Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang len lỏi vào đời sống hằng ngày, nhất là trong giới trẻ, dưới nhiều tên gọi như vape, pod, thuốc lá thế hệ mới… Đằng sau những mẫu mã bắt mắt, hương vị hấp dẫn là nguy cơ gây nghiện nicotine, tổn hại sức khỏe thể chất, tâm thần và những hệ lụy khó lường khi các sản phẩm này bị pha trộn chất gây nghiện.
Các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đều có thể chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh, tác động trực tiếp lên hệ thần kinh. Nicotine không chỉ gây lệ thuộc, mà còn ảnh hưởng đến tim mạch, hô hấp, tiêu hóa, miễn dịch và sức khỏe sinh sản. Với thanh thiếu niên, nguy cơ càng nghiêm trọng hơn bởi não bộ vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Việc tiếp xúc sớm với nicotine có thể làm giảm khả năng ghi nhớ, tập trung, kiểm soát cảm xúc, hành vi và làm tăng nguy cơ lệ thuộc vào các chất gây nghiện khác.
Đáng lo ngại, thuốc lá điện tử có thể bị lợi dụng để pha trộn, tẩm ướp chất ma túy, chất hướng thần. Người sử dụng, nhất là học sinh, sinh viên, nhiều khi không biết chính xác bên trong tinh dầu, dung dịch hút có những thành phần gì. Từ tâm lý tò mò, dùng thử, một số trường hợp đã rơi vào tình trạng mất ngủ, lo âu, kích động, hoang tưởng, rối loạn hành vi, thậm chí phải nhập viện điều trị.
Theo bác sĩ CKI Cao Thị Xuân Thủy, Trưởng Khoa Rối loạn tâm thần do các chất gây nghiện, Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Quảng Ninh, từ năm 2024 đến nay, bệnh viện đã tiếp nhận 184 trường hợp nhập viện liên quan đến sử dụng thuốc lá điện tử, phần lớn ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Qua điều trị, nhiều trường hợp ban đầu chỉ dùng thử vì tò mò, hoặc theo bạn bè, nhưng sau đó dần lệ thuộc, ảnh hưởng rõ đến học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ trong gia đình. Vì vậy, phụ huynh và nhà trường cần quan tâm sớm đến những thay đổi bất thường của trẻ để kịp thời phát hiện, tư vấn và can thiệp.
Bác sĩ CKII Phạm Thị Út Trang, Phó Trưởng Khoa Nội hô hấp, Bệnh viện Bãi Cháy, cho biết: "Nhiều người trẻ nghĩ thuốc lá điện tử chỉ có hương liệu, nên không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe. Tuy nhiên, khí dung hít vào phổi có thể chứa nhiều chất gây kích ứng, gây viêm và làm tổn thương đường hô hấp. Với người có bệnh nền như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, tim mạch, việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể khiến bệnh nặng hơn. Ngay cả người trẻ, khỏe mạnh, nếu sử dụng lâu dài cũng có nguy cơ suy giảm chức năng hô hấp và ảnh hưởng sức khỏe về sau".
Trước những nguy cơ trên, Việt Nam đã tăng cường quản lý đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Nghị quyết số 173/2024/QH15 (ngày 30/11/2024) của Quốc hội đã thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Từ ngày 15/5/2026, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền 3-5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; phạt tiền 5-10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu, hoặc quản lý của mình. Bộ Y tế cũng đang đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó có chính sách hướng tới ngăn chặn thế hệ trẻ tiếp cận thuốc lá.
Cùng với chế tài, điều quan trọng là nâng cao nhận thức trong cộng đồng, nhất là với thanh thiếu niên. Gia đình cần quan tâm đến những thay đổi bất thường của con em; nhà trường tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, ngăn chặn việc mang, sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường học. Các lực lượng chức năng cần xử lý nghiêm việc mua bán, quảng cáo các sản phẩm bị cấm, nhất là trên môi trường mạng, để ngăn chặn thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xâm nhập sâu hơn vào đời sống giới trẻ.
