Liên hợp quốc (LHQ) và Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) ngày 25/8 tăng cường lời kêu gọi các quốc gia ban hành lệnh cấm và các hạn chế đối với việc sử dụng các hệ thống vũ khí tự động, thường được gọi là “robot sát thủ”, cảnh báo rằng “những rủi ro đã gia tăng”.
Tiếp nối lời kêu gọi ban đầu được đưa ra cách đây 3 năm và nhiều năm đàm phán quốc tế về vấn đề này, lời kêu gọi mới không đề xuất một lệnh cấm hoàn toàn, nhưng lưu ý rằng những hệ thống vũ khí này đang được phát triển, dù LHQ và ICRC chưa xác nhận chúng đã được sử dụng trên chiến trường.
Tuy nhiên, hai tổ chức cho rằng cần bảo vệ dân thường để ứng phó với thời điểm các hệ thống này có thể được sử dụng.
“Chúng ta đang tiến rất gần đến việc vượt qua một lằn ranh đỏ về đạo đức: Máy móc tự động nhắm mục tiêu con người; hôm nay, chúng tôi tái khẳng định lời kêu gọi này với mức độ cấp thiết lớn hơn khi những rủi ro đã gia tăng” - người phát ngôn LHQ tại Geneva Alessandra Vellucci nói khi đọc tuyên bố chung của Tổng Thư ký LHQ António Guterres và Chủ tịch ICRC Mirjana Spoljaric.
Hai tổ chức quốc tế cho biết tốc độ phát triển công nghệ vũ khí đang ở “mức kỷ lục”, gây sức ép lên hệ thống các quy định quốc tế và làm gia tăng khoảng cách giữa năng lực công nghệ với những hạn chế về mặt pháp lý.
“Các hệ thống vũ khí tự động không còn là vấn đề của một tương lai xa xôi, cuộc chạy đua hướng tới mức độ tự động hóa cao hơn trong các hệ thống vũ khí đã diễn ra mạnh mẽ”, tuyên bố chung cho biết.
Lời kêu gọi được đưa ra trong bối cảnh các nhà đàm phán dự kiến nhóm họp tại Geneva vào tháng 11 để thảo luận việc tăng cường Công ước về một số loại vũ khí thông thường (CCW). LHQ và ICRC cho rằng hội nghị này “mở ra con đường rõ ràng nhất hiện có” để tiến tới các quy định pháp lý mang tính ràng buộc về việc sử dụng những hệ thống tự động như vậy.
Nỗ lực kéo dài nhiều năm nhằm kiểm soát việc sử dụng các hệ thống vũ khí tự động vẫn gặp khó khăn trong việc đưa ra những giới hạn cụ thể. Động thái thúc đẩy mới diễn ra trong bối cảnh máy bay không người lái và các công nghệ khác đang được sử dụng trong nhiều cuộc xung đột, từ chiến sự Nga - Ukraine đến các cuộc xung đột ở Trung Đông, Sudan và những nơi khác.
Các phương tiện robot mặt đất cho đến nay chủ yếu được sử dụng trên chiến trường Ukraine để vận chuyển hàng tiếp tế cho bộ binh và thực hiện sơ tán, do Ukraine cần bảo toàn nhân lực trong bối cảnh máy bay không người lái ngày càng phổ biến.
Kiev hiện tìm cách mở rộng việc sử dụng các hệ thống robot có vũ trang nhằm giảm áp lực lên lực lượng bộ binh ngày càng bị áp đảo về quân số, bằng cách trang bị vũ khí cho các hệ thống robot này. Tuy nhiên, những nỗ lực này cho đến nay vẫn còn hạn chế.
