Ngày 15/9, phát biểu tại Hội nghị Đầu tư Canada tổ chức ở Toronto trước hàng trăm nhà đầu tư toàn cầu, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết nước này có ý định bước ra khỏi cuộc chiến thương mại với Mỹ bằng một nền kinh tế độc lập và khả năng chống chịu tốt hơn. Ông ra tín hiệu rằng Ottawa sẵn sàng kiên nhẫn chờ đợi điều kiện thuận lợi thay vì vội vàng đạt thỏa thuận với Washington.
“Và gửi tới những người bạn Mỹ, tôi muốn nói điều này: Chúng ta sẽ luôn là những người hàng xóm”, ông Carney phát biểu. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh mối quan hệ này chỉ thực sự hiệu quả khi hai nước hợp tác với tư cách là “những đối tác thực sự, tôn trọng truyền thống và chủ quyền của nhau”. “Khi những cơ hội đó quay trở lại, Canada sẽ trở thành một đối tác thậm chí còn tốt hơn - mạnh mẽ hơn, kiên cường hơn và độc lập hơn”.
Trong bối cảnh Canada đang cạnh tranh dòng vốn toàn cầu với Mỹ, Thủ tướng Carney cũng công bố khoản cắt giảm thuế doanh nghiệp quy mô lớn. Chính phủ cho biết chính sách này sẽ giảm gần một nửa thuế suất thực tế đối với các khoản đầu tư mới tại Canada xuống còn 6,4% - chưa bằng một nửa so với mức thuế tại Mỹ.
Chương trình mở rộng mang tên “khấu trừ siêu năng suất” sẽ cho phép doanh nghiệp khấu trừ ngay hơn 65% giá trị các khoản đầu tư vốn đủ điều kiện, tăng mạnh so với khoảng 15% trước đây. “Mức độ ưu đãi dành cho các công ty đầu tư vào Canada hiện cao gấp đôi so với tại Mỹ”, ông Carney khẳng định.
Bà Candace Laing, Chủ tịch Phòng Thương mại Canada, gọi sự thay đổi về thuế này là “bệ phóng đưa Canada đạt lợi thế cạnh tranh về thuế trên toàn cầu”, đồng thời nhận định đây là “thời điểm mà chúng tôi đã chờ đợi từ lâu”.
Bên cạnh đó, ông Carney thông báo Ottawa sẽ thu hút vốn đầu tư tư nhân thông qua các hợp đồng nhượng quyền dài hạn để vận hành 4 sân bay lớn nhất Canada, trong khi vẫn giữ quyền sở hữu nhà nước đối với đất đai và tài sản. Ông cho biết kế hoạch này có thể huy động hàng chục tỷ USD để tái đầu tư vào hạ tầng giao thông và các cơ sở hạ tầng khác.
Dù không trực tiếp nhắc tên Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Carney đã chỉ trích tiếp cận mang tính giao dịch và "trò chơi tổng bằng không" (zero-sum) ngày càng gia tăng trong quan hệ kinh tế quốc tế - đặc trưng trong các chính sách thương mại của ông Trump.
“Uy tín của chúng ta - với tư cách là một đối tác tin cậy, ổn định - hiếm khi trở nên đắt giá như hiện nay, trong một thế giới mà các giao dịch ngắn hạn đang dần thay thế quan hệ hợp tác dài hạn, và tư duy thắng - thua được ưu ái hơn nguyên tắc cùng có lợi”, ông Carney phát biểu.
Thủ tướng Canada cho rằng hội nhập kinh tế và chủ quyền quốc gia ngày càng nảy sinh những căng thẳng. Ông nhận định các quốc gia muốn bảo vệ sự độc lập của mình cần phải hợp tác chặt chẽ hơn với những đối tác có chung góc nhìn. Ngay sau sự kiện, ông lên đường sang châu Âu và dự kiến sẽ có bài phát biểu trước Nghị viện Châu Âu.
Trước đó, Tổng thống Trump đã liên tục áp thuế nhằm gây áp lực lên các đối tác thương mại, đồng thời thúc giục các nhà sản xuất chuyển hoạt động sản xuất và đầu tư về phía nam biên giới Canada. Ông cũng nhiều lần đề cập đến việc biến Canada thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ - những tuyên bố tiếp tục làm gia tăng căng thẳng giữa hai đồng minh lâu đời.
Mặc dù vậy, ông Carney lưu ý rằng khoảng 80% kim ngạch thương mại với Mỹ hiện vẫn đang được miễn thuế. “Vẫn có thể đạt được một thỏa thuận mang lại lợi ích cho cả hai bên,” ông Carney chia sẻ trong phiên thảo luận kín sau bài phát biểu. “Khi thời điểm thuận lợi để chốt thỏa thuận đó, chúng tôi sẽ sẵn sàng”.
Các cuộc đàm phán thương mại giữa Canada và Mỹ đã sụp đổ vào tháng trước, ngay trước khi Washington áp thuế 50% lên lượng hàng hóa trị giá khoảng 20 tỷ USD của Canada, buộc Ottawa phải tung ra các biện pháp đáp trả. Kể từ đó, Mỹ tiếp tục công bố thêm nhiều hạn chế mới đối với hàng hóa Canada.
Thủ tướng Carney gợi ý rằng Canada không thể xây dựng chiến lược dựa trên kỳ vọng quay trở lại mối quan hệ cũ. “Chúng ta đều biết rằng hoài niệm không phải là một chiến lược”, ông nhấn mạnh.
Khép lại bài phát biểu, ông Carney hài hước nói về thực trạng căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Canada bằng cách so sánh chiếc chìa khóa danh dự ông từng nhận từ quê nhà Fort Smith (Vùng lãnh thổ Tây Bắc) với hộp chìa khóa vàng vào Nhà Trắng mà ông Trump trao cho ông sau đó.
Ông Carney kể lại việc ông Trump từng nói với ông rằng nếu mang theo chiếc chìa khóa đó: “Họ sẽ cho ông vào”, trước khi nói thêm: “Hoặc có thể họ sẽ bắn ông”. “Và điều đó có thể tóm gọn mối quan hệ hiện tại”, ông Carney dí dỏm. “Ở Canada, bạn nhận được chiếc chìa khóa chào đón. Còn ở Mỹ, có thể bạn sẽ bị bắn. Không, tôi chỉ nói đùa thôi”.
