Hạn hán kéo dài và các đợt nắng nóng đang khiến nguồn nước của Hungary suy giảm nghiêm trọng, làm khô cạn nhiều hồ, vùng đất ngập nước và đe dọa hoạt động của nhà máy điện hạt nhân duy nhất nước này. Các chuyên gia cho rằng bên cạnh tác động của biến đổi khí hậu, việc tiêu thoát nước kéo dài qua nhiều thế hệ để phục vụ nông nghiệp cũng khiến Hungary ngày càng dễ tổn thương trước hạn hán.
Tuần trước, ngư dân Árpád Selmeci rời thuyền tại một bến cảng nhỏ trên hồ Velence ở Hungary, bước lên cầu cảng có độ dốc ngày càng lớn do mực nước hồ đã giảm xuống mức thấp kỷ lục.
Selmeci cho biết việc điều khiển ngay cả một chiếc thuyền đánh cá nhỏ trên hồ lớn thứ ba Hungary ngày càng khó khăn. Mực nước hồ hiện chỉ còn khoảng 20 cm, thấp hơn nhiều so với mức 150 cm được xem là lý tưởng vào tháng 8. Các bãi tắm quanh hồ, từng thu hút đông đảo du khách, cũng đã phải đóng cửa.
“Tôi sống ở hồ Velence từ khi còn nhỏ và chưa bao giờ thấy mực nước thấp đến vậy”, Selmeci, 58 tuổi, nói. “Thật khủng khiếp. Tôi rất đau lòng".
Tình trạng hồ Velence là một phần trong cuộc khủng hoảng nguồn nước ngày càng nghiêm trọng mà Hungary đang phải đối mặt. Hạn hán kéo dài và các đợt nắng nóng do biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nặng nề đến châu Âu.
Mùa hè này, cháy rừng đã xảy ra tại nhiều khu vực ở châu Âu, từ Anh đến Hy Lạp. Tại Hungary, hạn hán làm giảm năng suất cây trồng, gây thiếu nước sinh hoạt và đe dọa khiến nhà máy điện hạt nhân duy nhất của nước này phải ngừng hoạt động.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tình trạng thiếu mưa liên quan đến biến đổi khí hậu do con người gây ra chỉ là một phần nguyên nhân của vấn đề nguồn nước tại Hungary. Hungary từ lâu đã áp dụng cách quản lý đưa nước ra khỏi đất đai tự nhiên và tiêu thoát các vùng đất ngập nước. Cách quản lý này khiến nguồn nước bị suy giảm và khiến Hungary dễ tổn thương hơn khi hạn hán ngày càng thường xuyên và nghiêm trọng.
Di sản của việc tiêu thoát nước
Theo cơ quan khí tượng quốc gia, khoảng 99% diện tích Hungary hiện chịu hạn hán nghiêm trọng hoặc cực đoan, trong khi sa mạc hóa đang đe dọa phần lớn Đồng bằng Lớn Hungary.
Dù hơn 1/4 diện tích đất nước là vùng đất thấp có khả năng tự nhiên giữ nước, Hungary đã mất hơn 80% diện tích đất ngập nước trong lịch sử, theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature năm 2023.
Bà Zsuzsanna Ujj, chuyên gia chính sách đa dạng sinh học của tổ chức môi trường Friends of the Earth Hungary, cho rằng Hungary “đã không quản lý tốt nguồn nước của mình” trong 200 năm qua.
Một nguyên nhân là mạng lưới kênh tiêu thoát nước dài hơn 40.000 km, được xây dựng để đưa nước khỏi các cánh đồng, vùng đất ngập nước và đất canh tác, phục vụ nông nghiệp cùng các hoạt động khác.
Việc ưu tiên tiêu thoát nước đã khiến mực nước ngầm giảm, các vùng đất ngập nước và lớp đất mặt khô cạn. Theo bà Ujj, Hungary cần chuyển từ cách quản lý dựa vào tiêu thoát nước sang giữ và tích trữ nước.
Tình trạng thiếu nước cũng đang đe dọa hoạt động của nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Hungary. Sông Danube, nơi cung cấp nước làm mát cho các lò phản ứng, đã liên tiếp ghi nhận mực nước thấp kỷ lục trong mùa hè này, buộc chính phủ phải triển khai các biện pháp khẩn cấp để duy trì hoạt động của nhà máy Paks.
Theo bà Ujj, phục hồi các vùng đất ngập nước và tăng khả năng giữ nước có thể giúp Hungary ứng phó tốt hơn với tình trạng hạn hán và những biến động cực đoan về lượng mưa do biến đổi khí hậu.
Những hồ nước biến mất
Tình trạng khô cạn ở Hungary không chỉ diễn ra tại các con sông, suối và vùng đất ngập nước. Hồ Garancsi, một hồ giải trí nhỏ cách thủ đô Budapest khoảng 20 km về phía tây bắc, từng là điểm đến nổi tiếng để câu cá, bơi lội và trượt băng. Đây cũng là bối cảnh của bộ phim hài Hungary đình đám “Üvegtigris” (“Hổ kính”) năm 2001.
Tuy nhiên, hồ này đã tồn tại từ thời Trung Cổ, thu hẹp nghiêm trọng trong những năm gần đây, đến mức không hoạt động vui chơi giải trí nào trước đây còn được phép diễn ra. Phần lớn đáy hồ hiện đã lộ ra, nứt nẻ và khô cằn.
Phần nước còn lại quá nông và ấm khiến toàn bộ cá và phần lớn các loài động vật khác biến mất. Chính quyền dự báo hồ có thể cạn hoàn toàn vào cuối mùa hè.
Chính phủ Hungary lên kế hoạch thay đổi cách quản lý nguồn nước
Chính phủ mới của Hungary cam kết sẽ bắt đầu thực hiện những thay đổi.
Cuối tháng 6, cũng trong ngày Hungary ghi nhận nhiệt độ cao kỷ lục 42 độ C, Thủ tướng Péter Magyar nói với các nghị sĩ rằng chính phủ sẽ “đặt chính sách quản lý nguồn nước trên một nền tảng mới” và triển khai một chương trình bảo tồn nguồn nước toàn diện nhằm giảm tác động của hạn hán.
Bên cạnh việc quản lý và giữ nước chưa hiệu quả, ông Magyar cho biết hệ thống cấp nước xuống cấp khiến 20-25% lượng nước sinh hoạt của Hungary bị thất thoát qua các đường ống hư hỏng, gây thiệt hại khoảng 17 tỷ forint (54,4 triệu USD) mỗi năm.
“Trong nhiều năm, ngay cả sự tồn tại của vấn đề này cũng bị phủ nhận và xem nhẹ”, ông Magyar nói. Giờ đây, ông cho biết, “giữ nước sẽ trở thành nguyên tắc cơ bản trong quản lý nguồn nước của Hungary”.
