Hiệu quả từ một dự án

5 năm trước tôi có chuyến công tác đến xã Hà Lâu (Tiên Yên). Đường vào trung tâm xã đầy sống trâu, ổ gà, dốc lên, dốc xuống. Qua các điểm trường, chỉ thấy trơ trọi vài ba lớp học, không có tường bao, cổng rào, cây xanh. Nơi nào “sang” thì là phòng học cấp 4 được xây dựng từ những năm 70, còn phần lớn là lớp học nhờ, học tạm. Qua Trạm y tế xã, vắng… như chùa Bà Đanh. Trẻ con trong xã đều đầu trần, chân đất, thấy người lạ đổ xô đến, tò mò nhìn, ngó, nhưng hỏi thì chúng bỏ chạy tán loạn… Bây giờ mọi chuyện đã khác hẳn, kể từ khi Tiên Yên đón nhận Dự án “Chăm sóc và phát triển trẻ thơ toàn diện” (ECCD) do Tổ chức Cứu trợ trẻ em Anh (SC/UK) tài trợ.

Dự án ECCD được triển khai tại 2 xã Hà Lâu, Đại Dực (năm 2006 xã Hà Lâu tách thành 2 xã Đại Dực và Đại Thành) và 4 thôn vùng cao của xã Đông Ngũ (huyện Tiên Yên) từ năm 2003. Mục tiêu của Dự án là nâng cao chất lượng sống và phát triển cho trẻ em thuộc các xã trong vùng Dự án.

Đối tượng chính là trẻ em từ 0 đến 8 tuổi. Dự án được triển khai trên các lĩnh vực: Y tế, giáo dục. Các hoạt động của Dự án được thực hiện một cách bài bản, cụ thể, từ việc chăm sóc bà mẹ mang thai, chế độ dinh dưỡng cho trẻ em, đến vệ sinh môi trường. Dự án còn đầu tư cơ sở vật chất: Xây dựng thư viện điểm trường và trang bị sách, truyện cho thư viện, công trình vệ sinh, công trình nước sạch, xây dựng môi trường học tập thân thiện, hỗ trợ làm đồ chơi ngoài trời, hỗ trợ các hoạt động chăm sóc trẻ, lao động sản xuất của bà con. Để Dự án triển khai có hiệu quả, Ban Điều hành dự án phối hợp với các ngành Y tế, Giáo dục ở địa phương tổ chức các lớp tập huấn cho đội ngũ cộng tác viên, cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên. Thông qua đội ngũ cộng tác viên tiến hành tuyên truyền, vận động, giáo dục để bà con nâng cao nhận thức, thay đổi được thói quen, tập quán lạc hậu. Riêng với đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, dự án tập trung nhiều vào việc bồi dưỡng năng lực xây dựng kế hoạch giáo dục; năng lực dạy học cho giáo viên mẫu giáo, tiểu học; kỹ năng làm và sử dụng đồ dùng dạy học; kỹ năng làm việc với trẻ; phương pháp dạy học tích cực và tăng cường Tiếng Việt cho học sinh mẫu giáo, học sinh các lớp 1, 2, 3… Qua 4 năm triển khai, Dự án đã thiết lập được mạng lưới gồm 32 cộng tác viên truyền thông tại các thôn, bản. Số cộng tác viên này kết hợp với trưởng thôn, y tế thôn, bản đến từng nhà dân tuyên truyền kiến thức chăm sóc, giáo dục, vệ sinh làng bản, hướng dẫn phòng chống dịch, bảo vệ gia súc, gia cầm. Dự án cũng hỗ trợ kinh phí để mở lớp đào tạo trình độ trung học sư phạm mẫu giáo cho 28 giáo viên là con, em người dân tộc địa phương, đảm bảo đủ giáo viên dạy các lớp mẫu giáo… “Không giống như nhiều Dự án khác, các hoạt động của dự án ECCD chủ yếu tập trung vào công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi tập quán lạc hậu của bà con vùng dân tộc” - Đồng chí Nguyễn Văn Ty, Trưởng Phòng GD huyện khẳng định: -“Còn các hoạt động khác chỉ mang tính hỗ trợ, vì vậy đã huy động được nhiều người dân tham gia, như: Góp công, đá, sỏi để xây dựng lớp học, làm đường ống dẫn nước sạch; góp củi, gạo nấu ăn giữa buổi cho học sinh… Đây là hiệu quả lớn nhất mà Dự án đã mang lại”.

