Mạng lưới Bảo vệ Nhân quyền Quốc gia (RNDDH), một tổ chức nhân quyền tại Haiti, vừa công bố những chi tiết mới về vụ thảm sát ở Kenscoff, đồng thời chỉ ra những lỗ hổng an ninh trong bối cảnh chính quyền đang chật vật kiểm soát các băng nhóm tội phạm bạo lực. Vụ việc được xem là một trong những vụ thảm sát nghiêm trọng nhất tại Haiti trong những năm gần đây.
Cộng hòa Haiti, một quốc gia vùng Caribe, đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng toàn diện và trầm trọng nhất trong lịch sử gần đây, bắt nguồn từ làn sóng bạo lực băng đảng vũ trang, sự sụp đổ chính trị và thảm họa nhân đạo.
RNDDH cho biết báo cáo của họ dựa trên các cuộc phỏng vấn với thẩm phán, sĩ quan cảnh sát, dân thường có vũ trang, cựu trưởng đồn cảnh sát và hơn 100 nạn nhân cùng thân nhân của họ.
Báo cáo này cung cấp bức tranh chi tiết nhất về các cuộc tấn công mà các băng nhóm vừa qua đã giáng xuống Kenscoff - một cộng đồng làm nông vốn từng yên bình nằm gần thủ đô Port-au-Prince. Vụ việc khiến ít nhất 164 người thiệt mạng, hơn 70 người bị bắt cóc và hàng chục người mất tích.
Lẽ ra có thể hạn chế thương vong nếu thắt chặt an ninh kịp thời
Trong bản báo cáo công bố hôm 16/9, tổ chức nhân quyền này khẳng định: siết chặt an ninh "đúng lúc" đáng lẽ có thể ngăn chặn hoặc giảm thiểu số người thiệt mạng. “Sự chậm trễ trong phản ứng này càng đáng báo động hơn khi các thông tin có sẵn đều cho thấy một mối đe dọa nghiêm trọng và kề cận đối với người dân”, báo cáo nêu rõ.
Người phát ngôn của Cảnh sát Quốc gia Haiti chưa đưa ra bình luận ngay khi được liên hệ.
Tổ chức nhân quyền lưu ý rằng Kenscoff vẫn ở trong tình trạng dễ bị tổn thương sau vụ tấn công hồi tháng 1/2025 khiến ít nhất 139 người thiệt mạng hoặc mất tích. “Vụ tấn công đã cho thấy những yếu kém mang tính hệ thống từng góp phần gây ra vụ thảm sát. Thế nên, có thể dễ hiểu vì sao an ninh chưa từng được thiết lập lại trọn vẹn ở thị trấn này”.
Báo cáo khẳng định rằng các binh sĩ và lực lượng cảnh sát đặc nhiệm được cử đến Kenscoff sau vụ tấn công năm 2025 sau đó đã bị rút đi “với những lý do hoàn toàn không rõ ràng.”
Lực lượng an ninh bị cắt giảm
Báo cáo cho biết: Tính chung lại, lực lượng an ninh tại khu vực này đã bị cắt giảm tới 60%.
Các băng nhóm tiếp tục tấn công Kenscoff vào tháng 7, rút lui tạm thời chỉ để chờ mở một đợt tấn công lớn hơn vào cuối tháng 8. Một tuần trước khi thảm sát bùng phát, một chiếc xe bọc thép đã bị điều chuyển đi do thiếu nhân lực, “tạo ra một kẽ hở mới cho các tay súng có vũ trang và làm thị trấn càng thêm phần suy yếu”, báo cáo ghi nhận.
Các yêu cầu của cựu trưởng đồn cảnh sát Kenscoff xin cấp thêm 2 xe bọc thép đã bị phớt lờ trước thời điểm xảy ra vụ tấn công.
