Hoạt động chăm sóc thay thế trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (HCĐB) khó khăn (nhận nuôi, chăm sóc trẻ trong cộng đồng) thời gian qua trên địa bàn tỉnh dưới nhiều hình thức, như: Nuôi dưỡng tại các trung tâm bảo trợ xã hội, cơ sở nuôi dưỡng từ thiện... Tuy nhiên, dù đã tạo điều kiện thuận lợi, nhưng những mô hình này chưa thể giúp trẻ phát triển một cách toàn diện, chưa thu hẹp khoảng cách về mức sống giữa trẻ có HCĐB với trẻ bình thường tại nơi cư trú. Vì vậy, từ năm 2013, mô hình “Gia đình, cá nhân nhận nuôi có thời hạn trẻ em có HCĐB khó khăn” đã được thực hiện thí điểm ở TP Hạ Long, bước đầu có kết quả tốt, tiếp tục nhân rộng.
Để góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, trợ giúp trẻ em có HCĐB khó khăn, từng bước khắc phục hạn chế của những mô hình chăm sóc thay thế, thời gian qua tỉnh đặc biệt chú trọng đến việc phát triển các hình thức chăm sóc thay thế trẻ em có HCĐB. Thực hiện Đề án Chăm sóc trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em nhiễm HIV/AIDS, trẻ em là nạn nhân của chất độc hoá học, trẻ em khuyết tật nặng và trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai, thảm hoạ dựa vào cộng đồng giai đoạn 2013-2020 (gọi tắt là Đề án 647), tỉnh đã ban hành quyết định phê duyệt Kế hoạch và giao Trung tâm Công tác xã hội tỉnh (Sở LĐ-TB&XH) triển khai thí điểm mô hình gia đình, cá nhân nhận nuôi trẻ em có HCĐB khó khăn trên địa bàn giai đoạn 2013-2015.
Bắt đầu triển khai từ năm 2013, TP Hạ Long được chọn làm địa bàn xây dựng thí điểm mô hình. Trung tâm đã tiến hành khảo sát các đối tượng trên địa bàn thành phố; trên cơ sở đó, đã lựa chọn được 25 gia đình, cá nhân đủ điều kiện nhận nuôi trẻ có HCĐB. Trung tâm xây dựng quy trình chăm nuôi; đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý; xây dựng quỹ gia đình, cá nhân sẵn sàng nhận chăm nuôi trẻ có HCĐB, trang bị kiến thức, kỹ năng chăm sóc và giáo dục trẻ em... Sau khi chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết, bước đầu đơn vị đã tổ chức bàn giao 10 trẻ có HCĐB cho 10 gia đình, cá nhân nhận nuôi có cùng huyết thống, nhằm tạo điều kiện cho trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình; qua đó, có điều kiện hoà nhập và phát triển toàn diện hơn, góp phần ngăn cản các nguy cơ đe doạ đến cuộc sống của trẻ.
Không chỉ dừng lại ở việc bàn giao trẻ cho các gia đình, Trung tâm còn thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề xoay quanh kiến thức chăm sóc, giáo dục trẻ; đồng thời, tạo cơ hội gặp gỡ, giao lưu chia sẻ những khó khăn, vướng mắc trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ giữa Trung tâm với các gia đình. Trung tâm cũng chú trọng triển khai các hoạt động quản lý trường hợp, kiểm tra, giám sát các gia đình; phát hiện các biểu hiện khác lạ về tâm lý, thói quen sinh hoạt, học tập của trẻ để kịp thời tư vấn, hỗ trợ giúp trẻ ổn định tâm lý, thể chất và nâng cao hiệu quả học tập.
Bố mẹ mất sớm, từ bé hai anh em Nguyễn Đức Duy (tổ 5, khu 3, phường Yết Kiêu, TP Hạ Long) lớn lên trong sự nuôi nấng, dạy dỗ của ông bà nội. Với thành tích học tập xuất sắc, Đức Duy luôn là học sinh giỏi của lớp, của trường trong nhiều năm liền. Tuy nhiên, do hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, ông nội mất, một mình bà không thể xoay xở đủ để nuôi hai cháu ăn học, nên Duy có nguy cơ phải bỏ học. Biết được hoàn cảnh của ba bà cháu, Trung tâm Công tác xã hội tỉnh đã hỗ trợ gia đình bà Nguyễn Thị Nhàn nhận nuôi cháu trai có thời hạn với mức hỗ trợ 900.000 đồng/tháng. Bà Nhàn phấn khởi cho biết: “Thấy các cháu chăm chỉ học hành, lại sáng dạ, tôi cũng muốn cho chúng học hành đến nơi, đến chốn, nhưng hoàn cảnh gia đình khó khăn quá, nên định cho cháu nghỉ. May mắn được sự quan tâm, giúp đỡ của Trung tâm Công tác xã hội tỉnh và số tiền được hỗ trợ từ mô hình, các cháu đã có cơ hội tiếp tục đi học. Vừa qua, cháu Duy còn đoạt giải nhì học sinh giỏi tỉnh môn Hoá và đỗ vào Trường Chuyên Hạ Long, gia đình chúng tôi rất vui mừng”.
Không chỉ riêng em Nguyễn Đức Duy, hầu hết các em được gia đình nhận nuôi có thời hạn có cuộc sống ổn định cả về vật chất lẫn tinh thần, thành tích học tập ngày càng được nâng cao. Từ kết quả bước đầu, hiện cùng với việc duy trì hoạt động của mô hình gia đình, cá nhân nhận nuôi có thời hạn đối với 10 trẻ và 25 gia đình nhận nuôi trên địa bàn TP Hạ Long, Trung tâm đang tiếp tục nhân rộng mô hình này ở TP Cẩm Phả.
Ông Đặng Hữu Bình, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội tỉnh cho biết: “Từ nguồn kinh phí của mô hình, hiện các gia đình nhận nuôi trẻ đều được hỗ trợ với mức 600.000 đồng/tháng và hỗ trợ quần áo, học tập, sinh hoạt cho trẻ là 700.000 đồng/năm. Đối với những trường hợp đang được hưởng trợ cấp xã hội thấp hơn mức hỗ trợ trên thì được cộng thêm phần chênh lệch. Với hiệu quả mang tính ưu việt hơn so với các mô hình nuôi dưỡng tại các cơ sở tập trung, thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục xây dựng kế hoạch nhân rộng mô hình này tại nhiều địa phương khác trong toàn tỉnh”.
Hoàng Anh
