Theo quy định của Điều 105, Luật Giáo dục năm 2005, ngoài học phí, lệ phí tuyển sinh, người học và gia đình người học không phải đóng khoản tiền nào khác. Nhưng thực tế hiện nay, các trường công lập lại thu của học sinh rất nhiều khoản. Điều này đã gây không ít bức xúc cho các bậc phụ huynh, tạo gánh nặng cho những gia đình có thu nhập thấp.
*Từ những lá đơn kiến nghị.
Thời gian qua, chúng tôi nhận được nhiều ý kiến của các bậc phụ huynh phản ánh về việc năm học 2007- 2008, các trường công lập ở khu vực đô thị, thành phố tiếp tục thu rất nhiều khoản nằm ngoài các khoản thu bắt buộc. Từ những kiến nghị trên, chúng tôi đã đến tìm hiểu thực tế tại một số trường trên địa bàn TP Hạ Long và TX Cẩm Phả. Quả thực ngoài những khoản thu bắt buộc theo quy định, các bậc phụ huynh còn đóng thêm nhiều khoản khác (do Hội phụ huynh trường, lớp quy định).
Tại Trường THCS Lê Văn Tám, năm học 2006-2007, ngoài khoản thu bắt buộc (theo quy định của tỉnh, của thành phố) gồm: học phí 180.000 đồng; xây dựng trường 60.000 đồng (theo Quyết định 2323/QĐ-UBND của UBND tỉnh); tiền điện, nước, bảo vệ, vệ sinh chung (Trường THCS Lê Văn Tám gọi những khoản này là “Quỹ tự phục vụ”) 85.000 đồng (theo Quyết định 1019/QĐ-UBND của UBND TP Hạ Long). Các phụ huynh còn đóng thêm các khoản: Quỹ Hội phụ huynh trường 100.000 đồng; quỹ Hội phụ huynh lớp 200.000 đồng; khuyến học 10.000 đồng; giấy kiểm tra 4.000 đồng; phô tô 10.000 đồng; vệ sinh lớp 10.000 đồng; xây dựng nhà vệ sinh 150.000 đồng.
Lớp học ghép trên đảo Hà Loan, TX Cẩm Phả (ảnh minh hoạ).
Đầu năm học 2007-2008, một trường tiểu học ở một phường nghèo nhất, nhì TP Hạ Long, ngoài khoản quy định (gồm tiền điện, nước, bảo vệ, vệ sinh chung, học phí bán trú, xây dựng trường), các phụ huynh còn phải đóng hơn 300.000 đồng cho các khoản “tự nguyện” khác. “Học sinh tiểu học được miễn học phí, vậy mà đi họp phụ huynh vẫn thấy cô giáo yêu cầu nộp thêm rất nhiều tiền” -Anh Đ.V.T (TP Hạ Long) bức xúc nói: - “Trong đó có nhiều khoản tôi không hiểu. Chẳng hạn như tiền học phí bán trú, lúc đầu bảo là 80.000 đồng/học sinh/tháng, khi đi nộp lại thu 112.000 đồng/học sinh/tháng? Chúng tôi còn phải đóng cả tiền thuê phòng học? Khi hỏi và yêu cầu cô giáo ghi rõ từng khoản ra giấy gửi cho từng em thì cô bảo không có thời gian. Vì chuyện học hành của con cái đành phải nộp tiền, nhưng cũng bức xúc lắm”. Một phụ huynh có con học ở một trường THCS có tiếng của thành phố phản ánh: “Theo gợi ý của nhà trường, Hội phụ huynh thu tiền mua máy chiếu, máy vi tính, trong khi đó năm học trước mới nộp tiền mua máy tính. Nhưng cả trường chỉ có 1, 2 cô biết sử dụng máy chiếu. Cháu nhà tôi kể, những gì cô giáo chiếu trên máy cháu đều đã đọc trên mạng Internet rồi. Quả là lãng phí”.
Khối lớp càng cao thì mức đóng góp càng nhiều. “Đi họp phụ huynh đầu năm cho con mà tôi thấy giật mình. Tổng số tiền phải đóng đợt I, học kỳ I theo thông báo của cô giáo chủ nhiệm là trên 700.000 đồng, chưa có khoản học phí”- Chị N.T.N (Hồng Hải, TP Hạ Long) cho biết: - “Với thu nhập của 2 vợ chồng là công chức nhà nước không biết có nuôi nổi con đến khi ra trường không?”. Cùng chung nỗi niềm như chị N, bà N.T.T (phường Cẩm Thạch, TX Cẩm Phả) than thở: - “Không biết có phải là do giá cả leo thang không, nhưng bọn trẻ đi học bây giờ gia đình phải đóng góp nhiều khoản quá. Đã nộp tiền học phí rồi vẫn phải đóng thêm tiền học tiếng Anh, tiền vi tính; rồi các loại quỹ Hội phụ huynh trường, phụ huynh lớp, khuyến học, tình thương, quỹ Đoàn… Đầu năm hết gần triệu bạc. Số tiền này là quá nặng gánh đối với thu nhập của gia đình tôi”.
