Nếu là trước đây, vào dịp cuối năm này, hoạt động buôn bán nói chung, kinh doanh mặt hàng tạm nhập tái xuất (TNTX) nói riêng, ở TP Móng Cái luôn diễn ra rất sôi động. Thế nhưng, thời gian gần đây, do bị tác động mạnh bởi những thay đổi trong cơ chế chính sách quản lý của cả phía Trung Quốc và Việt Nam, nên mọi chuyện đã không còn như vậy nữa. Các doanh nghiệp (DN) kinh doanh TNTX lao đao, thậm chí, nhiều đơn vị đã buộc phải tạm ngừng kinh doanh, giải thể. Và hệ lụy kéo theo là hàng vạn lao động ở Móng Cái bị thất nghiệp...
Hoạt động biên mậu đìu hiu và hệ lụy...
Có người từng ví sông Ka Long như một chiếc “nhiệt kế” đo “độ nóng” của kinh tế biên mậu Móng Cái. Nếu tàu thuyền trên sông đông đúc, sầm uất, ấy là khi tình hình buôn bán đang lên; còn khi sông Ka Long đìu hiu, ấy là lúc kinh tế biên mậu gặp khó khăn nên bị lắng xuống… Còn nhớ, thời kỳ cao điểm cách đây chừng ba bốn năm trước, cả khúc sông chưa đầy 3km này đặc kín bởi hàng ngàn con đò chuyên chở hàng XNK. Tiếng động cơ nổ phành phạch ầm ầm cả ngày lẫn đêm. Thế nhưng giờ đây, cũng trên khúc sông này, chỉ còn hơn trăm nhà đò còn trụ lại trên sông; mà khối lượng công việc cũng không nhiều như trước. Trong tiết hanh hao của một buổi chiều tháng 11, từng tốp đò sắt neo sát vào bờ thảnh thơi nằm im phơi nắng. Lái đò, người thì tụ tập “chém gió” ở những quán trà xít, người thì mắc võng trên đò nằm… ngắm sông. Ông Công, một chủ đò chuyên chở hàng trên sông Ka Long, buồn bã: “-Không ai ngờ là tình cảnh làm ăn bây giờ lại thê thảm như thế. Mấy năm trước nhà nhà đua nhau vay hàng trăm triệu để đóng đò làm ăn, thì từ năm ngoái đến nay, mọi người lại ồ ạt bán tống bán tháo để trả nợ ngân hàng. Người thì quay trở về quê, người thì cố trụ lại kiếm việc khác chờ thời. Vợ chồng tôi cũng đang tính nước bán đò về quê làm ruộng thôi cô ạ!”.
Nói đoạn, ông Công chỉ tay sang sân khu chợ Móng Cái 1, tỏ vẻ nuối tiếc: “-Ngay cả khu chợ kia, mấy năm trước khi đêm xuống, từ chủ hàng cho đến cửu vạn tứ xứ đổ về chật kín cả sân chợ ăn đêm. Dân bán hàng nước, hàng ăn kiếm được bộn tiền. Thế nhưng, giờ thì mới 10 giờ đêm mà cô xem, chợ vắng hoe vắng hoét. Ngay cả mấy hộ kinh doanh bán quần áo, giày dép v.v. ở chợ cũng đã lục đục dọn hàng để về nhà từ 9 giờ tối. Thành phố về đêm vắng hoe, trái ngược hẳn với trước kia…”.
Anh Lình, một người làm nghề lái xe ôm có thâm niên ở khu Hồng Phong, phường Ninh Dương, đang mỏi mắt đợi khách, cũng xen vào: “Nói “chuyện ngày xưa” ấy à, ngay cánh xe ôm chúng tôi cũng còn khá nữa là, chỉ chở hàng thôi cũng kiếm được tiền trăm, thậm chí tiền triệu mỗi ngày. Người tu chí còn tích luỹ đủ để xây được nhà to ấy chứ! Bạn tôi chỉ chạy xe ôm mà còn sắm được cả ô tô tải…”.
