Theo báo cáo của các ngành chức năng, trong vài năm trở lại đây số lượt người xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc lao động có chiều hướng gia tăng. Chỉ riêng năm 2013 có 1.751 người xuất cảnh sang Trung Quốc làm thuê, chủ yếu đều trong độ tuổi lao động và tập trung ở các địa phương: Móng Cái, Hải Hà, Đầm Hà, Tiên Yên, Bình Liêu, Vân Đồn... Đáng lo ngại là số “lao động chui” này đang phải đối diện với rất nhiều rủi ro và những hệ luỵ khó lường vì xuất cảnh và cư trú bất hợp pháp bên nước bạn...
Mưu sinh - đổi mạng sống
Trong những ngày qua, người dân ở khu phố 8 thị trấn Cái Rồng (Vân Đồn) vẫn chưa hết bùi ngùi, thương cảm cho hoàn cảnh gia đình chị Bùi Thị N., có chồng là anh Trịnh Văn L. đi xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc làm thuê và không may mắc bệnh hiểm nghèo rồi mất ở bên đó. Phải vất vả chạy vạy ngược xuôi, năm lần bảy lượt, tốn kém không biết bao nhiêu tiền của, sau gần hai tháng gia đình chị mới đưa được tro cốt của anh về quê nhà an táng. Tôi đến thăm, thắp cho anh nén nhang trong ngày gia đình làm thủ tục đưa anh đi chôn cất mà thấy xót xa.
Căn nhà nhỏ chừng 30m2, lợp mái proximăng là nơi ba thế hệ gia đình anh cùng sinh sống. Mẹ anh đã trên 80 tuổi, ốm đau, bệnh tật liên miên; vợ anh không nghề nghiệp, khi thì đánh con hà, bắt con ốc, khi lại chạy chợ bữa được, bữa không; hai con anh đều đang tuổi ăn học. Bản thân anh, trước khi xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc cũng không có công việc ổn định, lúc đi phụ xây, lúc làm bốc vác thuê, vất vả quanh năm. Hoàn cảnh vậy nên sau khi ăn Tết Giáp Ngọ 2014 xong, tiễn con trai đầu lên đường nhập ngũ làm nghĩa vụ quân sự, anh L. đã nghe theo lời ngon ngọt của kẻ môi giới và lời rủ rê của một số đồng hương đang làm ăn bên Trung Quốc quyết định vượt biên. Anh được đưa sang Quảng Đông (Trung Quốc), vào làm trong một xưởng nghề mà chính anh cũng không biết đó là nơi nào. Tuy nhiên, bao nhiêu kỳ vọng về một tương lai tươi sáng chưa thấy đâu thì hơn một tháng sau, gia đình nhận được tin dữ: Anh L. đã bỏ mạng nơi đất khách quê người vì bạo bệnh để lại cho gia đình món nợ chi phí điều trị bệnh tật trước khi anh qua đời ở bệnh viện nước bạn lên tới gần trăm triệu đồng. Hơn nữa, anh đi “lao động chui” nên việc đưa xác anh về quê nhà an táng là vô cùng khó khăn, tốn kém.
Chị N. tâm sự: “Khổ thân anh ấy, lúc ở nhà khoẻ mạnh có sao đâu. Vậy mà sang đó được hơn một tháng lại mắc bệnh hiểm nghèo. Gia đình cũng chỉ được thông báo là bệnh gì đó ở não thôi. Nơi đất khách quê người, lúc ra đi chẳng có ai thân tín bên cạnh, xót xa lắm. Anh ấy biết xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc làm thuê là vi phạm chính sách pháp luật của Nhà nước, nhiều rủi ro, bất trắc nhưng cũng vì miếng cơm manh áo mà phải liều mình…”.
