Đến thăm xã Quảng Đức, chúng tôi mừng vì những đổi thay nơi đây: Đường 340 lên cửa khẩu Bắc Phong Sinh vừa được nâng cấp mở rộng, toàn xã đã có 12/19km đường liên thôn được bê tông hoá, các tuyến kênh mương, 2 đập chứa nước của xã đều đã cứng hoá, điện lưới đã được đưa về đến các thôn, bản… Thế nhưng Quảng Đức vẫn đang là một trong 2 xã đặc biệt khó khăn thuộc Chương trình 135 của huyện Hải Hà.
Hiện trên địa bàn huyện Hải Hà vẫn còn 2 xã khu vực III (xã đặc biệt khó khăn được hưởng Chương trình 135) là Quảng Sơn, Quảng Đức và 2 xã khu vực II - xã khó khăn là Quảng Thịnh (có thôn 7) và Quảng Phong (có thôn 3); diện tích tự nhiên của các khu vực này 25.865ha (chiếm khoảng 50% tổng diện tích tự nhiên toàn huyện), trong đó chủ yếu là đất lâm nghiệp; có 1.972 hộ dân, trong đó tổng số hộ nghèo 811 hộ, chiếm 42,59% (tiêu chí mới). Chính vì vậy, việc giúp các xã miền núi, biên giới đặc biệt khó khăn, luôn được huyện Hải Hà quan tâm. Trong 5 năm gần đây, chỉ tính riêng nguồn vốn thực hiện Chương trình 135 cho hỗ trợ đầu tư về sản xuất của huyện đã là gần 2,6 tỷ đồng; hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng với tổng vốn trên 12,6 tỷ đồng. Qua đầu tư từ Chương trình 135 cũng như nhiều nguồn vốn khác hạ tầng ở những xã này đến nay 100% số thôn, 97% số dân sử dụng điện lưới quốc gia; 100% có đường giao thông trục xã và phần lớn đường giao thông được bê tông hoá hoặc cứng hoá; 4/4 xã có trạm y tế đạt chuẩn, trường THCS, trường tiểu học và trường mầm non (trong đó các trường mầm non đều đạt chuẩn); 17/17 thôn, bản có nhà văn hoá. Huyện Hải Hà đang đặt mục tiêu đưa các xã, thôn đặc biệt nói trên thoát khỏi diện Chương trình 135 với lộ trình phấn đấu đến năm 2017 là thôn 3, xã Quảng Thịnh; năm 2018 là thôn 7, xã Quảng Phong; năm 2019 là xã Quảng Đức và năm 2020 là xã Quảng Sơn. Để thực hiện các mục tiêu trên, huyện Hải Hà cần nguồn lực đầu tư hạ tầng và hỗ trợ phát triển sản xuất cũng như hỗ trợ ổn định đời sống nhân dân giai đoạn 2016-2020 với tổng mức khái toán vốn 241,4 tỷ đồng.
Tuy nhiên, phải nhìn nhận thực tế trong 5 năm qua, dù được quan tâm đầu tư, thế nhưng các xã thuộc Chương trình 135 đời sống người dân vẫn còn nhiều khó khăn, thu nhập bình quân 1 năm chỉ đạt trên 50% so với mức bình quân của huyện. Chẳng hạn như xã Quảng Sơn năm 2015 thu nhập 10,37 triệu đồng/người; Quảng Đức 15 triệu đồng/người; thôn 7, xã Quảng Phong là 18,6 triệu đồng/người; thôn 3, xã Quảng Thịnh là 18 triệu đồng/người; tỷ lệ hộ nghèo (theo tiêu chí mới) còn khá cao: Quảng Sơn là 42,68%, Quảng Đức là 44,70%, thôn 7, xã Quảng Phong là 44,55%, thôn 3, xã Quảng Thịnh là 30,68%. Nguyên nhân xác định các xã khó khăn không chỉ là vấn đề đầu tư hạ tầng hay hỗ trợ sản xuất mà còn do mặt bằng dân trí thấp, đội ngũ cán bộ năng lực còn hạn chế chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện và tình hình mới. Đặc biệt, phần lớn nhân dân trong đó có cả cán bộ còn tư tưởng trông chờ ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, chưa có ý thức vươn lên vượt khó thoát nghèo.
Qua tìm hiểu ở các xã Quảng Đức, Quảng Sơn và thôn 3, xã Quảng Thịnh, chúng tôi được biết, ngoài đầu tư hạ tầng và hỗ trợ sản xuất, cái khó nhất hiện nay đó là phải phá bỏ được “lô cốt” trông chờ ỷ lại của người dân, bởi lẽ đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực này chiếm tới trên 90%, bà con lâu nay đã quen với việc được Nhà nước hỗ trợ nên dù trong nhà có tiền cũng không chịu bỏ ra sửa sang nhà cửa, mua sắm vật dụng nâng cao giá trị đời sống vật chất, tinh thần cho mình. Tư tưởng sợ hết nghèo không còn được Nhà nước hỗ trợ của bà con quá nặng nề. Nhiều hộ dân không có đất rừng, lại còn trẻ được vận động đi làm công nhân cho Khu công nghiệp Texhong Hải Hà kiên quyết không đi, hay làm được vài ngày thì bỏ về nhà lên rừng kiếm cây tre, cây dóc, ai thuê gì làm nấy, còn không thì ở nhà chơi do đi làm ngại đường xa, hay công việc thời gian gò bó…
Thiết nghĩ, để đạt được lộ trình đưa các xã, thôn đặc biệt khó khăn thoát khỏi Chương trình 135 đã đề ra, huyện Hải Hà không chỉ tập trung vào đầu tư cho hạ tầng, mà vấn đề tiên quyết là phải xoá bỏ được “lô cốt” trông chờ ỷ lại hay chậm trong thay đổi tư duy trong phát triển sản xuất, chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi của người dân.
Thái Cảnh