Vài ngày trước thảm sát, tổ chức này cho hay những "kẻ khủng bố vũ trang" đã dùng máy bay không người lái (flycam) để theo dõi đường đi nước bước và vị trí của lực lượng thực thi pháp luật. Chúng cử trinh sát vào vùng, sau đó xâm nhập vào bên trong để giám sát các tuyến đường.
Tổ chức nhân quyền cho hay các quan chức chính phủ nói với họ rằng họ không nắm được kế hoạch tấn công, nhưng có nhìn thấy flycam bay lượn trên bầu trời thị trấn vài giờ trước khi sự việc diễn ra.
Dùng thân cây để chắn đường
Một dấu hiệu cảnh báo khác: thân cây đã được kéo ra chặn các con đường chỉ vài giờ trước khi vụ thảm sát diễn ra.
Báo cáo cho biết một trong những nạn nhân đầu tiên là một thanh niên 21 tuổi bị ép khuân đá để chặn đường trước khi bị bắn vào đầu. Băng nhóm đã sát hại những người trú ẩn vào một trường học và một nhà thờ. Trong số các nạn nhân thiệt mạng có gần 20 người từ 65-90 tuổi; 36 phụ nữ; và 7 trẻ em, trong đó có một em mới 4 tuổi.
Báo cáo nêu rõ các tay súng đã thực hiện vài vụ tấn công nhử trước khi tràn vào Kenscoff nhằm điều động cảnh sát sang khu vực khác và làm suy giảm khả năng phòng thủ của lực lượng an ninh.
Tổ chức nhân quyền đã xác định danh tính các nạn nhân cũng như cách thức họ thiệt mạng, đồng thời kêu gọi chính phủ hỗ trợ tài chính, y tế và tâm lý cho những người sống sót cùng gia đình họ.
Báo cáo chỉ trích sự thờ ơ của cảnh sát
Theo tổ chức phi lợi nhuận Dữ liệu Sự kiện & Xung đột Vũ trang (Armed Conflict Location & Event Data), từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, các chiến dịch an ninh đã làm giảm 66% mức độ bạo lực tại Kenscoff trước thời điểm xảy ra cuộc tấn công.
Dẫu vậy, báo cáo vẫn lên án điều mà họ gọi là sự thụ động của cảnh sát cũng như “thái độ dửng dưng, phớt lờ” từ các sĩ quan cấp cao trong việc bảo vệ Kenscoff. Báo cáo cũng đặt dấu hỏi vì sao một lực lượng trấn áp băng nhóm mới do Liên Hợp Quốc hậu thuẫn “hầu như không để lại dấu ấn nào trên thực địa, và đóng góp của họ vào các chiến dịch an ninh là rất khó nhận diện”.
Người phát ngôn của lực lượng này đã không phản hồi yêu cầu bình luận vào tối 17/9.
Vào cuối tháng 8, lực lượng này từng thông báo họ đang thay ca cho cảnh sát Haiti ở một vài khu vực để giải phóng bớt nhân lực, qua đó củng cố an ninh cho Kenscoff.
Tổ chức nhân quyền lưu ý rằng một cuộc tấn công vũ trang khác lại tiếp tục nổ ra ngay tại Kenscoff vào giữa tháng 9.
Ngày 15/9, thị trưởng Kenscoff đã ra tuyên bố cảnh báo rằng flycam vẫn liên tục bay qua khu vực ông quản lý, đồng thời những đoạn video và tin nhắn đáng sợ đang bị phát tán trên mạng nhằm mục đích đe dọa. “Tuyệt đối không được xem nhẹ hay phớt lờ sự hội tụ của các dấu hiệu này dưới bất kỳ hình thức nào”, ông viết. “Sau hơn 20 tháng gánh chịu đau thương, phải rời bỏ nhà cửa, mất mát mạng người và ám ảnh tâm lý do bạo lực băng nhóm gây ra, người dân Kenscoff không thể tiếp tục phải hứng chịu những thảm kịch có thể đã được ngăn chặn”.
