Ít có một kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, bổ túc THPT nào lại mang những đặc điểm lớn đáng chú ý như kỳ thi tốt nghiệp 2006- 2007 này. Ðó là kỳ thi diễn ra trong bối cảnh ngành vừa triển khai cuộc vận động "Hai không" (Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục). Quan trọng hơn những hay dở, tốt xấu của kỳ thi sẽ là những cơ sở thực tiễn giúp ngành xây dựng một chủ trương lớn hơn, lâu dài hơn: kỳ thi quốc gia sau tốt nghiệp THPT.
Giải pháp mới phát huy hiệu lực
Lộ trình đổi mới và sự đối mặt với những gian lận trong thi cử của nhiều năm gần đây thúc đẩy ngành giáo dục và đào tạo (giáo dục và đào tạo) mạnh dạn và khẩn trương mở rộng hình thức thi trắc nghiệm ra các môn, tiếp theo môn ngoại ngữ, là môn vật lý và hóa học. Sau rất nhiều lần tập dượt thi thử theo hình thức này ở diện hẹp, diện rộng, diện đại trà, ngành ngày càng hoàn thiện dầnmột hình thức mới so với thực tiễn giáo dục ở nước ta. Ðề thi trắc nghiệm các môn thi vừa phải đáp ứng bốn tiêu chí chất lượng: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và sáng tạo, vừa phải có ý nghĩa ngăn chặn những sơ hở, nảy sinh những tiêu cực dưới hình thức mới. Từ thực tiễn tập dượt trước đây, thay cho việc có bốn phiên bản đề trên một phòng thi (24 thí sinh), tại kỳ thi này các môn thi trắc nghiệm đều có tới tám phiên bản đề. Với số lượng tám phiên bản đề, khả năng hạn chế sự trao đổi giữa các thí sinh cũng cao hơn.
Thực tế cho thấy, trong số hàng nghìn thí sinh bị đình chỉ thi do mang tài liệu vào phòng, đa số rơi vào những môn thi tự luận. Nạn "phao" thi trong môn thi trắc nghiệm giảm hẳn. Không chỉ có đề thi trắc nghiệm, các đề thi tự luận truyền thống năm nay có những đổi mới nhất định. Ðề thi vừa sức, bao quát được chương trình, cách phân chia điểm theo câu làm lợi cho thí sinh.
Với một khối lượng đề thi cực lớn và yêu cầu tuyệt mật, thực tế, các sở giáo dục và đào tạo đã phải chuẩn bị rất chu đáo cả các điều kiện cơ sở, vật chất, kỹ thuật, tiềm lực tài chính lẫn con người để mỗi môn thi được niêm phong trong từng túi đưa đến tận phòng thi.
Sự đối mặt với những tiêu cực trong thi cử cũng đã thúc đẩy ngành giáo dục và đào tạo, tại kỳ thi năm nay có một chủ trương cần thiết. Thay cho hình thức "thanh tra, kiểm tra chéo" trước đây mà thực chất, nhiều sở giáo dục và đào tạo nhận xét rất "hình thức", một kiểu hữu hảo giữa các địa phương, vừa tốn kém vừa không hiệu quả, năm nay, ngành giáo dục và đào tạo huy động gần sáu nghìn cán bộ, giảng viên các trường đại học, cao đẳng "đóng chốt" tại các hội đồng thi làm thanh tra ủy quyền của Bộ giáo dục và đào tạo.
Thực tế cho thấy, chủ trương này là đúng, và được chính các thanh tra ủy quyền - người trong cuộc đồng tình và ủng hộ. Ông Trần Ðức Sáu, thanh tra Bộ giáo dục và đào tạo (ủy quyền) tại Trường THPT Lục Nam (Bắc Giang) nhận xét: "Hóa ra, dân ở đây người ta rất ủng hộ việc thi cử nghiêm túc, nhất là khi có thanh tra Bộ giáo dục và đào tạo về. Em nào học yếu phải xác định cố gắng hơn nữa, phải học lại, thi lại. Ðây là một hội đồng thi rất đông thí sinh nhưng chúng tôi không hề bị áp lực gì !". Việc có mặt các thanh tra ủy quyền đã làm tăng tính nghiêm túc của các hội đồng thi. Giám thị coi thi và thí sinh dự thi đều nghiêm túc hơn.
