một "cò" đất xây mộ ở Gốc Khế, Hà Tu mời mọc. Qua tim hiểu, cả 3 nghĩa trang trên địa bàn TP Hạ Long (Gốc Khế, Đèo Sen, Hà Khẩu) đều có đầu nậu đất dành để mai táng, thậm chí chủ đất còn có chương trình tiếp thị, có hỏa hồng đầy đủ cho môi giới. Nhiều vạt đất sinh phần mua đi, bán lại y như dịch vụ bán đất làm nhà ở phố...
Khắc phục thế nào?
Do quy hoạch từ lâu, thời điểm này diện tích đất trống trong hệ thống nghĩa trang của TP Hạ Long đang hẹp dần, đặc biệt là cơ sở hạ tầng hiện không đáp ứng được yêu cầu. Hạ Long có 3 nghĩa trang do UBND thành phố thống nhất quản lý. Đó là Nghĩa trang Đèo Sen (phường Hà Khánh); Nghĩa trang Gốc Khế (phường Hà Tu); Nghĩa trang Hà Khẩu (phường Hà Khẩu). Theo Công ty CP Môi trường đô thị Hạ Long cho biết: bình quân mỗi tháng có 110 sự vụ hung táng và cát táng. Với gần 20 ha diện tích đất cũ ở cả 3 nghĩa trang là không đáp ứng đủ nhu cầu. Nghĩa trang Gốc Khế với diện tích 7,5 ha hiện cơ bản đã hết chỗ trống, nghĩa trang Đèo Sen và Hà Khẩu đang san lấp mặt bằng để thực hiện giai đoạn mở rộng. Tuy hạ tầng chưa được hoàn thiện nhưng chủ đầu tư đã đưa vào khai thác do nhu cầu bức thiết của người dân. Nghĩa trang Hà Khẩu phần đất do Công ty CP Môi trường quản lý rộng 9,6 ha, hiện có 6.500 ngôi mộ cát táng, 647 ngôi chưa cải táng. Tới đây được mở rộng thêm 3,3 ha, nâng diện tích lên 12,9 ha đủ chỗ chôn cất 1.000 ngôi mộ.
Theo khảo sát, các khu nghĩa trang tại TP Hạ Long đã xuống cấp trầm trọng, hạ tầng không được đầu tư đồng bộ, rơi vào tình trạng mai táng rất lộn xộn, thiếu quy hoạch về giao thông, về quy mô kết cấu xây dựng... do thành phố chưa có một quy hoạch bài bản cho loại hình bất động sản này. Trong khi quỹ đất dành để mai táng trong hàng rào quy hoạch ngày càng hẹp dần, người dân địa phương vẫn lấn chiếm đất rừng, công khai bán đất mai táng. Từ đó, tạo ra tình trạng khan hiếm đất nghĩa trang, nhiều "cò nghĩa trang" xuất hiện và đánh vào tâm lý của người mua để "móc túi"...
Mới đây UBND thành phố tổ chức họp bàn các biện pháp nâng cao công tác quản lý nhà nước đối với các nghĩa trang, khắc phục những tồn tại. Thành phố đã thực hiện biện pháp cưỡng chế để giải phóng mặt bằng 4,3 ha đất rừng nhằm mục đích mở rộng nghĩa trang Đèo Sen được dư luận khen ngợi. Công ty CP Môi trường Hạ Long chủ động đầu tư kinh phí xây dựng tường rào ranh giới phần dịch vụ công ích quản lý, trồng cây xanh tiểu cảnh, động thổ xây dựng lăng thờ thần linh, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng cộng đồng. Đồng thời quy hoạch đường sá, làm rãnh tiêu thoát nước và lập sơ đồ chia lô phân thửa, đánh số 31 ngàn ngôi mộ hiện hữu trên diện tích 25ha tại 3 nghĩa trang, đưa lên mạng ứng dụng công nghệ tin học trong quản trang.
Những nỗ lực ban đầu trong công tác quản trang ở thành phố đáng được ghi nhận. Song khắc phục hậu quả của một thời gian dài buông lỏng quản lý và sự đối mặt với thực trạng phát sinh trong hoàn cảnh mới, cùng với sự mong mỏi của người dân về một nghĩa trang rợp bóng cây xanh, có nước sạch, có điện thắp sáng ban đêm, đường giao thông thuận lợi, không còn tiêu cực sau những nấm mồ... Ngần ấy đầu việc vẫn còn là một bài toán khó.