Đến thăm Đại Dực sau khi Dự án đã kết thúc, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên về sự đổi thay ở đây. Nhiều điểm trường đã được xây mới có tường rào bao quanh, có biển trường, cây xanh. Các lớp học được bài trí một cách khoa học. Ngoài bảng chống loá, bàn, ghế, trên 4 bức tường của lớp học còn có các khẩu hiệu như: “Kỷ luật- trật tự”; “Kính thầy- Mến bạn”; 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng; thời khoá biểu, danh sách học sinh trong lớp, bảng chữ cái, bảng cửu chương và nhiều tranh ảnh khác được phân chia theo chủ điểm, chủ đề tạo nên các góc học tập (Nghệ thuật, Thể dục, Tự nhiên-Xã hội, Toán, Đạo đức, Tiếng Việt…). Học sinh ngoan, lễ phép và bạo dạn. “Các em đi học rất đều và tiếp thu bài tốt hơn trước rất nhiều”- Thầy giáo Nguyễn Minh Châu, giáo viên Trường PTCS Đại Dực kể -“Dạo trước, cứ vào dịp chuẩn bị năm học mới, chúng tôi thường phải thay nhau đi vận động phụ huynh, nhưng từ khi có Dự án ECCD, bà con đã chủ động đưa con em mình đến lớp”.

Với cách thức “cầm tay chỉ việc”, Dự án đã giúp bà con dần hình thành được nếp ăn, ở hợp vệ sinh, biết giữ gìn vệ sinh môi trường. Nếu như trước kia người dân thường không mấy quan tâm đến việc thăm, khám thai định kỳ hoặc không đến trạm y tế xã để sinh nở, thì nay đã được bà con chủ động thực hiện và duy trì thường xuyên. Phần lớn người dân đã chủ động hơn trong việc chăm sóc giáo dục trẻ, không còn ỷ lại, trông chờ vào sự trợ giúp của Dự án. Nhờ đó, công tác chăm sóc, giáo dục trẻ em ở các xã Hà Lâu, Đại Dực, Đại Thành và các thôn miền núi của Đông Ngũ đã có chuyển biến rất rõ nét. Dễ nhận thấy nhất là cơ sở vật chất trường, lớp, điều kiện sinh hoạt của bà con được tăng cường (có hệ thống nước sạch, công trình vệ sinh, thư viện điểm trường…). Số trẻ em suy dinh dưỡng giảm rõ rệt. Môi trường giáo dục trở nên linh hoạt, sinh động hơn với việc các nhà trường xây dựng được mô hình “Môi trường học tập tích cực và thân thiện”. Theo báo cáo đánh giá hiệu quả hoạt động của Dự án, trong 4 năm, Dự án đã hỗ trợ đầu tư 21 phòng học mẫu giáo với trị giá trên 370 triệu đồng; 23 điểm có ống nước, bể, lu chứa nước sạch sinh hoạt; 10 nhà vệ sinh; hỗ trợ trên 500 triệu đồng nấu cháo giữa buổi cho 1.296 học sinh mẫu giáo và tiểu học; trang bị 45 tủ, giá để sách, 31.000 quyển sách, truyện, 1.624 bộ SGK; 70 bộ bàn ghế, 150 bộ bảng quay, 25 bản tin, 32 tủ sách cộng đồng, di chuyển 7 mô hình chuồng trâu ra xa nhà ở; phát triển được 82 mô hình chăn nuôi gà, 205 mô hình nhà vệ sinh, nhà tắm, 14 bể nước gia đình và 16 mô hình trồng rau. Bên cạnh sự hỗ trợ, đầu tư của Dự án, bà con ở các xã thuộc vùng Dự án đã tự nguyện đóng góp ngày công, vật liệu trị giá 189 triệu đồng để xây dựng phòng học; góp củi, gạo và công nấu cháo bữa ăn giữa buổi cho con em mình trong 4 năm trị giá 495 triệu đồng; đóng góp xây dựng và triển khai các mô hình: Chăn nuôi gà, nhà vệ sinh, nhà tắm, bể nước gia đình trị giá gần 180 triệu đồng.

Tinh thần chủ động, tích cực ấy của người dân không chỉ ở những xã trong vùng Dự án, mà còn lan đến các vùng, xã lân cận. Nhiều xã đã huy động được sự tham gia của bà con bằng cách đóng góp ngày công, cây... cùng với sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước xây dựng nhà công vụ cho giáo viên; nhiều doanh nghiệp tiến hành san gạt mặt bằng miễn phí cho các điểm trường… Đặc biệt hơn ở các nhà trường đã có sự tham gia của các bậc phụ huynh như: Góp gạo, củi nấu cháo giữa buổi cho học sinh, cùng với giáo viên mầm non dạy tiếng dân tộc, tiếng phổ thông cho trẻ… Trước kia, mô hình “lớp học thân thiện” chỉ có ở những xã trong vùng Dự án thì nay đã được nhân rộng trong toàn huyện.