Ngoài những khó khăn về cơ sở vật chất, hậu cần... do cùng lúc các hội đồng thi phải đón một lượng lớn thanh tra về "cắm chốt", công tác thanh tra ủy quyền cũng sớm có những điểm khiến chính các thanh tra băn khoăn. Trong thông tư liên Bộ Tài chính, giáo dục và đào tạo quy định mức chi tối đa cho thanh tra ủy quyền là 70 nghìn đồng/ngày. Tuy nhiên trên thực tế, không có tỉnh nào chi được tối đa, mà cao nhất chỉ 90%, 80%. Cùng một chính sách, nhưng cách quy định quá mềm dẻo, dẫn đến sự khác nhau trong thực hiện.
Một vấn đề nữa quy chế quy định thanh tra Bộ giáo dục và đào tạo (ủy quyền) nếu phát hiện thí sinh có tài liệu trong người, hoặc sử dụng, thì giám thị coi thi phòng đó bị đình chỉ vì đã không kịp thời xử lý. Thế nhưng, có câu hỏi đặt ra, nếu như giám thị coi thi, không phải vì vô trách nhiệm, mà chỉ vì họ chưa kịp phát hiện, thì sự "vô tình" đó có đáng xử lý? Ranh giới mong manh giữa vô trách nhiệm với sự rủi ro là vậy, cho thấy cái "khắc nghiệt" của bổn phận giám thị, nhưng đồng thời cho thấy quy chế xử lý vấn đề này cần cụ thể hơn nữa, mới làm an lòng những người giám thị thực thi bổn phận, và khiến cho thanh tra dám mạnh tay xử lý.
Với sự chỉ đạo rốt ráo, quyết liệt của Bộ giáo dục và đào tạo, sự đồng thuận ủng hộ của các ngành liên quan, sự nghiêm chỉnh của số đông cán bộ làm thi ở các hội đồng, kỳ thi 2006- 2007 rất có thể đã kết thúc khá trọn vẹn, nếu như ngay từ ngày đầu tiên, ở môn thi vật lý không xảy ra một vụ việc vi phạm quy chế thi nghiêm trọng. Ðó là việc tại Hội đồng thi Trung tâm giáo dục thường xuyên huyện Lương Tài (Bắc Ninh), thanh tra ủy quyền đã phát hiện Thư ký hội đồng coi thi, Phó Giám đốc Trung tâm giáo dục thường xuyên huyện Lương Tài (không trong thành phần hội đồng coi thi), ba nhân viên bảo vệ, một nhân viên y tế và một giáo viên của một trường THCS huyện này lấy đề thi trắc nghiệm từ hai thí sinh và đang giải đề trên máy tính. Tuy nhiên, do phát hiện kịp thời, cho nên số bài giải đã được giữ lại, không để lại hậu quả nghiêm trọng.
Ngay sau khi xảy ra vụ việc, chúng tôi có mặt ở Bắc Ninh. Trả lời câu hỏi của chúng tôi, ông Hoàng Sĩ Phương, Phó Giám đốc Sở giáo dục và đào tạo Bắc Ninh cho biết: "Chúng tôi đều bị bất ngờ và coi đây là một bài học đau lòng cho ngành giáo dục và đào tạo tỉnh. Bởi giáo dục và đào tạo Bắc Ninh vốn có truyền thống, có nền tảng và công tác chỉ đạo thi cử của tỉnh rất chặt chẽ. Chúng tôi thêm ý thức trách nhiệm về bổn phận của mình trong công tác thi cử. Quan điểm của Sở giáo dục và đào tạo Bắc Ninh là, sẽ phải làm nghiêm vụ này, mời cơ quan chức năng vào điều tra, để rút kinh nghiệm cho những kỳ thi sau. Ðặc biệt xem xét công tác bố trí cán bộ trong công tác thi cử. Ngoài nắm vững nghiệp vụ cán bộ làm thi phải nâng cao trách nhiệm, lòng tự trọng và lương tâm nghề nghiệp hơn nữa".
