Về hưu đã mấy năm rồi nhưng thường ngày ông vẫn đọc báo, “lướt mạng” đều đều. Ông bảo, cuộc sống ngày càng phát triển với rất nhiều diễn biến đa dạng, phong phú, nếu mình không chịu khó nắm bắt thông tin thì chẳng mấy chốc là bị lạc hậu, bị “đào thải” ngay...
Biết tôi trước từng làm báo nên có chuyện gì “hot” trên mạng là ông lại đem ra chia sẻ. Hôm rồi, ông bảo: “- Cái ông Lý Hiển Long ở Singapore ấy, làm đến chức Thủ tướng rồi mà phát ngôn tùy tiện quá. Nghe nói, trên phây-búc cá nhân của mình, ông ấy đã gọi những người lính tình nguyện Việt Nam sang tiêu diệt quân Kmer Đỏ, cứu nhân dân Campuchia khỏi nạn diệt chủng là hành động “xâm lược”! Đã thế, có người còn biện bạch hộ ông ta, rằng theo định nghĩa trong Hiến chương Liên hiệp quốc, “xâm lược” là việc “đưa quân đội vào lãnh thổ nước khác…”. Như thế chẳng phải Việt Nam đã “xâm lược” Campuchia là gì! Nghe vậy chú có bực mình không? Chẳng lẽ mấy người này không thấy có những cái nó “là vậy mà không phải vậy” hay sao?”.
Thấy tôi có vẻ hơi ngơ ngác, ông nói: “- Chứ không ư? Việt Nam mình đúng là đã “đưa quân sang lãnh thổ Campuchia”, nhưng phải xem vì sao ta đưa quân sang chứ? Phải thế nào thì đồng bào Campuchia mới gọi quân tình nguyện Việt Nam là “Bộ đội nhà Phật” chứ? Đó chẳng phải là nhìn bề ngoài thì như này, nhưng nhìn sâu vào bên trong lại hoàn toàn khác. Nó “là vậy mà không phải vậy”, đúng không nào?”. Rồi ông nhìn tôi như thăm dò, đoạn hạ giọng: “ – Mà tôi nói thật với chú nhá, nghề làm báo của các chú cũng không ít trường hợp lẫn lộn, chỉ nhìn thấy cái “là vậy” mà không nhận ra cái “không phải vậy” đấy!”. “- Ý bác là sao?” – Tôi tò mò. Ông tiếp tục: “- Thì chẳng phải có những sự việc, hiện tượng mới nhìn tưởng là đúng, là tích cực, nhưng thực chất chẳng hay ho gì, thậm chí là sai, là tiêu cực, nhưng báo chí vẫn biểu dương, khen ngợi. Ngược lại có những việc mới nhìn tưởng là sai, rồi lên tiếng phê phán… Sau đó qua thực tiễn mới nhận ra đó là những nhân tố tích cực, có ý nghĩa thúc đẩy sự phát triển của xã hội... Tôi nói “là vậy mà không phải vậy” là cái ý đó!”.
Nghe ông nói, lại nghĩ đến những ngày còn công tác trong nghề, ngẫm thấy không phải không có lý. Đúng là trong quá trình vận động của xã hội, nhiều cái hôm nay nghĩ là đúng nhưng ngày mai, với nhận thức sâu sắc hơn, mới thấy không hẳn thế, thậm chí là sai lầm. Có nhiều lý do khách quan (do hoàn cảnh lịch sử, do nhận thức xã hội v.v. chẳng hạn) khiến nhà báo tại thời điểm ấy tin rằng đó là “cái đúng”, cái đáng biểu dương, nhưng rồi thời gian lại chứng minh ngược lại. Điều đó kể cũng không trách được nhà báo. Tuy nhiên, đáng buồn là có những cái “là vậy mà không phải vậy”, nhưng do hạn chế về nhận thức hoặc do tìm hiểu thực tế sơ sài, qua loa mà nhà báo đã không nhận ra. Thậm chí biết nó “là vậy mà không phải vậy” nhưng vẫn “viết vậy” vì những lợi ích cá nhân, cục bộ. Điều này thì quả là đáng trách, đáng phê phán…
Anh Quốc