Tay mân mê cái mũ bảo hiểm, anh Lình nói tiếp: “-Còn bây giờ thì… cả ngày chỉ mong có mấy “cuốc” chở khách để kiếm trăm bạc cũng khó. Đấy, tôi ngồi đây từ sáng đến giờ mới được 2 “cuốc” chở khách, được hơn năm chục ngàn đồng…”.
Hoạt động biên mậu lắng xuống, các đơn vị kinh doanh khó khăn đã đành, nhưng mối lo hơn, đó chính là tình trạng thiếu việc làm cho người lao động. Đi dọc các con lộ ở Móng Cái, đâu cũng thấy cảnh người lao động tụm năm tụm ba tại mấy quán nước nói chuyện phiếm hay la cà đâu đó. Đơn cử như phường Trần Phú, một trong những phường trung tâm của Móng Cái có tỷ trọng thương mại - du lịch - dịch vụ chiếm trên 90% nguồn thu của phường, tình trạng “kinh tế buồn” dễ dàng nhận thấy. Ông Lương Quang Sở, Bí thư Đảng uỷ phường Trần Phú, cho biết: “Hiện trên địa bàn phường có gần 200 hộ tạm trú với trên 600 nhân khẩu, chủ yếu tập trung ở khu 4. Hầu hết đối tượng này đều là lao động phổ thông đến từ nhiều địa phương khác. Bây giờ tình hình việc làm bấp bênh, nhiều người thất nghiệp khiến đời sống của những người dân này hết sức khó khăn…”. Ông Sở cũng cho biết thêm: “-Không những thương mại biên mậu sụt giảm mà thương mại nội địa cũng không khá hơn khiến nhiều tiểu thương cũng kêu khó. Buôn bán ế ẩm, từ đầu năm đến nay đã có tới gần 840 lượt hộ kinh doanh ngừng hoạt động (trung bình mỗi tháng có trên 80 hộ). Hiện tổng số hộ kinh doanh trên địa bàn do phường quản lý chỉ còn gần 850 hộ, giảm gần nửa so với trước…”.
Vì đâu nên nỗi?
Có thể nói, sự suy giảm sâu kinh tế biên mậu ở Móng Cái khiến hàng loạt doanh nghiệp XNK giải thể, hoạt động cầm chừng là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng hàng vạn lao động phổ thông bị rơi vào hoàn cảnh khó khăn, thất nghiệp. Theo thống kê của UBND TP Móng Cái và Hiệp Hội DN Móng Cái, chỉ riêng trong năm 2013, trên địa bàn Móng Cái đã có trên 600 doanh nghiệp trong tổng số gần 1.000 DN phải hoạt động cầm chừng hoặc tiến hành giải thể. Trong khi đó, số DN hoạt động kinh doanh TNTX, kinh doanh chuyển khẩu, kho ngoại quan (KNQ) v.v. chỉ còn khoảng 30 DN. Tại hội nghị bàn biện pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp TNTX diễn ra vào cuối tháng 10 vừa qua, nhiều vấn đề đã được các DN nêu ra. Theo đó, ngoài những nguyên nhân khách quan liên quan đến cơ chế điều hành biên mậu từ phía Trung Quốc, khó khăn lớn nhất làm giảm hiệu quả, cơ hội kinh doanh của nhiều doanh nghiệp XNK là việc điều chỉnh, thay đổi liên tục về cơ chế chính sách từ các bộ, ngành Trung ương. Trong đó nổi lên là việc cấm tái xuất các mặt hàng trong KNQ qua cửa khẩu phụ, các điểm kiểm tra hàng hoá (kể cả nằm trong khu kinh tế cửa khẩu); quy định ký quỹ đặt cọc hàng TNTX v.v. Những quy định này đã tạo rào cản lớn cho các DN. Từ đó kéo theo việc hệ thống kho, bến bãi được đầu tư đồng bộ, hiện đại phục vụ nhu cầu XNK hàng hoá bị đình trệ, gây tổn thất lớn cho các DN và cả cho nhà nước. Đồng thời còn gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, việc làm, an sinh xã hội của nhân dân khu vực biên giới. Ước tính từ năm 2013 đến nay có trên dưới 1 vạn lao động tại Móng Cái thất nghiệp.