Trong tổng số hơn 7.900 người nhiễm HIV/AIDS có địa chỉ xác định trên địa bàn tỉnh thì tới 30% là người nghiện chích ma tuý. Bởi vậy việc triển khai các chương trình phòng lây nhiễm HIV trong nhóm đối tượng này rất quan trọng, trong đó có việc triển khai cơ sở điều trị thay thế các chất gây nghiện dạng thuốc phiện bằng methadone đường uống. Tuy nhiên, việc mở rộng cơ sở điều trị methadone trên địa bàn tỉnh hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn.
Bắt đầu từ tháng 9-2011, Cơ sở điều trị methadone đầu tiên trên địa bàn tỉnh đi vào hoạt động tại TP Cẩm Phả. Đến nay đã có khoảng 280 bệnh nhân đang điều trị. Cơ sở điều trị methadone ở huyện Vân Đồn cũng mới đi vào hoạt động với 40 bệnh nhân đang điều trị khởi liều. Theo bác sĩ Hoàng Văn Hy, Giám đốc Trung tâm Y tế TP Cẩm Phả: “Chương trình triển khai trên địa bàn thành phố đạt kết quả đáng khích lệ. Sau một năm đã có 3 người từ bỏ được các chất gây nghiện dạng thuốc phiện và đã cai được methadone. Trong số 254 người hiện còn đang điều trị tại cơ sở thì 199 người không còn sử dụng heroin mà thay thế hoàn toàn bằng methadone”.
Ngoài 2 cơ sở trên, tới đây, cơ sở điều trị methadone tại TP Hạ Long cũng đi vào hoạt động. Theo lộ trình đề ra, đến năm 2013, tỉnh tiếp tục mở thêm cơ sở điều trị tại Đông Triều, Uông Bí và Móng Cái với quy mô mỗi cơ sở điều trị khoảng 250 bệnh nhân. Mặc dù vậy, nhiều địa phương vẫn lo ngại bởi những thách thức đặt ra cho việc tổ chức, duy trì hoạt động của các cơ sở này. Thách thức đầu tiên phải kể đến là kinh phí hoạt động. Hiện nay cả 3 cơ sở điều trị methadone tại Cẩm Phả, Vân Đồn và Hạ Long đều do các tổ chức quốc tế tài trợ, từ trang sắm thiết bị, cho chuyên gia hỗ trợ, đào tạo cán bộ, cung cấp methadone… Bởi vậy, bệnh nhân được điều trị không mất chi phí. Tuy nhiên, Tổ chức Life Gap hỗ trợ cơ sở ở Cẩm Phả, Hạ Long hết năm 2012 này hết vòng 1 tài trợ. Việc tài trợ giai đoạn tới như thế nào phụ thuộc vào sự thoả thuận điều tiết của Bộ Y tế với tổ chức này. Còn cơ sở ở Vân Đồn do FHI tài trợ dù duy trì đến hết năm 2016 nhưng theo lộ trình cắt giảm dần kinh phí; những năm cuối chỉ còn để hỗ trợ các chuyên gia đào tạo kỹ thuật cho cơ sở. Các cơ sở còn gặp khó khăn về nhân lực. Để hoạt động, mỗi cơ sở hiện nay phải đảm bảo 14 biên chế. Tuy nhiên, thời điểm này, cơ sở điều trị methadone ở Vân Đồn và Cẩm Phả được bố trí tổng số 8 biên chế, còn lại là hợp đồng. Chính vì vậy, đội ngũ nhân viên của các cơ sở hiện mới chỉ được hưởng chế độ phụ cấp từ sự tài trợ của các dự án với mức rất thấp, trong khi họ phải làm việc thường xuyên kể cả ngày tết, ngày lễ; hàng ngày, hàng giờ làm việc trong môi trường độc hại, nguy cơ lây nhiễm cao, tiếp xúc thường xuyên với đối tượng manh động… Cơ sở vật chất của các cơ sở điều trị methadone trên địa bàn tỉnh hiện nay còn chật hẹp, quy mô chưa đáp ứng được hết nhu cầu điều trị của những người nghiện heroin trên địa bàn. Thực tế quy mô xây dựng các cơ sở hiện nay chủ yếu duy trì ở mức 150 đến hơn 300 bệnh nhân, trong khi con số thực tế người nghiện trên địa bàn cao hơn rất nhiều. Cụ thể qua thống kê của các nhóm tiếp cận cộng đồng thì Cẩm Phả có tới gần 700 người nghiện, ở Vân Đồn khoảng 450 người và Hạ Long khoảng 800, trong khi đối tượng có hồ sơ quản lý ở Vân Đồn chỉ có hơn 30 người, Cẩm phả gần 200 người và Hạ Long khoảng 550 người. Bởi vậy, dù nhiều người nghiện ở địa phương có nhu cầu điều trị methadone, song quy mô của cơ sở không đáp ứng được nói gì đến người nghiện ở các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn không được mở cơ sở điều trị. Vẫn còn tình trạng nhiều bệnh nhân chưa thực sự chấp hành tuân thủ điều trị, như: Bỏ liều, thái độ chưa tôn trọng cán bộ, nhân viên cơ sở; vẫn đồng diễn với các loại ma tuý tổng hợp, rượu, thuốc lá; tỷ lệ nhiễm các bệnh lây truyền nguy hiểm như viêm gan vi rút A, B, C; HIV, lao, các bệnh nhiễm trùng cơ hội khác cao. Bởi vậy mà ở Cẩm Phả có 20 bệnh nhân sau một thời gian phải ra khỏi chương trình điều trị do bị bệnh quá nặng hoặc vi phạm pháp luật...
Việc mở rộng các cơ sở điều trị methadone là cần thiết, tuy nhiên, một khi đã mở, các cơ sở phải hoạt động liên tục và tồn tại lâu dài bởi có những bệnh nhân phải điều trị cả đời. Bởi vậy việc tính toán cấp đầy đủ cả nhân lực, vật lực cho các cơ sở này cần được ưu tiên, trong đó có việc đẩy mạnh tuyên truyền vận động các gia đình cùng tham gia đóng góp công sức của mình để các cơ sở hoạt động và ngày càng mở rộng hơn.
Thu Nguyệt