Mặc dù phụ huynh phải đóng rất nhiều khoản nằm ngoài quy định của Luật Giáo dục, nhưng tất cả các khoản đóng góp này lại đều được hợp lý hoá thông qua Hội phụ huynh. Qua tìm hiểu tại một số trường học trên địa bàn, chúng tôi đều được lãnh đạo các trường giải thích: Nhà trường chỉ thu những khoản thu do thành phố và UBND tỉnh quy định. Còn lại đều đã có sự thoả thuận và nhất trí của Hội phụ huynh học sinh(?). Phụ huynh thì bức xúc, nhưng đành phải ngậm ngùi đóng góp vì sợ ảnh hưởng đến việc học của con cái mình.
*Nguyên nhân: Căn bệnh thành tích
Không aiphủ nhận vai trò của Hội phụ huynh học sinh trong các nhà trường. Với một hệ thống tổ chức khá chặt chẽtừ cấp trường đến lớp, Hội phụ huynh đã có những đóng góp khá tích cực trong quá trình tham gia giáo dục, quản lý học sinh. Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực này, nhiều nơi đã và đang lạm dụng biến Hội phụ huynh thành Hội “phụ thu”. Và điều đáng buồn là việc lạm thu của Hội phụ huynh ở nhiều trường đều bắt nguồn từ bệnh thành tích. Để nhà trường có thể “bằng chị, bằng em” nhiều Hội phụ huynh đã thống nhất thu rất nhiều khoản như Quỹ Hội phụ huynh trường, Quỹ Chi hội phụ huynh lớp, Quỹ khuyến học… Thậm chí, có trường tiểu học, Hội phụ huynh còn phối hợp với nhà trường tổ chức cho học sinh học thêmthứ bảy (trong khi đó học sinh đã tham gia học bán trú 2 buổi/ngày) để nâng cao chất lượng dạy và học. Có không ít trường, để thực hiện “xã hội hoá giáo dục”đã gợi ý cho Hội phụ huynh thu thêm các khoản: mua sắm bàn, ghế, tivi, máy vi tính, máy chiếu… Nếu là việc tự nguyện đóng góp của các phụ huynh để tham gia xây dựng, phát triển thêm cơ sở vật chất của nhà trường thì rất đáng hoan nghênh. Nhưng trên thực tế, tinh thần tự nguyện ấy lại được Hội phụ huynh cào bằng, phân bổ theo số lượng học sinh… Thông thường, trước khi vào năm học mới, Hội phụ huynh các trường tổ chức cuộc họp gồm Ban thường trực và đại diện Chi hội phụ huynh các lớp. Sau khi thanh quyết toán các khoản thu, chi, căn cứ vào kế hoạch năm học mới của nhà trường, Hội thống nhất các khoản thu trong năm. Trên cơ sở đó, Ban đại diện Chi hội phụ huynh các lớp thông báo đến phụ huynh trong lớp. “Trong một lớp học, có học sinh con nhà giàu, có học sinh con nhà nghèo, thu nhập thấp. Nói rằng những khoản ngoài quy định là tự nguyện. Vậy tại sao lại chia đều cho mỗi học sinh phải đóng góp”. -Anh Đ.V.T (TP Hạ Long) nói: - “Lại còn quy định cả chuyện miễn giảm và miễn một nửa cho học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn nữa. Vậy có còn là tự nguyện nữa không?”. Tình trạng lạm thu, loạn thu của Hội phụ huynh các trường còn được các bậc phụ huynh phản ánh rất nhiều. “Vẫn biết muốn con hay chữ thì phải đầu tư. Nhưng đóng khoản nào đúng và hợp lý thì chúng tôi không có ý kiến gì, nhưng nhiều khoản vô lý lắm” - Chị L.T.H (Hồng Gai, TP Hạ Long) phản ảnh: - “Năm nào đọc thông báo việc thu chi Quỹ hội, tiền phô tô cũng thấy âm. Trong quy chế, một phần quỹ Hội phụ huynh trường được trích để chi thăm hỏi, thăm viếng gia đình giáo viên, học sinh hoặc các chi khác. Vậy mà bà hàng xóm nhà tôi có con học cùng trường với con tôi ngã gẫy chân có thấy ai đến thăm hỏi đâu. Trong quy chế cũng quy định chi cả tiền nấu nước uống cho học sinh là 10.000 đồng/học sinh, nhưng lớp nào cũng thấy thu tiền nước uống. Biết là vô lý nhưng chúng tôi làm gì dám từ chối hay phản đối”. Nhiều phụ huynh phàn nàn việc bầu Ban đại diện Hội phụ huynh lớp hàng năm không được các trường thực hiện như đúng Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh do Bộ GD-ĐT ban hành. ở những lớp đầu cấp, Ban đại diện Hội phụ huynh thường do giáo viên chủ nhiệm các lớp chỉ định…
Chính sự e ngại bị giáo viên trù dập ảnh hưởng đến chuyện học hành của con cái đã khiến cho hầu hết phụ huynh học sinh “chỉ bằng mặt mà không bằng lòng” với nhiều khoản thu do Hội phụ huynh đề ra. Điều nàyđã khiến cho tình trạng lạm thu, loạn thu trong các trường cứ “đến hẹn lại lên.