| Ý KIẾN NGƯỜI TRONG CUỘC Ông Hoàng Quang Hải, Trưởng Phòng Quản lý đô thị, UBND TP Hạ Long: “Tình trạng chung là mất mỹ quan và không đảm bảo vệ sinh môi trường” Hầu hết các nghĩa trang, nghĩa địa không có quy hoạch chi tiết thống nhất, diện tích chiếm đất của mỗi phần mộ tùy tiện và không có tường bao quanh bảo vệ, không có hào thoát nước, gây lãng phí đất. Kiến trúc các phần mộ không thống nhất, hầu hết là phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của mỗi gia đình, dòng họ, gây nên tình trạng lãng phí tiền của, mất mỹ quan chung và không đảm bảo vệ sinh môi trường. Việc xây dựng quy hoạch sử dụng đất nghĩa địa được lồng trong quy hoạch sử dụng đất nói chung, định mức cho loại đất này thì chưa cụ thể, cho nên chủ yếu dựa vào kết quả thực hiện của các năm trước, kỳ trước để tính diện tích cho kỳ sau, không phân tích được hiệu quả sử dụng đất. Vì vậy quy hoạch thường xuyên bị phá vỡ, dẫn đến tình trạng quy hoạch loại đất này hầu như chỉ mang tính hình thức. Hiện trạng này là những điều kiện cơ bản để thành phố sớm đưa ra những giải pháp quy hoạch đất nghĩa trang trên địa bàn, nhằm sử dụng tiết kiệm đất, đảm bảo vệ sinh môi trường. Ông Cao Đăng Long, Giám đốc Ban Quản lý các dịch vụ công ích TP Hạ Long: “Thành phố đang tiến hành các hoạt động chấn chỉnh công tác quản lý và sử dụng nghĩa trang” Ngày 1-7 vừa qua, UBND thành phố đã ra quyết định ban hành “Quy chế quản lý và sử dụng nghĩa trang trên địa bàn thành phố”. Trong đó quy định rõ ràng, chi tiết các nguyên tắc quản lý và sử dụng nghĩa trang; các nội dung thực hiện, phân cấp quản lý nhà nước về nghĩa trang và phê duyệt Quy định về các hoạt động nghĩa trang... Đối với nghĩa trang nhân dân chưa được quy hoạch xây dựng đồng bộ, UBND thành phố giao cho Ban Quản lý các dịch vụ công ích theo chức năng, nhiệm vụ quản lý nghĩa trang xác định lại ranh giới, phân khu chức năng, khu mộ, hàng mộ trong các nghĩa trang do thành phố quản lý. Đối với các phần mộ không nằm trong các nghĩa trang đã được xác định vị trí, ranh giới, UBND phường thống kê danh sách, sau khi các phần mộ này được cải táng phải di chuyển vào trong các nghĩa trang tập trung theo quy hoạch. Đây là một bước tiến quan trọng trong hoạt động chấn chỉnh công tác quản lý và sử dụng nghĩa trang trên địa bàn thành phố cũng là việc làm hết sức cần thiết, có ý nghĩa cho việc sử dụng tiết kiệm quỹ đất, hiện đang ngày càng bị thu hẹp tại các nghĩa trang. Ông Phạm Văn Hùng, Giám đốc Công ty CP Môi trường đô thị Hạ Long: “Cần có sự chung tay, góp sức của toàn xã hội” Một đặc điểm dễ nhận thấy là diện tích đất nghĩa trang ở Hạ Long hiện nay không nhiều, hầu hết nằm ở khu vực đồi núi. Hơn nữa, “dân số” của các nghĩa trang được tích dồn qua nhiều thập kỷ, việc thiếu quy hoạch đồng bộ dẫn đến tình trạng chung tại các nghĩa trang đều rất lộn xộn. Đó là chưa kể gần đây rộ lên phong trào xây mộ thật to, thật rộng để thể hiện... tiềm lực kinh tế. “Núi” công việc mà chúng tôi cần giải quyết hiện nay cần có sự chung tay, góp sức của toàn xã hội. Ngoài các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế khóa... cần xã hội hóa đầu tư xây dựng nghĩa trang và sử dụng các hình thức táng mới văn minh hiện đại, góp phần thay đổi tập quán cũ, tiết kiệm quỹ đất, bảo vệ môi trường theo Nghị định số 35/2008/NĐ-CP của Chính phủ về xây dựng, quản lý và sử dụng nghĩa trang và việc thăm, viếng gia đình, thân nhân được lưu giữ tại nghĩa trang được xanh, sạch, đẹp. Ông Nguyễn Văn Thấn, Tổ trưởng tổ 7, khu 1, phường Hồng Hà, TP Hạ Long: “Thành phố cần một tầm nhìn dài hạn, chiến lược để những người đã khuất thực sự có một thế giới vĩnh hằng” Việc xây dựng hệ thống nghĩa trang tập trung, cơ sở hỏa táng, nhà phục vụ tang lễ trên địa bàn thành phố là công việc cần thiết, cấp bách, khó khăn, nhưng rất nhạy cảm. Vì thế, cần tập trung công tác tuyên truyền để tạo sự đồng thuận cao của nhân dân địa phương trong quá trình triển khai. Cho đến nay vấn đề quy hoạch, quản lý, xây dựng các nghĩa trang được “xới xáo”, quan tâm đúng mức. Ngoài các quy định đã được đưa ra trong Quy chế quản lý và sử dụng nghĩa trang trên địa bàn thành phố, cần xem xét và đưa ra được dự báo với dân số hiện nay và tương lai, người dân Hạ Long có tuổi thọ là bao nhiêu, dự kiến hàng năm có bao nhiêu người mất và cần bao nhiêu đất để làm nghĩa trang? Những vấn đề khó khăn trong xây dựng nghĩa trang hiện nay, những vấn đề về ô nhiễm môi trường cũng cần được các ngành tính toán kỹ để giải đáp. Hay vọng rằng, thành phố có một tầm nhìn dài hạn, chiến lược để những người đã khuất thực sự có một thế giới vĩnh hằng. |
