Một chặng đường nhìn lại

Vào những ngày cuối năm đầy bận rộn, Ba Chẽ đã được đón nhận một tin vui mới, đó là được UBND tỉnh công nhận hoàn thành phổ cập GD THCS. Theo đó, tỉnh ta đã hoàn thành kế hoạch đề ra với 14/14 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh đạt chuẩn phổ cập GD THCS. Tuy vậy, “Cuộc chiến” chống “giặc dốt” này vẫn còn rất nhiều việc phải làm...

Phải khẳng định rằng, xuất phát điểm của công tác phổ cập GD THCS ở Quảng Ninh khá thấp. Năm 2001, toàn tỉnh vẫn còn khoảng 40% thanh, thiếu niên trong độ tuổi phổ cập (11-18 tuổi) chưa có bằng tốt nghiệp THCS. Trong khi đó, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất của ngành GD-ĐT quá nghèo nàn, thiếu thốn, nhất là ở khu vực miền núi, hải đảo. Cả tỉnh có 14 huyện, thị xã, thành phố thì cả 14 địa phương này đều có xã miền núi khó khăn. Thậm chí, có những huyện đến 90% là xã khó khăn và đặc biệt khó khăn (Ba Chẽ, Bình Liêu, Tiên Yên). Mặc dù vậy, phong trào phổ cập GD THCS vẫn nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của các cấp, các ngành ngay từ buổi đầu phát động. Sau khi có các văn bản chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh, Ban chỉ đạo (BCĐ) phổ cập GD THCS cấp tỉnh đã được thành lập. Tiếp đó, ở 14 huyện, thị xã, thành phố và 184 xã, phường, thị trấn trong tỉnh cũng lần lượt thành lập BCĐ cấp huyện, cấp xã. BCĐ các cấp đều có sự tham gia đông đủ của đại diện chính quyền, các đoàn thể, tổ chức xã hội địa phương. Cùng với đó, hàng trăm trường tiểu học, THCS trên địa bàn đã triển khai nhiệm vụ năm học mới theo phương thức “một hội đồng hai nhiệm vụ”: vừa dạy chương trình giáo dục phổ thông vừa vận động, tổ chức lớp học cho thanh thiếu niên trong độ tuổi phổ cập (11-18 tuổi)... Bước đầu công tác phổ cập GD THCS trên địa bàn tỉnh đã đạt được những kết quả đáng mừng. Năm 2002, 2 địa phương đầu tiên: TP Hạ Long và TX Cẩm Phả đã hoàn thành phổ cập GD THCS theo đúng lộ trình. Một năm sau có thêm 4 địa phương khác về đích là: Đông Triều, Uông Bí, Cô Tô và Yên Hưng. Tuy nhiên đến thời điểm này, công tác phổ cập GD THCS của tỉnh lại gặp thêm những “rào cản” khó tháo gỡ mới. 8 địa phương còn lại chưa hoàn thành phổ cập đều là huyện miền núi khó khăn, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc ít người. Họ sống rải rác trong các thôn, bản cách xa trung tâm xã, huyện hàng chục cây số đường rừng, đèo dốc, khe, suối. Do vậy, học sinh thường bỏ học hoặc nghỉ học giữa chừng (Ba Chẽ, trước khi tiến hành phổ cập, chỉ huy động được 90,17% trẻ tốt nghiệp tiểu học vào lớp 6; tỷ lệ thanh thiếu niên từ 15 - 18 tuổi có bằng tốt nghiệp THCS chỉ đạt 20%)... Công tác vận động, duy trì sĩ số ở những nơi này thường không cao. Một giáo viên ở Hà Lâu đã kể với chúng tôi: “Đi bộ mất hơn 4 tiếng đồng hồ, vượt qua 72 con suối, khe mới vào được đến bản Nà Hắc (bản xa nhất của xã Hà Lâu) vậy mà có lần vẫn phải về không. Bà con còn bảo: Tao cho  nó đi học thì thầy, cô giáo có đến nhà làm ruộng, nương thay nó được không? Với nhận thức của bà con như vậy, làm giáo dục ở miền núi khó khăn, vất vả lắm”. Quả thực vận động và duy trì được sĩ số học sinh ở những xã miền núi luôn là bài toán khó đối với ngành GD. Rất nhiều nơi, cán bộ làm phổ cập phải mất hàng tháng trời mới vận động đủ học sinh đến lớp nhưng chỉ vài hôm đã phải đi vận động lại. Những khó khăn này đã khiến nhiều địa phương không hoàn thành kế hoạch phải đề nghị tỉnh cho lùi lộ trình một năm (Đầm Hà, Vân Đồn, Móng Cái, Hoành Bồ lùi lộ trình từ năm 2004 sang năm 2005; Ba Chẽ lùi lộ trình từ 2005 sang năm 2006). Theo đó, lộ trình đạt phổ cập GD THCS của tỉnh cũng phải dời sang năm 2006.

Còn nhiều việc phải làm

Trước những khó khăn, thách thức của các địa phương tỉnh đã có nhiều cơ chế, chính sách để gỡ khó giúp các địa phương như: tỉnh  đã dành nguồn kinh phí gần 22 tỷ đồng (tính từ đầu năm 2002 đến nay) đầu tư cho công tác phổ cập (chi cho công tác giảng dạy, quản lý, sách, vở cho học sinh...) nâng mức hỗ trợ cho học sinh nội trú dân nuôi ở Ba Chẽ (từ mỗi tháng 50.000 đồng/học sinh lên 120.000 đồng/học sinh); ưu tiên giáo viên miền núi, đào tạo giáo viên theo địa chỉ; cho phép các đơn vị được hợp đồng ngắn hạn giáo viên dạy các lớp bổ túc... Hàng năm, BCĐ phổ cập GD THCS cấp tỉnh đều tổ chức các hội nghị chuyên đề về tình hình thực hiện và kết quả phổ cập GD THCS để bàn bạc, đề xuất các giải pháp giúp các địa phương thực hiện đúng quy định của Bộ GD-ĐT và kế hoạch đề ra; yêu cầu các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội, đoàn thể cùng vào cuộc. Kết quả là Mặt trận Tổ quốc, Hội Nông dân, Phụ nữ, Đoàn TN, Biên phòng đã chỉ đạo các cơ sở kết hợp với nhà trường và chính quyền địa phương đến từng nhà vận động học sinh đến trường; tổ chức quyên góp tiền, sách, vở, đồ dùng học tập tặng cho học sinh miền núi. Ngành GD-ĐT tham mưu mở các trường, lớp cho các xã chưa có trường THCS, tách các trường PTCS, thành lập các cơ sở nội trú dân nuôi... Cùng với đó, nhiều địa phương đã chủ động tìm cách khắc phục khó khăn như đẩy mạnh công tác xã hội hoá huy độngå các đơn vị và nhân dân trên địa bàn giúp đỡ tiền của, công sức, hiện vật để sửa chữa trường, lớp, xây dựng thêm các khu nhà ở nội trú cho học sinh điển hình như xã Đạp Thanh (Ba Chẽ); TX Móng Cái vận động nhân dân đóng góp được trên 300 triệu, hỗ trợ học sinh 2 xã Bắc Sơn và Hải Sơn 50.000 đồng/tháng/học sinh tiểu học và 150.000 đồng/tháng/học sinh THCS (cao hơn mức hỗ trợ của tỉnh); Hải Hà, Đầm Hà hỗ trợ kinh phí để mua đèn dầu, sách vở cho các lớp học bổ túc ban đêm; Đoàn TN TP Hạ Long, Uông Bí, Đông Triều ủng hộ học sinh Tiên Yên, Hải Hà hàng nghìn cuốn SGK cũ cho học sinh các lớp bổ túc... Các huyện Bình Liêu, Hải Hà, Ba  Chẽ, Tiên Yên đã tích cực đầu tư và duy trì tốt các cơ sở nội trú dân nuôi, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh thuộc các xã nghèo, các xã miền núi khó khăn đi học đều.

Bằng sự quyết tâm và nỗ lực, 8 huyện miền núi khó khăn nhất của tỉnh đã lần lượt về đích chặng đường phổ cập THCS. Nếu như năm 2004 chỉ có duy nhất huyện Hải Hà được công nhận đạt chuẩn thì sang năm 2005 đã có thêm 5 địa phương nữa là: Móng Cái, Vân Đồn, Tiên Yên, Hoành Bồ và Bình Liêu. Trong tháng 12, sau kết quả kiểm tra của BCĐ phổ cập GD THCS cấp tỉnh, Ba Chẽ đã hội tụ đủ điều kiện để công nhận hoàn thành phổ cập. Đây cũng là địa phương cuối cùng khép lại lộ trình phổ cập GD THCS toàn tỉnh. Hay nói cách khác, Quảng Ninh đều đã đạt và vượt các tiêu chuẩn phổ cập của Bộ GD-ĐT. Theo báo cáo của UBND tỉnh, cho đến thời điểm này 4/14 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh vẫn đạt và duy trì chuẩn giáo dục phổ cập tiểu học và chống mù chữ. 12/14 địa phương đạt chuẩn phổ cập tiểu học đúng độ tuổi, chiếm 85,7%. Tỷ lệ huy động trẻ 6 tuổi đi học lớp 1 đạt 99,48%. Số trẻ độ tuổi 11-14 tốt nghiệp tiểu học: 97,66% số còn lại trong độ tuổi 11-14 đang học tiểu học: 2,34%. Tỷ lệ huy động số học sinh tốt nghiệp tiểu học hàng năm vào lớp 6 (2 hệ phổ thông và bổ túc): 98,87%. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS 2 hệ năm học vừa qua: 99,71%. Tỷ lệ thanh, thiếu niên độ tuổi 15 - 18 có bằng tốt nghiệp THCS (2 hệ): 89,61%. Tỷ lệ số đơn vị xã, phường đạt chuẩn phổ cập GD THCS đạt 100%, 14/14 huyện, thị xã, thành phố đạt chuẩn phổ cập GD THCS.
 
Quảng Ninh được Bộ GD-ĐT công nhận là địa phương thứ 31 trong cả nước hoàn thành phổ cập GD THCS. Nhưng các cấp, các ngành, các địa phương trong tỉnh không vì điều đó mà lơi lỏng hay chủ quan với công tác giáo dục, nhất là ở miền núi. Bởi lẽ, những khó khăn của giáo dục miền núi mới chỉ được khắc phục tạm thời; kết quả phổ cập của nhiều địa phương vẫn chưa bền vững mà chỉ đạt so với tiêu chí của Bộ GD-ĐT. Trong khi đó, ở các xã miền núi hiện tượng học sinh bỏ học, nghỉ học giữa chừng vẫn còn. Rõ ràng, công việc của ngành GD-ĐT, các địa phương trong thời gian tới sẽ còn nhiều khó khăn cần được các cấp, các ngành tiếp tục vào cuộc để làm cho được những công việc mà đồng chí Nguyễn Hồng Quân, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh đã chỉ đạo: “Hoàn thành phổ cập không có nghĩa là chúng ta không làm phổ cập nữa. Trái lại, cần tiếp tục củng cố kết quả phổ cập tiểu học, chống mù chữ; phổ cập tiểu học đúng độ tuổi; phổ cập GD THCS... để tạo nền vững chắc cho thành công của chặng đường phổ cập GD trung học sắp tới”.