Trong chuyến công tác gần đây, khi qua xã Quảng Sơn (Hải Hà) để tìm hiểu về công tác giảm nghèo, mấy anh cán bộ làm công tác lao động - thương binh - xã hội than phiền: “Chuyện đặt tên tưởng là đơn giản, ấy vậy mà thật phức tạp, nhà báo ạ!”.
Sự thể là, trước đây, ở các thôn, bản vùng cao của Quảng Sơn, người Dao còn tồn tại rất nhiều hủ tục, nhất là quan điểm trọng nam khinh nữ. Bà con thường quan niệm “con gái là con người ta”, nên khi sinh con gái, họ chẳng bao giờ chọn tên hay, tên đẹp mà tất cả cứ đặt là Múi (nghĩa là nữ). Có nhà có 4-5 người con gái cũng chỉ có duy nhất 1 cái tên là Múi. Để phân biệt là con đầu hay con thứ, chỉ khác nhau mỗi tên đệm là Nhì (thứ hai) hoặc Xám (thứ ba). Vì thế, mới có chuyện, có thôn hầu hết chị em đều có tên là Múi. Về tên đã vậy, nhiều trường hợp còn trùng cả họ, tên đệm, rồi trùng nốt cả ngày tháng năm sinh. Nguyên nhân là do trước đây, nhiều gia đình “vỡ kế hoạch” nên nhiều đứa trẻ được ra đời cùng ngày, cùng tháng, cùng năm. Nhưng cũng có trường hợp, bà con không nhớ, khai nhầm hoặc sinh con một thời gian dài mới đi làm giấy khai sinh, để tiện thì cứ lấy đại ngày đi khai sinh làm ngày sinh cho con. Cũng có trường hợp, vì đường xấu lại xa nên bà con thường rủ nhau đi làm giấy khai sinh theo kiểu “tập thể”. Không biết chữ, không biết số lại không nhớ ngày, tháng nên bà con cứ người nọ khai theo người kia. Phía cán bộ xã vì chứng kiến quá nhiều lần như vậy thành quen nên cũng chẳng thẩm tra lại.
Chuyện tưởng đơn giản thế nhưng với cán bộ làm công tác lao động - thương binh - xã hội ở xã thì thật mệt, nhất là khi cấp thẻ bảo hiểm xã hội (BHXH) hoặc giải quyết các chế độ chính sách cho bà con. Anh cán bộ xã kể: “Có lần, ngày hôm trước vừa cấp thẻ BHXH cho cô Trìu Xám Múi ở bản A thì hôm sau lại cũng có cô Trìu Xám Múi khác ở bản A lên xin cấp thẻ BHYT. Mệt là cả 2 cô này đều trùng ngày, tháng, năm sinh. Ngay cả cán bộ huyện cũng bù đầu với việc làm chế độ cho bà con. Có trường hợp bà Trìu Nhì Múi ở bản B đã báo tử rồi thế mà cán bộ xã vẫn khai là bà ấy còn sống để hưởng chế độ. Ngỡ là cán bộ xã khai man để hưởng lợi, cán bộ huyện đích thân đến điều tra thì hoá ra có 2 bà trùng họ, tên rồi trùng nốt cả tên đệm và ngày, tháng, năm sinh cùng ở bản B thật, mà những chuyện như thế này xảy ra không ít”.
Anh Vũ
