Có thể nói năm 2015 vừa qua là một năm kém vui đối với Công ty TNHH chè Thuấn Quỳnh khi có đến 70% sản lượng sản phẩm tồn kho, không tiêu thụ được. Đến thời điểm cuối tháng 1 năm nay, Công ty vẫn còn lưu kho hàng chục tấn chè, trong đó có nhiều lô hàng đã xuất khẩu bị trả về. Nguyên nhân do phía bạn hàng (chủ yếu thị trường Đài Loan của Trung Quốc) thắt chặt các tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, trong đó có tiêu chuẩn về tỷ lệ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong quá trình trồng, chăm sóc, thu hoạch chè.
Tình trạng trên của Thuấn Quỳnh không chỉ là khó khăn của riêng doanh nghiệp này mà có thể nói là khó khăn chung của cả vùng chè Hải Hà. Bởi lâu nay Thuấn Quỳnh là doanh nghiệp sản xuất, thu mua và tiêu thụ chè lớn nhất, chiếm đến 3/4 thị phần chè của huyện Hải Hà. Bình thường mỗi ngày Công ty TNHH Thuấn Quỳnh thu mua khoảng 20-30 tấn chè tươi cho bà con vùng chè, giá thu mua luôn ổn định khoảng 6.000 đồng/kg. Nhưng kể từ khi việc tiêu thụ sản phẩm rơi vào tình trạng khó khăn như kể trên, Thuấn Quỳnh giảm mạnh sản lượng thu mua, giá thu mua cũng chỉ còn dưới 2.000 đồng/kg.
Điều đáng nói cái khó và cũng là điểm hạn chế trong công tác tiêu thụ sản phẩm chè của Thuấn Quỳnh nói riêng, vùng chè Hải Hà nói chung là lâu nay quá phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu. Hiện toàn huyện Hải Hà đang có trên 980ha chè với sản lượng đạt khoảng gần 12.000 tấn chè/năm thì tỷ lệ sản lượng dành xuất khẩu lên đến trên 9.000 tấn, chiếm trên dưới 80% tổng sản lượng chè toàn huyện. Hơn nữa các đơn vị thu mua, chế biến và xuất khẩu chè trên địa bàn huyện (hiện có 4 đơn vị, trong đó Thuấn Quỳnh là doanh nghiệp lớn nhất) đều chủ yếu xuất hàng qua đơn vị trung gian chứ cũng chưa làm việc trực tiếp với bạn hàng nước ngoài. Nguyên do những năm trước, việc xuất khẩu chè Hải Hà khá thuận lợi, mặc dù sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm thô, giá trị thấp song bù lại lại dễ bán, số lượng tiêu thụ cao. Nhưng từ đầu năm 2015, chính sách nhập khẩu chè của thị trường Đài Loan đột ngột “khó tính”, trong đó có những yêu cầu khắt khe (tỷ lệ thuốc bảo vệ thực vật bằng 0%) thì hoạt động tiêu thụ chè của cả vùng này gần như ngừng trệ. Theo đánh giá của giới chuyên gia, nếu các tiêu chuẩn nhập khẩu chè của thị trường nước ngoài vẫn duy trì ở mức này thì vùng chè Hải Hà sẽ gần như không xuất khẩu được. Bởi hiện nay hầu hết diện tích chè giống cũ (giống Trung du được trồng từ khoảng trên dưới 30 năm trước) của Hải Hà đều đã từng sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật, bón phân, thuốc hoá học… nên trước mắt lượng tồn dư các chất này trong đất vẫn tác động đến cây chè, gây ảnh hưởng đến thành phần của sản phẩm chè.
Điều này cho thấy bài toán tiêu thụ sản phẩm chè của Hải Hà đã đến lúc phải tìm lời giải khác. Theo ông Nguyễn Tiến Đức, Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Hải Hà, đã đến lúc phải có những giải pháp bền vững cho tiêu thụ chè Hải Hà và một trong những giải pháp cần thiết đó là tăng cường nội tiêu, tiêu thụ sản phẩm ngay tại thị trường trong huyện, trong tỉnh và trong nước. Điều này cũng sẽ gặp khó bởi tỷ lệ nội tiêu hiện nay của chè Hải Hà rất thấp, dưới 20% tổng sản phẩm toàn vùng, trong đó cách thức nội tiêu cũng hết sức thủ công, chủ yếu bày bán dọc đường (khu vực xã Quảng Chính). Tuy nhiên, cũng theo ông Đức đó vẫn chưa phải là cái khó nhất trong giải pháp nội tiêu của cây chè Hải Hà mà khó nhất chính là việc sản phẩm chè Hải Hà hiện tại chất lượng không cao, để làm nguyên liệu thô như sản phẩm xuất khẩu sang Đài Loan như trước đây thì ổn song để làm sản phẩm tinh, có thể sử dụng được ngay thì thật sự chưa đáp ứng được yêu cầu của người tiêu dùng. Thực tế trong 980ha tổng diện tích chè Hải Hà hiện nay có đến gần 50% diện tích là giống chè Trung du, lá nhỏ, ngọn hoá gỗ nhanh, rất khó thu hoạch để làm nguyên liệu chế biến chè tinh có chất lượng. Bên cạnh đó, thời gian qua với tư duy xuất khẩu là chính, các doanh nghiệp thu mua, chế biến sản phẩm trên địa bàn chưa quan tâm đầu tư các dây chuyền, thiết bị chế biến chè hiện đại để có thể chế biến thành các sản phẩm chè tinh.
Từ thực trạng này cho thấy, đã đến lúc vùng chè Hải Hà phải tập trung cao độ cho hướng tiêu thụ các sản phẩm chè trên địa bàn theo hướng nội địa, giảm phụ thuộc vào việc xuất khẩu chè. Được biết để làm được mục tiêu này, mới đây huyện Hải Hà đã thông qua đề án phát triển vùng chè chất lượng cao, trong đó khuyến khích doanh nghiệp, người dân cải tạo diện tích chè giống cũ; đầu tư thiết bị chế biến sản phẩm chè tinh chất lượng cao. Trong đó, huyện chủ động dành nguồn kinh phí để hỗ trợ dân về cây giống, một phần hạ tầng và trang sắm thiết bị chế biến… Việc chuyển mình này hứa hẹn sẽ cải thiện tình trạng quá phụ thuộc vào xuất khẩu; từng bước giải quyết khó khăn về sản phẩm hiện tồn, đồng thời sẽ mở hướng tiêu thụ nội địa, bền vững và đạt giá trị cao cho bà con nông dân Hải Hà.
Việt Hoa