Sự việc này rất đáng lên án nhưng lại cho thấy chủ trương thanh tra ủy quyền là cần thiết và đúng đắn. Cũng tại cuộc họp tổng kết mới đây, Bộ trưởng giáo dục và đào tạo Nguyễn Thiện Nhân đã có quyết định kịp thời khen thưởng cho ba cán bộ thanh tra ủy quyền đã có công phát hiện vụ việc tiêu cực này. Ðó là các thầy Ðinh Văn Sơn (Phó hiệu trưởng Trường đại học Ngoại thương), Trần Hoài Nam và Dương Hoàng Anh đều là giảng viên Trường đại học Thương Mại.
Năm 2008, mở rộng các môn thi trắc nghiệm
Ðó là thông tin mới nhất của Bộ giáo dục và đào tạo tại cuộc họp báo ngay sau kỳ thi tốt nghiệp THPT, bổ túc THPT 2006- 2007 vừa kết thúc. Theo số liệu thống kê báo cáo nhanh của Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục, tại kỳ thi này cả nước có 2.611 hội đồng thi, với hơn một triệu 65 nghìn 500 thí sinh dự thi. Số thí sinh bỏ thi là 8.574. Số thí sinh vi phạm quy chế là 2.522 (trong đó 1.464 thí sinh THPT, 1.058 thí sinh bổ túc THPT). Cả nước có 18 giám thị coi thi bị xử lý kỷ luật (14 giám thị coi thi THPT, bốn giám thị coi thi bổ túc THPT). Tại cuộc họp báo, đại diện Bộ giáo dục và đào tạo trân trọng cảm ơn UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, đảng ủy và chính quyền các cấp, các bộ, ban, ngành từ Trung ương tới địa phương, các tập đoàn, các tổng công ty, các lực lượng xã hội đã chuẩn bị tốt về cơ sở vật chất, điều kiện an ninh và phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2007 an toàn, nghiêm túc, đạt hiệu quả thiết thực. Ðánh giá tổ chức kỳ thi, đại diện Bộ giáo dục và đào tạo cho rằng, sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ, kịp thời trong quá trình tổ chức thi, đặc biệt là tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát đã đạt được hiệu quả thiết thực, tích cực, góp phần quan trọng khắc phục những hạn chế, bất cập từng tồn tại nhiều năm trong khâu coi thi của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Công tác coi thi có chuyển biến, tiến bộ mạnh mẽ; kỷ cương trường thi được tăng cường, kỷ luật phòng thi chặt chẽ, quy chế thi được thực hiện nghiêm túc tại các Hội đồng coi thi. Các vụ việc tiêu cực nghiêm trọng, nhất là việc gian lận có tổ chức trong thi cử tại một số địa phương những năm trước, giảm mạnh. Những hiện tượng bất thường và các sự cố xảy ra trong các giờ thi đã được kịp thời phát hiện và xử lý theo đúng quy chế.
Tuy nhiên, vẫn còn những yếu kém, bất cập cần khắc phục trong quá trình tổ chức thi. Trên phạm vi toàn quốc, vẫn tồn tại tình trạng nhiễu thông tin trong dư luận xã hội về đề thi làm ảnh hưởng tới tâm lý của các bậc cha mẹ, học sinh. Quy trình in sao đề thi tại một số địa phương còn chưa chặt chẽ theo chỉ đạo của Bộ, làm nảy sinh các tình huống phức tạp trong quá trình coi thi. Bên cạnh đó, một số cán bộ, giáo viên còn hạn chế về nhận thức và nghiệp vụ, có biểu hiện không thật nghiêm túc trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Cá biệt, còn tồn tại hiện tượng gian lận có tổ chức trong thi cử.
Có thể khẳng định, tuy còn có những hạn chế, thiếu sót nhưng kỳ thi tốt nghiệp THPT, bổ túc THPT, về cơ bản, đã được tổ chức đúng kế hoạch, đúng quy chế và diễn ra an toàn, nghiêm túc.
Năm 2008, hình thức thi trắc nghiệm sẽ được mở rộng ở các môn toán, lịch sử, địa lý và một phần ngữ văn. Riêng phần làm văn, sẽ ra đề theo hướng mở với số thời gian 120 phút. Những kết quả khá tốt đẹp ở kỳ thi tốt nghiệp THPT, bổ túc THPT năm nay, báo hiệu sự sáng sủa và có hiệu quả của lộ trình đổi mới thi cử.