Lời kể người trở lại
May mắn hơn anh L. chị Lý Ngọc A., sinh năm 1990, trú tại thị trấn Cái Rồng (Vân Đồn), một trong số ít lao động trái phép bên Trung Quốc vừa trở về. Theo chị kể, chị mồ côi bố từ nhỏ, một mình mẹ xoay xở đủ nghề nuôi hai chị em ăn học. Tốt nghiệp lớp 12, vì không có tiền đi thi nên chị ở nhà phụ giúp mẹ làm thuê nuôi em gái tiếp tục theo học. Giữa năm 2013, một vài người quen cùng xóm đã rủ chị sang Trung Quốc làm thuê. Theo lời họ nói, sang đó chỉ làm công việc đính phụ kiện quần áo tại các nhà máy, lương ăn theo sản phẩm, sau một năm về có thể kiếm gần trăm triệu đồng. Biết rằng, vượt biên trái phép sang Trung Quốc là vi phạm pháp luật, nhưng trong lúc thiếu thốn, chị đã quyết định cùng hai người bạn nữa lên đường sang Trung Quốc. Đi rồi mới biết cuộc sống làm thuê nơi xứ người không như mong đợi, làm quần quật không ngơi nghỉ, thỉnh thoảng chị vẫn bị chủ phạt tiền, mắng chửi thậm tệ mà không dám kêu. Thu nhập chẳng đáng là bao mà tâm trạng lúc nào cũng thấp thỏm, nơm nớp lo sợ trước những đợt truy bắt người cư trú trái phép của Công an Trung Quốc. Thế rồi, trong một lần truy bắt, chị may mắn thoát vì nhìn hình thức bề ngoài chị rất giống người Trung Quốc. Sau lần bị bắt hụt ấy, chị quyết tâm xin chủ cho về nhưng ông chủ không đồng ý và cũng không chịu trả lương vì sợ chị bỏ việc. Thế rồi nhờ người quen bày cách, chị đã trốn về Việt Nam, chấp nhận bỏ 3 tháng lương còn lại. Chị bảo: “Tôi cũng còn may mắn chán. 2 cô bạn đi cùng giờ không biết ở đâu. Nghe nhiều người nói, có trường hợp còn bị lừa bán vào nhà hàng theo đường dây gái mại dâm nữa. Tôi sợ lắm rồi, ở nhà làm thuê vất vả còn hơn sống chui, sống lủi bên đó”.
Tăng cường các biện pháp phòng ngừa
Trên đây chỉ là hai trong số rất nhiều trường hợp đau lòng mà những người vượt biên trái phép sang Trung Quốc làm thuê gặp phải. Bằng nhiều phương cách, nhiều ông chủ Trung Quốc đã quỵt tiền công của họ như: Báo chính quyền bắt người lao động “chui” để trục xuất về nước hoặc dùng mánh khoé 3-4 tháng mới trả lương một lần… Những lao động “chui” phải sống trong tâm trạng lo lắng, bất an vì nhập cảnh và cư trú bất hợp pháp, có thể bị phát hiện, bắt giữ, phạt tiền, cải tạo bất cứ lúc nào. Dù phải lao động cực nhọc nhưng nhiều lao động không dám bỏ trốn vì không biết ngôn ngữ, không có tiền trong người, có trốn ra ngoài cũng chẳng biết đi đâu. Vì thế, họ buộc phải ở lại lao động cho đến khi không còn sức khoẻ... Trong số ấy, không ít chị em phụ nữ trở thành nạn nhân của các đối tượng mua bán người…
Có thể thấy, nhu cầu tìm việc làm để có thu nhập cao là hết sức chính đáng với người dân, nhất là với đồng bào vùng nông thôn, vùng biên giới, hải đảo. Tuy nhiên, đi lao động bằng cách vượt biên trái phép là hành vi vi phạm pháp luật, đối mặt với nhiều rủi ro, nguy hiểm nên người dân cần nhận thức rõ, tránh thiệt hại cho chính mình. Hiện giữa Chính phủ Việt Nam và Trung Quốc chưa có chương trình hợp tác về lao động, việc làm, do vậy xuất cảnh trái phép sang nước bạn làm thuê là vi phạm pháp luật cả 2 quốc gia. Các ngành chức năng và các địa phương trong tỉnh cần tích cực tuyên truyền, cảnh báo, nâng cao kiến thức pháp luật để người dân hiểu và không tiếp tục tự ý xuất cảnh. Bên cạnh đó, cần quan tâm đồng bộ đến các giải pháp nhằm phát hiện, ngăn chặn, hạn chế tình trạng đi lao động trái phép; tăng cường công tác đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, hỗ trợ nhân dân phát triển sản xuất để cải thiện đời sống.
Châu Hoài Thu (CTV)