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP Móng Cái, nhấn mạnh: “Quan điểm của chính quyền thành phố là trong tình hình hiện tại, mọi chính sách và việc điều hành, quản lý nhà nước đều phải hướng trước hết đến mục đích an sinh xã hội”. Với định hướng ấy, TP Móng Cái đã kịp thời kiến nghị với tỉnh để báo cáo đề nghị Bộ Công Thương sớm sửa đổi một số điểm bất cập của Thông tư 05/2014/TT-BCT của Bộ Công Thương nhằm tiếp tục cho phép hàng tạm nhập qua các cửa khẩu phụ, điểm thông quan; đồng thời đề nghị Bộ Tài chính xem xét đối với các mặt hàng kinh doanh có điều kiện (như rượu, bia, thuốc lá điếu, ô tô 9 chỗ ngồi, gỗ nguyên liệu v.v.) gửi kho ngoại quan được tái xuất qua cửa khẩu chính, cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu phụ, lối mở trong khu kinh tế cửa khẩu đã bố trí đầy đủ các lực lượng chức năng phục vụ công tác kiểm tra, giám sát hàng hoá theo quy định...
Mặt khác, trong thẩm quyền của mình, TP Móng Cái cũng đã chỉ đạo các phòng, ban liên quan tạo mọi điều kiện để các DN tái xuất hàng hoá thuận lợi nhất trên cơ sở các quy định của pháp luật. Thành phố phối hợp các DN tham gia xuất hàng tại điểm Lục Chắn sửa chữa công trình mở rộng nền đường từ Cửa khẩu Bắc Phong Sinh đến điểm xuất hàng Lục Chắn, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DN kinh doanh TNTX trong quá trình vận chuyển hàng hoá. Song song với đó là triển khai chương trình đào tạo nghề, giải quyết việc làm tại chỗ cho lao động địa phương. Một thống kê mới đây của TP Móng Cái cho thấy, 10 tháng đầu năm 2014, số lao động tạo được việc làm mới là trên 2.600 người, tăng 20% so với chỉ tiêu mà thành phố đặt ra từ đầu năm.
Cùng với những nỗ lực của cơ quan quản lý nhà nước, nhiều cư dân biên giới cũng đã và đang “tập thích nghi” với “thời khó”, kiếm kế mưu sinh khác để “tự cứu mình”. Anh Lình, người làm nghề “xe ôm” mà chúng tôi đã nói ở trên, chia sẻ: “Trước chỉ chuyên tâm chạy xe vẫn không hết việc. Nay rỗi rãi thì ban ngày chạy xe, chiều tối về tranh thủ ra đồng thả ống lươn, soi ếch kiếm thêm chút thu nhập. Còn vào dịp ngày mùa thì ở nhà cùng vợ lo thu hoạch, cấy hái. Thôi thì trước mắt cứ thế đã… Biết đâu sang năm sẽ khá hơn?”.
Cũng như anh Lình, nhiều lao động vùng biên Móng Cái, người thì quay trở về với công việc làm ruộng, chài lưới, nuôi trồng thuỷ sản, người thì “chuyển nghề” sang trông trẻ, bán hàng rong v.v. Ai cũng mong rồi Móng Cái sẽ có ngày quay trở lại sôi động, sầm uất như xưa. Nhưng trước mắt phải đối diện với thực tại để tự tìm “lối thoát” cho chính mình và gia đình mình đã!
Phương Thuý
