Nâng cao chất lượng dân số để phát triển bền vững

Ngày Dân số Việt Nam 26/12 và Tháng hành động Quốc gia về dân số năm 2025 với chủ đề “Đầu tư cho công tác dân số là đầu tư cho phát triển bền vững”. