Khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã (HTX) tại Quảng Ninh đang chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ về số lượng và doanh thu, đóng vai trò xương sống cho kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, để đưa khu vực này phát triển bứt phá, việc tái thiết chiến lược, thay đổi mô hình quản lý và nâng cao toàn diện hiệu quả hoạt động của Liên minh HTX thành phố đang trở thành yêu cầu cần thiết.
Nhìn vào bức tranh tổng thể, Quảng Ninh tự hào là một trong số ít địa phương trên cả nước sở hữu hơn 1.000 HTX. Tính đến giữa năm 2026, toàn thành phố có 3 liên hiệp HTX, 1.106 HTX và 172 tổ hợp tác.
Khu vực HTX đang tạo nguồn lực đáng kể cho phát triển kinh tế - xã hội. Có 871 HTX đăng ký hoạt động, kê khai thuế, huy động trên 3.900 tỷ đồng vào sản xuất, kinh doanh; lực lượng lao động hơn 75.000 người. Doanh thu bình quân 1 HTX ước đạt 920 triệu đồng/năm, lợi nhuận bình quân khoảng 300 triệu đồng/năm. Kinh tế tập thể đóng góp trực tiếp bình quân khoảng 1,2% vào GRDP giai đoạn 2021-2025 và khoảng 40% trong khu vực nông, lâm, thủy sản.
Khối kinh tế tập thể này khẳng định vai trò chủ đạo khi chiếm tới 38% tổng số chủ thể tham gia chương trình OCOP, xây dựng nên những vành đai kinh tế xanh, bền vững từ vùng đô thị đến miền núi, biên giới, hải đảo.
Nhiều HTX chủ động đưa công nghệ vào quản lý, sản xuất, quảng bá và bán hàng, qua đó giảm chi phí, nâng năng suất, gia tăng giá trị sản phẩm OCOP. Tiêu biểu tại Trung tâm Hỗ trợ chuyển đổi số chợ Hạ Long 1, HTX Trải nghiệm đặc sản Quảng Ninh hỗ trợ tạo “quầy hàng” trực tuyến, tổ chức livestream, giúp sản phẩm địa phương tiếp cận khách hàng theo cách mới.
Hay với HTX Sản xuất và kinh doanh Huy Hoàng ở phường An Sinh (đơn vị tiên phong với gần 20 sản phẩm đạt chuẩn OCOP), nhờ số hóa, mọi thông tin từ vùng nguyên liệu chuẩn hóa, hay các vùng liên kết sản xuất của HTX đều được tích hợp minh bạch. Khách hàng chỉ cần quét mã QR là có thể nắm rõ toàn bộ hành trình của sản phẩm, từ đó xây dựng niềm tin vững chắc của khách hàng đối với các sản phẩm.
Tuy nhiên, đứng trước bối cảnh hội nhập, cùng những đòi hỏi khắt khe từ các thị trường tiêu thụ lớn như Trung Quốc và Đông Bắc Á, Quảng Ninh cần một tư duy quản lý đổi mới mạnh mẽ. Bởi vậy, sau sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Liên minh HTX cần được xác định rõ là tổ chức đại diện, tập hợp thành viên, đồng thời là đầu mối hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể. Trọng tâm không phải làm thay chức năng quản lý nhà nước, mà thiết lập cơ chế chia sẻ nhiệm vụ, dữ liệu và phối hợp thường xuyên với Sở Tài chính, Sở NN&MT, các ngành, địa phương.
Tem truy xuất nguồn gốc được HTX Sản xuất và kinh doanh Huy Hoàng dán trên sản phẩm trà hoa vàng, nhằm minh bạch thông tin và nâng cao giá trị sản phẩm. Ảnh: Dương Trường
Trước hết, cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về HTX, cập nhật tình trạng pháp lý, quy mô vốn, đất đai, lao động, ngành nghề, kết quả sản xuất, mức độ ứng dụng công nghệ và nhu cầu hỗ trợ. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cơ quan quản lý có thể theo dõi sát hoạt động, còn liên minh có điều kiện phân nhóm HTX để tư vấn đúng nhu cầu, kết nối chính sách đúng đối tượng. Đây là nền tảng hình thành phương thức quản trị hiện đại, minh bạch.
Cùng với đó, liên minh cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang cung cấp dịch vụ theo chuỗi. Một HTX mới thành lập cần được đồng hành từ xây dựng phương án sản xuất, hoàn thiện kế toán, quản trị nội bộ, đến tiếp cận vốn, tiêu chuẩn chất lượng, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và liên kết doanh nghiệp. Với HTX hoạt động ổn định, hỗ trợ phải hướng tới mở rộng thành viên, sáp nhập khi phù hợp, phát triển liên hiệp HTX, chế biến sâu và tham gia chuỗi giá trị lớn.
Việc sớm thành lập Quỹ hỗ trợ phát triển HTX thành phố Quảng Ninh và triển khai rộng rãi các mô hình bảo hiểm nông nghiệp, gói tín dụng ưu đãi và phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp sẽ tạo ra bệ đỡ tài chính vững chắc, giúp các tổ chức kinh tế tập thể tự tin đầu tư máy móc, cơ giới hóa sản xuất...
Nâng cao hiệu quả hoạt động của Liên minh HTX ở Quảng Ninh không thuần túy là việc cải cách một tổ chức hội, mà là chìa khóa chiến lược để vực dậy và tối ưu hóa nguồn lực kinh tế tập thể của toàn thành phố. Mô hình quản lý mới phải được đánh giá bằng kết quả cụ thể: Số HTX hoạt động hiệu quả, số thành viên được hưởng lợi, doanh thu và thu nhập tăng, sản phẩm vào được chuỗi phân phối, dữ liệu được cập nhật, chính sách đến đúng địa chỉ.
Khi Liên minh HTX thành phố thực sự trở thành trung tâm kết nối và cung cấp dịch vụ phát triển, kinh tế tập thể sẽ có thêm động lực đổi mới, góp phần tổ chức lại sản xuất, tạo vành đai kinh tế xanh và nâng cao đời sống người dân.
