Để con em chúng ta đỡ phải nhồi nhét những điều “không biết học để làm gì”, đã đến lúc các nhà giáo dục cần xem lại kỹ những điều "khổ lắm nói mãi" vẫn tồn tại trong chương trình THPT hiện nay. Câu chuyện kể sau đây của một người lớn là tiếng thở than của hàng triệu con trẻ...
Nhiều năm qua, ngành giáo dục đã liên tục triển khai các chương trình cải cách giáo dục. Khởi đầu là thay đổi chữ viết, rồi sửa đổi, biên sọan lại sách giáo khoa. Mới xóa bỏ chương trình phân ban được vài năm lại có quyết định thí điểm chương trình phân ban mới. Một dạo, nghe nói chương trình học được giảm tải do bớt vài môn phụ không cần thiết. Song, ngay sau đó lại thấy các em phải học thêm một số môn mới v.v…
Ngành giáo dục đã liên tục cải cách, cải tiến, thay đổi... Vậy mà, sao chuyện học hành của con em chúng ta vẫn chẳng nhẹ nhàng hơn tí nào. Những câu chuyện của các cháu tôi sau đây là ví dụ.
Cháu gái tôi học lớp 7. Thỉnh thoảng, nghe cháu ra rả gào như cuốc kêu những bài thơ chữ Hán trừu tượng như "Mao ốc vị thu phong sở phá ca”, “Vọng lư sơn bộc bố”, “Tĩnh dạ tứ" v.v…Tôi hỏi: “Cháu có hiểu gì không ?”. Nó lắc đầu, chán nản: “Tòan những chữ lạ hoắc. Làm sao mà hiểu được !”. Không hiểu mà phải học thuộc lòng. Thật khổ !
Ngoài ra, trong chương trình còn có các bài về cách viết văn bản: “Liên kết trong văn bản”, “Qui trình tạo lập văn bản”…Tôi lại hỏi, cháu có biết văn bản để làm gì không?”. Nó lại tiếp tục lắc đầu: “Cháu không biết ạ ?".
Chương trình văn lớp 8 lại tiếp tục với “Bố cục của văn bản”, “Văn bản tự sự”, “Văn bản tường trình”, “Văn bản thông báo” v.v…Ngòai ra còn những khái niệm như “Trường từ vựng”, “Trường mùi vị”, “Trường âm thanh” rồi thì những là “Thán từ“, “Tu từ”, “Trợ từ”…Thật là rối rắm !
Học thì ôm đồm vậy mà kết quả không mấy khả quan. Cô bạn tôi đi coi thi đại học về kể: "Đã tốt nghiệp phổ thông trung học mà quá nhiều thí sinh viết sai chính tả. Thi vào sư phạm văn mà có những bài làm cả trang không có một dấu chấm. Thậm chí, có thí sinh còn nhầm lẫn giữa danh từ riêng và danh từ chung, giữa viết hoa và viết thường, không phân biệt chủ ngữ, vị ngữ. Chẳng biết khi nào thì xuống dòng…".
Ông xã tôi, sếp một cơ quan cấp tỉnh, cũng nói: “Ở cơ quan mình toàn kỹ sư và cử nhân. Vậy mà chẳng ai viết nổi cái công văn. Anh chàng phụ trách tổng hợp mà viết cái báo cáo không ra hồn!".
Có lần, một anh bạn đến chơi, than phiền: “Cơ quan mình đang tuyển lao động. Nhiều người đến phỏng vấn mà viết không nổi cái đơn xin việc. Nói năng thì ấp a ấp úng. Trình bày vấn đề đơn giản cũng lùng bà lùng bùng!”.
Giá như, thay vì học những bài thơ đường luật khó hiểu, những ngôn từ ngữ pháp rắc rối, những khái niệm văn bản mơ hồ…hãy dạy học trò cách sử dụng tiếng Việt cho thật nhuần nhuyễn, cách viết câu cho đúng văn phạm, cách diễn đạt đủ ý, đủ lời… Hẳn sẽ tốt hơn nhiều.
Một môn học khác cũng khá gian nan đối với bọn trẻ là môn thủ công. Có lẽ không ít bậc phụ huynh đã từng loay hoay nhiều buổi để làm cho con cháu những bài thủ công như cắt chữ, đan lát, thêu thùa … Những đứa trẻ ấy thật “may mắn” vì bài thực hành sẽ được điểm cao. Còn những em nào tự làm thì điểm trung bình đã mừng.
Cháu trai tôi học lớp 6. Một lần, thấy cháu mất hàng tiếng đồng hồ, khổ sở đánh vật với miếng vải và cây kim để làm bài tập thêu dích dắc. Tôi nói: “ Đưa dì giúp cho !”. Nhưng mẹ nó cương quyết gạt đi: “Để nó tự làm!”. Tất nhiên bài thủ công của cháu điểm kém nhất lớp vì như cháu nói: “Các bạn khác đều được bố mẹ thêu dùm !”.
