Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để viết tin nhắn cá nhân, thư tình hay lời chúc đang trở nên phổ biến, nhưng cũng đặt ra những câu hỏi về sự chân thành và niềm tin trong các mối quan hệ. Các nghiên cứu cho thấy ngay cả những người thường xuyên sử dụng AI cũng cảm thấy áy náy khi để công nghệ thay mình thể hiện tình cảm.
Tại quảng trường Alamo ở thành phố San Francisco, Mỹ, một chiếc hộp màu tím đặt trên bàn gấp thu hút sự chú ý của người qua đường. Bên cạnh là tấm biển ghi dòng chữ: "Hộp thú nhận: Ai cũng có một bí mật về AI".
Bên trong chiếc hộp là hàng chục lời thú nhận về việc sử dụng AI trong cuộc sống, từ giao quá nhiều công việc cho chatbot đến nhờ công nghệ gợi ý địa điểm hẹn hò đầu tiên. Đáng chú ý, nhiều người thừa nhận đã dùng AI để viết những thông điệp mang tính riêng tư và tình cảm.
Một người cho biết đã nhờ AI soạn tin nhắn chia tay, trong khi người khác để ChatGPT thay mình nhắn tin với bạn trai trong mọi cuộc trò chuyện. Có người sử dụng AI viết thư chúc mừng sinh nhật lần thứ 80 của bà người yêu, thậm chí nhờ công nghệ giúp giành phần thắng trong một cuộc tranh luận.
Đứng gần chiếc hộp, nghệ sĩ Olivia Tai quan sát phản ứng của người tham gia. Cô đã thực hiện dự án này hơn chục lần tại khu vực Vịnh San Francisco, New York và Denver. Theo Tai, việc gọi đây là những lời "thú nhận" cho thấy người sử dụng AI ít nhiều cảm thấy có lỗi, nhưng vẫn lựa chọn công nghệ vì sự tiện lợi.
Khi chatbot ngày càng được sử dụng rộng rãi để viết email và xử lý công việc thường ngày, câu hỏi đặt ra là liệu có nên để AI thay con người viết những thông điệp mang ý nghĩa tình cảm như thiệp sinh nhật, lời chúc lễ hội, thư tình hay thậm chí lời thề trong đám cưới.
Vì sao dùng AI viết tin nhắn cá nhân khiến nhiều người áy náy?
Trong nghiên cứu phục vụ luận án tiến sĩ về hành vi người tiêu dùng, bà Danielle Hass, hiện là giảng viên Đại học Kennesaw State tại bang Georgia, đã tiến hành các thí nghiệm dựa trên những tình huống giả định để tìm hiểu thái độ đối với việc sử dụng AI soạn tin nhắn cá nhân.
Kết quả cho thấy cả những người từng sử dụng AI lẫn những người chưa từng trải nghiệm công nghệ này đều có cảm giác áy náy khi nghĩ đến việc dùng AI thay mình viết những thông điệp riêng tư. “Ai cũng cảm thấy có lỗi. Nguyên nhân sâu xa là sự thiếu trung thực, bởi mọi người cảm thấy như mình đang thao túng người khác” - bà Hass nhận định.
Không chỉ người sử dụng AI có cảm giác khó xử, người tiếp nhận thông điệp cũng có thể đánh giá tiêu cực về hành động này.
Ông Scott Claessens, nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học Bristol của Anh, cho biết kết quả nghiên cứu của ông cho thấy những người sử dụng AI thường bị nhìn nhận là lười biếng hơn, kém năng lực và ít đáng tin cậy hơn, ngay cả khi họ công khai việc sử dụng công nghệ.
Theo ông, con người từ lâu đã sử dụng những nội dung có sẵn để thể hiện tình cảm, chẳng hạn thiệp sinh nhật in sẵn hoặc những bài thơ đưa vào thư tình. Tuy nhiên, việc AI có thể tạo ra thông điệp gần như không cần nỗ lực lại khiến người nhận cảm thấy thiếu sự đầu tư cá nhân. Ông giải thích: “Điều chúng ta thực sự mong muốn trong các mối quan hệ là người khác dành thời gian và công sức cho mình, bởi đó là dấu hiệu cho thấy họ trân trọng mối quan hệ".
Khi nào nên và không nên sử dụng AI?
Bà Sarah Newman, Giám đốc nghệ thuật và giáo dục tại phòng thí nghiệm metaLAB thuộc Đại học Harvard, người từng hợp tác với nghệ sĩ Olivia Tai, cho rằng AI đang được ứng dụng nhanh đến mức xã hội vẫn chưa kịp hình thành những chuẩn mực rõ ràng về việc sử dụng công nghệ trong giao tiếp cá nhân.
Theo bà, cảm giác băn khoăn của mỗi người có thể là một chỉ dấu để xác định giới hạn phù hợp. Chẳng hạn, nếu sử dụng AI để viết lời thề trong đám cưới, liệu người viết có sẵn sàng nói điều đó với bạn đời hay không? Nếu câu trả lời là không, tốt hơn hết không nên sử dụng AI.
“Những thông điệp cá nhân không cần phải hoàn hảo. Chính những điều chưa hoàn hảo lại góp phần tạo nên sự chân thành và đáng yêu của chúng” - bà Newman nói.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng thừa nhận AI có thể hữu ích trong một số tình huống giao tiếp riêng tư. Chẳng hạn, công nghệ này có thể giúp những người yêu nhau nhưng không sử dụng chung tiếng mẹ đẻ diễn đạt suy nghĩ rõ ràng hơn, hoặc hỗ trợ người gặp khó khăn trong học tập, như chứng khó đọc, truyền đạt thông điệp.
Bà Hass nhận định xã hội đang nhanh chóng chấp nhận việc AI giúp nâng cao hiệu quả trong công việc, nhưng việc con người vẫn cảm thấy áy náy khi sử dụng công nghệ để thể hiện tình cảm là điều đáng chú ý. Theo bà, cảm giác có lỗi có thể đóng vai trò như một tín hiệu nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi người trong các mối quan hệ. “Mục đích của cảm giác có lỗi trong trường hợp này là giúp chúng ta nhận ra những điều chưa đúng trong cách đối xử với người khác. Nó nhắc nhở rằng đây là lúc chúng ta cần thể hiện tính người” - bà Hass nhấn mạnh.