Kính viễn vọng không gian Roman, “con mắt” mới của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), đã được phóng lên ngày 30/8, bắt đầu sứ mệnh tìm kiếm các hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời, nghiên cứu vật chất tối, năng lượng tối và khảo sát vũ trụ với quy mô chưa từng có.
Tên lửa Falcon Heavy của SpaceX đưa kính viễn vọng Roman trị giá 4,3 tỷ USD cất cánh từ Tổ hợp phóng 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở bang Florida lúc 7h26 sáng 30/8 theo giờ địa phương. Roman sau đó tách thành công khỏi tên lửa và bắt đầu hành trình kéo dài khoảng 3 tháng tới điểm L2, cách Trái Đất khoảng 1,6 triệu km.
Có kích thước tương đương một chiếc xe buýt, Roman được đặt theo tên Nancy Grace Roman, nhà thiên văn học được xem là người đặt nền móng cho chương trình thiên văn học không gian của NASA và là nữ lãnh đạo thiên văn đầu tiên của cơ quan này. Khi đi vào hoạt động, Roman sẽ mở rộng đáng kể khả năng quan sát những vùng rộng lớn của vũ trụ.
Theo NASA, với trường quan sát rộng và tốc độ khảo sát nhanh, Roman sẽ lập bản đồ hàng tỷ thiên hà, phát hiện các hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời, nghiên cứu lỗ đen và cung cấp khối lượng dữ liệu lớn cho các nhà khoa học.
Vài phút sau khi phóng, hai tên lửa đẩy bên của Falcon Heavy đã tách khỏi tên lửa và sau đó trở lại bãi đáp để được tái sử dụng. Khoảng 31 phút sau khi rời bệ phóng, Roman tách khỏi tên lửa, bắt đầu hành trình khoảng 3 tháng tới khu vực L2.
Góc nhìn rộng chưa từng có
Trường quan sát của Roman rộng hơn 100 lần so với kính viễn vọng không gian Hubble, cho phép thiết bị khảo sát những vùng trời rộng lớn trong thời gian ngắn.
Trong khi Hubble nổi tiếng với khả năng ghi lại hình ảnh chi tiết của các thiên thể, kính viễn vọng không gian James Webb có ưu thế trong việc quan sát sâu những vật thể xa xôi và cổ xưa. Roman sẽ bổ sung một góc nhìn rộng hơn, giúp xác định các thiên thể và những thế giới hiếm gặp để Webb có thể tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu.
Sự kết hợp giữa Roman, Hubble và James Webb, cùng tàu vũ trụ Euclid của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và Đài quan sát Vera C. Rubin tại Chile, được kỳ vọng giúp các nhà khoa học có cái nhìn toàn diện hơn về vũ trụ.
Một trong những mục tiêu quan trọng của Roman là nghiên cứu vật chất tối và năng lượng tối - những thành phần được cho là chi phối phần lớn vũ trụ nhưng vẫn còn nhiều bí ẩn. Dữ liệu về hàng tỷ thiên hà do Roman thu thập sẽ giúp các nhà khoa học nghiên cứu tốc độ giãn nở của vũ trụ và tìm hiểu những lực vô hình đứng sau quá trình này.
Khảo sát bầu trời nhanh gấp 1.000 lần Hubble
Tốc độ là một trong những ưu thế nổi bật của Roman. Theo NASA, kính viễn vọng này được thiết kế để khảo sát vũ trụ nhanh hơn khoảng 1.000 lần so với Hubble, nhờ trường quan sát rộng và khả năng nhanh chóng chuyển từ vùng trời này sang vùng trời khác.
Roman được trang bị một camera hồng ngoại trường rộng với 300 megapixel, gồm 18 bộ cảm biến 4K. Thiết bị này sẽ thu nhận ánh sáng từ những vùng rộng lớn của bầu trời và tạo ra những ảnh toàn cảnh về vũ trụ.
Roman cũng được thiết kế để có khả năng tiếp nhiên liệu. Nếu công nghệ tiếp nhiên liệu bằng tàu vũ trụ robot được phát triển trong thập kỷ tới, thời gian hoạt động của kính viễn vọng có thể được kéo dài.
Tấm gương có nguồn gốc đặc biệt
Roman được phóng sớm hơn gần một năm so với kế hoạch và nằm trong ngân sách dự kiến. Đây là kính viễn vọng không gian được đặt theo tên Nancy Grace Roman, nữ nhà thiên văn học tiên phong của NASA.
Nancy Grace Roman gia nhập NASA từ năm 1959 và đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển các đài quan sát không gian. Bà qua đời năm 2018, ở tuổi 93.
Tấm gương chính của Roman có đường kính gần 2,4 m, tương đương Hubble. Tuy nhiên, điều đặc biệt là tấm gương này ban đầu được chế tạo cho một mục đích khác.
Hơn một thập kỷ trước, Cơ quan Trinh sát Quốc gia Mỹ (NRO) đã chuyển giao cho NASA hai tấm gương được chế tạo cho các chương trình vệ tinh do thám. NASA sau đó tái sử dụng một tấm cho kính viễn vọng Roman, trong khi tấm còn lại hiện vẫn được lưu giữ.
Từ một tấm gương từng được chế tạo cho các chương trình vệ tinh do thám, Roman giờ đây sẽ hướng ánh nhìn ra vũ trụ sâu thẳm, giúp các nhà khoa học tìm kiếm những thế giới mới và khám phá những bí ẩn vẫn còn chưa được giải đáp.