Rồi những bài tập khác như móc khăn, thùa khuy, đan len …của cháu cũng toàn bị điểm kém. Thấy cháu buồn, tôi đùa, an ủi: “Không sao đâu! Sau này cháu thi đại học không có những phần này!”.
Rồi lần lượt cháu mua dưa, cà về muối, mua đậu xanh về trồng giá…Làm thì làm nhưng cháu cứ băn khoăn: “Mấy thứ này có học mấy rồi cũng quên ! Mà cần thì ra chợ mua chứ đâu có mắc lắm mà con phải học cách làm hả dì? Để thời gian mà học cái khác có hơn không?”. Tôi đồng ý với cháu nhưng lúc đó chỉ biết an ủi: “Thôi ! Bài học thì phải làm con ạ!”.
Một câu chuyện khác của bọn trẻ: Môn sinh vật, các em phải thực hành mổ tôm, mổ cá, mổ giun… Không có dao mổ đúng kích thước. Mẫu vật đã ít, cả lớp chỉ vài con, mà lại ươn. Thế là cứ nhoe nhoét cả ra. Có phân biệt được phèo phổi gan ruột gì đâu. Các cháu hỏi: “Học như thế để làm gì hả dì?”. Tôi im lặng. Quả thật, tôi cũng không biết để làm gì?
Chưa hết! Lớp 7, học sinh phải biết các kiến thức về “nhân giống”; “phối giống” “động đực”; “phát dục” … trong môn “Kỹ thuật nông nghiệp”. Còn lớp 8 thì phải học những khái niệm như “Khớp động”, “Khớp tịnh tiến”, “Khớp quay”…Phải học cách: “Đọc bản vẽ nhà”, học “Thiết kế mạch điện”v.v…
Một buổi tối, sau một hồi “ca” rằng: “Thước cặp là một dụng cụ…để đo… để đo…Thước cặp là một dụng cụ… để đo… để đo…”. Cô cháu gái đặt cuốn sách giáo khoa xuống bàn, quay sang tôi : “Cái thước cặp nó như thế nào dì nhỉ ?”. Tôi cố tìm cách mô tả nhưng không có kết quả. Mà đâu chỉ cháu gái tôi. Nhiều trường học không có nhà xưởng. Các em chưa một lần nhìn thấy các dụng cụ như thước cặp, thước palmê, êtô, đục, cưa, bào … nên cứ phải “ gạo”. Khổ ghê đi !
Có lần, tôi đọc một mẩu chuyện trên báo: "Tốt nghiệp THPT vẫn chưa biết giấy quì tím!". Tôi không ngạc nhiên. Không chỉ học sinh vùng sâu mới phải học “chay”một số môn cần thực hành như lý, hóa, sinh…mà tại một số trường trong thành phố cũng xảy ra tình trạng này.
Các giáo viên dạy hóa cho biết: Do thời gian quá eo hẹp nên việc chuyển tải kiến thức cho các em rất khó khăn. Một học kỳ chỉ có 1 tiết thực hành trong phòng thí nghiệm. Cả năm lớp 12 chỉ được dành 2 tiết cho học sinh thực hành. Đã thế, do không có thời gian dành để phổ biến "Nội qui" và "An toàn trong phòng thí nghiệm" nên mỗi khi có giờ thực hành, các giáo viên và học sinh đều rất sợ xảy ra "sự cố".
Vì vậy, việc các em không biết giấy quì tìm, giấy đo pH là chuyện không có gì ngạc nhiên. Và cũng không có gì ngạc nhiên khi trong các kỳ thi Olimpyc quốc tế môn hóa, học sinh Việt
Có lẽ đã đến lúc các nhà giáo dục cần xem lại một cách căn bản và cụ thể chương trình phổ thông. Chỉ nên đưa những kiến thức cơ bản vào giáo trình, để các em đỡ phải nhồi nhét những điều “không biết học để làm gì?”, những điều mà sau này con em chúng ta có nhiều dịp đi sâu còn bây giờ thì "dở khóc dở cười" như bị đánh đố. Mặt khác, cần dành nhiều thời gian để học sinh tìm hiểu với thực tế và làm quen với những kỹ năng thiết thực nhất trong cuộc sống hàng ngày.
Nói lại những điều “khổ lắm, nói mãi” cũng thấy mệt mỏi, nhưng không nói cũng không đặng. Với những mẫu chuyện kể trên đây, tôi chỉ có một ước muốn đơn giản: các nhà quản lý giáo dục và các “đại học sĩ”, khi thiết kế một chương trình, một môn học và viết một cuốn sách giáo khoa, đừng chỉ nhắm đến một mục tiêu “xa vời” nào mà trước hết phải hiểu con em mình muốn gì, cần gì.
Xin hãy lắng nghe tiếng …“học sinh khóc, học sinh cười”!
