Thời gian qua, công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện trên địa bàn tỉnh đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, tệ nạn ma tuý vẫn diễn biến phức tạp, công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện còn nhiều tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc.
Để nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, xử lý và đưa người nghiện ma tuý đi cai nghiện tập trung, Chính phủ đã có Nghị định 111/2013/NĐ-CP quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn và Nghị định 221/2013/NĐ-CP về áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc. Đây được xem là hành lang pháp lý cho các ngành chức năng trong thực thi nhiệm vụ. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, việc lập hồ sơ, đưa người đi cai nghiện ma tuý bắt buộc theo quy định tại Nghị định số 221 còn nhiều khó khăn, vướng mắc.
Cụ thể, theo Nghị định 221/NĐ-CP, muốn đưa đối tượng nghiện đi cai bắt buộc thì phải xác định được tình trạng nghiện rồi tiến hành xử phạt hành chính, sau đó đưa về giáo dục tại xã, phường, thị trấn; nếu tái nghiện thì mới đưa đi cai nghiện bắt buộc. Việc xác định tình trạng nghiện khó thực hiện vì Nghị định yêu cầu thẩm quyền xét nghiệm là y, bác sĩ có chứng chỉ hành nghề và phải qua khoá tập huấn về cai nghiện tại cộng đồng; trong khi đó, thực tế phần lớn y, bác sĩ ở các địa phương của tỉnh chưa đáp ứng được yêu cầu này. Hơn nữa, muốn xác định được đối tượng có bị nghiện hay không phải lưu giữ và theo dõi đối tượng từ 24-72 giờ để xác định các triệu chứng lâm sàng, trong khi đó các quy định đều chưa cho phép y, bác sĩ được quyền giữ đối tượng trong khoảng thời gian trên. Về trình tự, thủ tục lập hồ sơ quản lý người nghiện theo quy định phải qua nhiều cơ quan, như: Công an xã, công an huyện, phòng tư pháp, phòng lao động - thương binh và xã hội, toà án nhân dân cấp huyện... nên mất rất nhiều thời gian. Điều này dẫn đến tình trạng đối tượng không hợp tác, bỏ trốn trong khi chờ làm thủ tục. Cũng theo quy định, trong thời gian chờ các cơ quan chức năng làm thủ tục đưa đi cai nghiện bắt buộc, người nghiện có hộ khẩu thường trú tại địa phương sẽ được gửi về gia đình quản lý; còn những người không rõ nơi cư trú phải đưa đến các cơ sở xã hội quản lý. Tuy nhiên, ở các địa phương hiện nay không có tổ chức xã hội nào đảm bảo các tiêu chí có nhà lưu giữ và có cán bộ chuyên môn để xử lý cắt cơn nghiện nên việc quản lý, lưu giữ đối tượng là rất khó, không thực hiện được… Chưa kể, theo quy định, người cai nghiện tự nguyện phải đóng tới 7 loại phí.
Chính những quy định trói buộc trên khiến số lượng người cai nghiện bắt buộc ở Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội tỉnh thời gian qua giảm mạnh. Thời điểm năm 2013 trở về trước, bình quân Trung tâm duy trì điều trị cho từ 800-900 người nghiện ma tuý. Tuy nhiên, tính từ đầu năm 2014 đến tháng 6-2015, số lượng người cai nghiện tại đây còn chưa đầy 400 người. Từ khi Nghị định 221/2013/NĐ-CP có hiệu lực đến nay, chỉ có 7/14 địa phương trên địa bàn tỉnh lập hồ sơ đưa được 35 đối tượng đi cai nghiện bắt buộc.
Theo kết quả rà soát, thống kê người nghiện ma tuý của Công an tỉnh, tính đến tháng 6-2014, toàn tỉnh có 2.996 người nghiện ma tuý có hồ sơ quản lý, trong đó có 2.185 người ở cộng đồng. Trước thực trạng người nghiện ngoài cộng đồng nhiều, gây nguy hiểm cho xã hội, việc khuyến khích gia đình người nghiện đưa con em mình vào trung tâm cai nghiện tự nguyện là biện pháp thiết thực, hiệu quả.
Để giảm bớt khó khăn cho đối tượng, đồng thời để thực hiện chủ trương đổi mới công tác cai nghiện ma tuý theo hướng tăng dần điều trị tự nguyện, giảm dần điều trị bắt buộc (theo nội dung Đề án đổi mới công tác cai nghiện ma tuý ở Việt Nam đến năm 2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt), tại kỳ họp thứ 21 vừa qua, HĐND tỉnh đã nhất trí thông qua Nghị quyết về chính sách hỗ trợ cho người cai nghiện ma tuý tự nguyện tại Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội tỉnh. Theo đó, đối tượng, phạm vi áp dụng chính sách này là người có hộ khẩu thường trú tại tỉnh Quảng Ninh, tự nguyện cai nghiện ma tuý tại Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội tỉnh. Người tự nguyện cai nghiện tại Trung tâm sẽ được hỗ trợ tất cả các khoản mà trước đây theo quy định phải đóng góp, bao gồm: Tiền ăn; tiền khám sàng lọc, xét nghiệm, tiền thuốc cắt cơn, giải độc, điều trị rối loạn tâm thần và các bệnh nhiễm trùng cơ hội; tiền thuốc chữa bệnh thông thường; khám sức khoẻ định kỳ; tiền sinh hoạt văn thể; tiền trang bị quần áo và đồ dùng sinh hoạt thiết yếu; tiền điện, nước sinh hoạt.
Đồng thời, trong khi chờ các bộ, ngành Trung ương sửa đổi, ban hành các hướng dẫn cụ thể, để khắc phục những khó khăn vướng mắc do quy trình, thủ tục được quy định tại Nghị định 221/2013/NĐ-CP, UBND tỉnh đã giao thêm nhiệm vụ “tiếp nhận và điều trị cắt cơn cho người nghiện không có nơi cư trú ổn định trong thời gian chờ lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc” cho Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội tỉnh thay cho việc giao cho cơ sở xã hội của địa phương. Sở Y tế đã tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ và cấp chứng chỉ cho các y, bác sĩ tại các cơ sở y tế để đảm bảo quy định về thẩm quyền xác định người nghiện ma tuý. Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội tỉnh tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng công tác cai nghiện tập trung, bố trí cơ sở vật chất và nhân lực để tiếp nhận đối tượng cai nghiện là nữ và đối tượng là người chưa thành niên...
Nhờ tháo gỡ trên, từ đầu năm 2015 đến nay, toàn tỉnh đã vận động đưa được 81 đối tượng vào cai nghiện tự nguyện. Hy vọng, với chính sách mới và sự chỉ đạo tập trung, đồng bộ, sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp, các ngành, đơn vị, địa phương, công tác phòng chống ma tuý và cai nghiện ma tuý trên địa bàn tỉnh sẽ đạt được nhiều kết quả tích cực.
Châu Hoài Thu (Ban VHXH, HĐND tỉnh)
