Không chỉ là nơi mua bán hàng hóa, chợ truyền thống từ lâu còn là không gian sinh kế của hàng vạn tiểu thương và gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa cộng đồng. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng, hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh đang bộc lộ nhiều bất cập, đòi hỏi những giải pháp đổi mới phù hợp với thực tiễn.
Tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh có 135 chợ đang hoạt động với trên 25.000 điểm kinh doanh cố định, bao gồm 22 chợ hạng 1; 23 chợ hạng 2 và 90 chợ hạng 3. Trong đó, 88 chợ được đầu tư từ nguồn vốn ngân sách do các địa phương quản lý, 47 chợ còn lại do doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư xây dựng, quản lý vận hành và khai thác chợ. Hệ thống chợ về cơ bản đáp ứng nhu cầu mua bán và trao đổi hàng hoá của nhân dân. Tuy nhiên, trong 135 chợ hoạt động, số lượng chợ được đầu tư trước năm 2010 là tương đối lớn, lên tới 81 chợ (chiếm 60%). Do không được đầu tư, nâng cấp, sửa chữa trong một thời gian dài nên đến nay nhiều cơ sở vật chất của các chợ đã xuống cấp, chưa đảm bảo điều kiện vệ sinh môi trường, phòng chống cháy nổ tại chợ và mỹ quan đô thị. Nguyên nhân là do việc bố trí nguồn vốn đầu tư sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, xây dựng lại gặp rất nhiều khó khăn do cơ chế, chính sách pháp luật và sự đồng thuận của các hộ kinh doanh và người dân liên quan.
Xác định chợ truyền thống có vai trò quan trọng trong hệ thống phân phối hàng hóa, góp phần thúc đẩy kinh tế và là nơi lưu giữ văn hóa truyền thống bản địa, Sở Công Thương đã tổ chức đánh giá thực trạng hệ thống chợ và nghiên cứu, rà soát định hướng phát triển hạ tầng thương mại trong Quy hoạch Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đồng thời, tổ chức lấy ý kiến tham gia của các sở, ngành, địa phương để xây dựng Kế hoạch phát triển chợ trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2025-2030. Các ý kiến tham gia chủ yếu liên quan đến việc điều chỉnh, bổ sung địa điểm xây dựng chợ, đánh giá lại hiệu quả đầu tư xây dựng chợ mới.
Ông Bùi Quang Sơn, Trưởng phòng Quản lý thương mại (Sở Công Thương), cho biết: Trên cơ sở thực tiễn và ý kiến tham gia của các sở, ngành, địa phương, ngày 23/10/2025, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 274/KH-UBND về phát triển chợ giai đoạn 2025-2030. Kế hoạch xác định rõ mục tiêu: Phát triển hệ thống chợ phù hợp định hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm tính khả thi, khắc phục các khó khăn, vướng mắc hiện nay; hoàn thiện hạ tầng, nâng cao tiêu chuẩn an toàn, từng bước xóa bỏ các điểm kinh doanh tự phát. Điểm đáng chú ý là việc phát triển chợ được đặt trong tổng thể không gian phát triển thương mại - dịch vụ, gắn với du lịch, kinh tế ban đêm và các vùng sản xuất, nuôi trồng. Đây cũng là một trong những hạn chế lớn nhất của các chợ trong thời gian qua.
Theo kế hoạch được phê duyệt, giai đoạn 2025-2030, toàn tỉnh dự kiến đầu tư 98 chợ, gồm 38 chợ xây dựng mới (bao gồm cả xây dựng lại) và 60 chợ được sửa chữa, duy tu hoặc nâng cấp, cải tạo. Đáng chú ý, tỉnh sẽ xây dựng mới một chợ đầu mối thủy sản tại Vân Đồn nhằm tăng cường năng lực tiêu thụ hải sản, hoàn thiện chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị gia tăng cho ngành thủy sản địa phương. Cùng với đó là 23 chợ dân sinh phát triển theo quy hoạch và 14 chợ được xây dựng lại để đáp ứng yêu cầu PCCC, ATTP và tiêu chí phân hạng chợ. Việc đầu tư được phân loại rõ ràng trên nguyên tắc nhà nước tập trung nguồn lực cho chợ dân sinh, chợ truyền thống cần bảo tồn, chợ miền núi, biên giới, vùng khó khăn, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa đối với các chợ có khả năng thu hút nhà đầu tư.
Bà Bùi Thị Huyền Trang, Chủ tịch UBND phường Hà Lầm, chia sẻ: Cách tiếp cận này bảo đảm nguyên tắc sử dụng hiệu quả ngân sách, tránh dàn trải, đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân tham gia khai thác, quản lý chuyên nghiệp. Hiện phường cũng đang nghiên cứu và dự kiến sẽ thu hút doanh nghiệp vào đầu tư mới lại chợ Cao Thắng cũ, nhằm khắc phục toàn diện bất cập về vệ sinh môi trường, PCCC.
Đối với định hướng mới là phát triển một số chợ tại các địa bàn có lợi thế du lịch theo hướng trở thành điểm đến văn hóa, ẩm thực và mua sắm về đêm cũng được rất nhiều địa phương, doanh nghiệp và người dân ủng hộ. Điều này sẽ mở ra cơ hội nâng tầm chợ từ không gian giao thương truyền thống trở thành sản phẩm dịch vụ đặc sắc, góp phần đa dạng hóa trải nghiệm du khách.
Ông Trần Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND phường Bãi Cháy, khẳng định: Chợ truyền thống khi được tổ chức bài bản, sạch đẹp, bảo đảm an toàn thực phẩm và có bản sắc riêng sẽ trở thành “điểm chạm” văn hóa địa phương, nơi quảng bá sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền.
Song song với đầu tư hạ tầng là yêu cầu đổi mới quản lý, kế hoạch phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành và chính quyền cơ sở. Đặc biệt, UBND tỉnh cũng yêu cầu các địa phương phải công khai thông tin, lấy ý kiến tiểu thương và người dân trước khi triển khai dự án; rà soát, phân hạng, phân loại chợ; đề xuất chuyển đổi mô hình quản lý đối với những chợ có khả năng xã hội hóa. Đây là bước quan trọng để nâng cao hiệu quả khai thác, giảm gánh nặng ngân sách và tạo động lực cải tiến dịch vụ.
Hiện thực trạng hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh đang đặt ra nhiều thách thức, song cũng mở ra cơ hội để tái cấu trúc mạnh mẽ. Nếu được triển khai đồng bộ, có sự vào cuộc quyết liệt của địa phương, kế hoạch phát triển chợ giai đoạn 2025-2030 không chỉ giải quyết những tồn tại trước mắt mà còn góp phần hoàn thiện hạ tầng thương mại, củng cố sinh kế cho người dân, thúc đẩy tăng trưởng dịch vụ và nâng cao chất lượng đời sống cộng đồng trong giai đoạn phát triển mới.
