Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Kon Tum, có một phần mộ có dòng chữ ghi quê quán liệt sĩ rất đặc biệt là “Công ty Than Hòn Gai”. Lúc sinh thời, chiến sĩ ấy đã tâm niệm rằng, sống là lính Binh đoàn Than, chết cũng là người Vùng Than.
Người chiến sĩ ấy là Tạ Quang Truyện sinh năm 1947 là con trai của ông Tạ Quang Bức (bí danh là Lê Vinh), nguyên Phó Giám đốc Công ty Than Hòn Gai (lúc đó Công ty Than Hòn Gai bao gồm tất cả các mỏ ở Quảng Ninh, tiền thân của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam bây giờ). Khi ngành Than tuyển quân, chàng trai Tạ Quang Truyện hăng hái viết đơn xung phong nhập ngũ. Vì lúc đó người quá thấp bé lại thiếu cân nên chàng trai Tạ Quang Truyện phải đeo đá đầy các túi quần áo khi kiểm tra cân nặng. Cuối cùng, anh vẫn được đặc cách nhập ngũ. Ngày 27-7-1967, người thợ mỏ Tạ Quang Truyện cùng với gần 2 nghìn chiến sĩ Binh đoàn Than chào từ biệt người thân và quê hương Vùng mỏ vào Nam chiến đấu.
Chiến sĩ Tạ Quang Truyện được biên chế vào Tiểu đoàn 9 (Binh đoàn Than). Sau chiến dịch Mậu Thân 1968, Tiểu đoàn 9 vào bổ sung lực lượng cho tỉnh Kon Tum, chiến đấu ở Mặt trận Tây Nguyên. Lúc này, chiến sĩ Tạ Quang Truyện được bổ sung cho Đại đội 209, Tiểu đoàn đặc công 406 (viết tắt là C209, D406). Vốn là một người thợ ra đi từ Vùng mỏ anh hùng nên khi vào chiến trường Tây Nguyên, chiến sĩ Tạ Quang Truyện lúc nào cũng thể hiện phẩm chất kiên cường, bất khuất tinh thần “kỷ luật và đồng tâm”. Đại uý Trần Đình Diễn, hiện ở khu 2, phường Bãi Cháy (TP Hạ Long) từng là chiến sĩ Binh đoàn Than, đồng đội với liệt sĩ Tạ Quang Truyện, kể: “Khi còn là tân binh, vì thấp bé nhẹ cân nên Truyện được ưu ái phân công làm anh nuôi quân. Trong một cuộc sinh hoạt đại đội, anh đã khẳng khái đứng lên phát biểu kiên quyết rằng: Tôi vào bộ đội để đi chiến đấu chứ không phải để làm anh nuôi và đề nghị bằng được trở lại trung đội để tham gia huấn luyện”.
Cũng theo lời kể của ông Trần Đình Diễn, chiến sĩ Tạ Quang Truyện luôn tự hào là công nhân mỏ, là người con của Vùng mỏ ra đi từ ngành Than. Tự hào đến mức trong hồ sơ của anh chỉ khai quê quán là “Công ty Than Hòn Gai”. Tất cả các giấy tờ tuỳ thân và cả mẩu giấy ghi thông tin để trong lọ penixilin mang bên mình cũng đều ghi như vậy. Và vì thế sau này, khi anh hy sinh, đội quy tập tìm được hài cốt, trên bia mộ của anh ở Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Kon Tum người ta đã tạc lên dòng chữ: Liệt sĩ Tạ Quang Truyện, Trung đội trưởng, Tiểu đoàn 406. Riêng phần quê quán thay vì ghi tên huyện, tên tỉnh như các liệt sĩ khác thì phần mộ liệt sĩ Truyện được ghi là “Quê quán: Công ty Than Hòn Gai”. Ngày Trung uý Tạ Quang Truyện hy sinh được ghi là 30-8-1970 tại Mặt trận Tây Nguyên. Theo lời kể của đồng đội, lúc còn sống, chiến sĩ Tạ Quang Truyện luôn phát huy truyền thống cách mạng của gia đình, là người khẳng khái, gan dạ dũng cảm và rất cầu thị, là một trung đội trưởng quyết đoán và xuất sắc.
Anh Tạ Phước Sơn (phường Hà Tu, TP Hạ Long), người cháu đảm nhiệm nghĩa vụ hương khói thờ cúng liệt sĩ Tạ Quang Truyện, cho biết: “Lúc sinh thời, ông nội tôi thường kể lại tấm gương về chú Truyện cho chúng tôi nghe như một cách giáo dục truyền thống gia đình. Bởi vậy, dù chúng tôi sinh ra lớn lên không được gặp chú Truyện nhưng lúc nào cũng tự hào vì mình có một người chú đáng kính. Chú là tấm gương để chúng tôi phấn đấu vươn lên”.
Bây giờ, hài cốt liệt sĩ Tạ Quang Truyện đã được gia đình và đồng đội chuyển về yên nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Hà Tu ở quê nhà. Trên bia mộ anh cũng đã không còn dòng chữ “Quê quán: Công ty Than Hòn Gai” nữa nhưng chắc hẳn ở nơi đâu đó linh hồn anh vẫn tự hào mình là một người con của Vùng than. Và Vùng than, ngành Than cũng như Binh đoàn Than luôn tự hào vì có những người chiến sĩ như anh.
Huỳnh Đăng
