Những trận mưa dông, mưa đá xuất hiện bất thường thời gian gần đây đang trở thành “mảnh đất” cho tin giả và video AI câu view lan tràn.
Chỉ cần gõ các từ khóa liên quan đến mưa bão trên các nền tảng mạng xã hội, người dùng dễ dàng bắt gặp hàng loạt video với tiêu đề gây sốc như “siêu bão đổ bộ”, “cả thành phố chìm trong biển nước”, “mưa đá phá hủy hàng loạt ôtô”. Nhiều nội dung thu hút hàng trăm nghìn lượt xem chỉ sau vài giờ đăng tải.
Theo ghi nhận, không ít video sử dụng hình ảnh từ nước ngoài, các trận thiên tai cũ, đặc biệt là các sản phẩm tạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI) rồi gắn vào bối cảnh tại Việt Nam. Một số clip còn chèn logo giả mạo cơ quan khí tượng để tăng độ tin cậy.
Bên cạnh đó, các tài khoản còn liên tục phát trực tiếp cảnh “mưa bão tận thế”, sử dụng giọng đọc AI cùng hình ảnh dựng bằng công nghệ tạo sinh để kích thích sự tò mò và kéo tương tác. Có video mô phỏng cảnh đường phố ngập sâu, cây cối bật gốc, nhà dân bị cuốn trôi, người dân ngồi trên nóc nhà bị ngập,... dù thực tế tại địa phương chỉ xảy ra mưa dông thông thường.
Anh Nguyễn Văn Tùng - công nhân làm việc tại Hà Nội cho biết, tối muộn sau khi thấy hàng loạt video về mưa đá và dông lốc lan truyền trên mạng xã hội, anh lập tức gọi điện về quê vì lo cho gia đình.
“Lúc đó mạng chập chờn, gọi mãi không được nên tôi càng lo hơn. Trên TikTok toàn video mái nhà bay tứ tung, ôtô vỡ kính. Sau mới biết nhiều clip là cắt ghép hoặc lấy từ nơi khác”, anh Tùng kể.
Theo ghi nhận, dưới các video này xuất hiện hàng loạt bình luận thể hiện sự hoang mang của người xem. Không ít người tin rằng các hình ảnh mưa đá, lũ quét hay dông lốc trong video là đang xảy ra thật tại địa phương mình sinh sống.
Nhiều tài khoản còn liên tục hỏi địa điểm xảy ra thiên tai, gọi điện về quê cho người thân hoặc chia sẻ video vào các nhóm gia đình vì lo lắng.
Anh Đỗ Mạnh Cường (Hưng Yên) cho biết bản thân từng bị lừa bởi một đoạn clip cảnh mưa đá phủ trắng đường phố vì hình ảnh quá chân thực. “Tôi xem xong còn gửi ngay cho bạn bè hỏi có phải gần khu mình không. Đọc bình luận bên dưới thấy rất nhiều người cũng tưởng thật”, anh Cường nói.
Trao đổi về vấn đề này, chuyên gia AI Vũ Thanh Thắng - Giám đốc Công ty Cổ phần AIZ cho biết, AI đang khiến tin giả trở nên nguy hiểm hơn vì khả năng tạo hình ảnh và video ngày càng chân thực.
Theo ông Thắng chỉ cần vài phút, người dùng đã có thể dùng công cụ AI để tạo video bão lũ, nhà cửa sập đổ hay cảnh người dân tháo chạy. Những nội dung này đánh mạnh vào tâm lý sợ hãi nên rất dễ lan truyền.
Nhiều tài khoản hiện vận hành theo mô hình “câu view thời sự”, tận dụng các sự kiện nóng như mưa bão, động đất, cháy nổ để tạo nội dung gây sốc nhằm tăng tương tác, bán hàng hoặc kiếm tiền từ nền tảng.
"Thuật toán mạng xã hội thường ưu tiên các nội dung gây cảm xúc mạnh. Vì vậy, video càng giật gân càng dễ được đề xuất. Đây là lý do nhiều tài khoản bất chấp tạo dựng thông tin sai lệch”, ông Thắng nhận định.
Ông Thắng cũng cho rằng người dùng hiện rất khó nhận biết video AI nếu chỉ xem lướt. Một số dấu hiệu có thể nhận ra là hình ảnh chuyển động thiếu tự nhiên, âm thanh không khớp hoặc chi tiết thời tiết bất thường. Tuy nhiên, với người lớn tuổi hoặc người ít tiếp cận công nghệ, việc phân biệt gần như không đơn giản.
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai trong tình hình mới.
Theo Kế hoạch tuyên truyền Kết luận số 213-KL/TW về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW của Ban Bí thư, công tác thông tin, tuyên truyền được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao nhận thức, kỹ năng phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân.
Kế hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thông tin gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, đời sống của Nhân dân trong bối cảnh thiên tai, bão lũ; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong công tác quan trắc, dự báo, cảnh báo sớm và giám sát rủi ro thiên tai.
Bên cạnh đó, văn bản yêu cầu phát huy vai trò lãnh đạo của cấp ủy, trách nhiệm quản lý, điều hành của chính quyền các cấp và người đứng đầu trong tổ chức thực hiện công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai.
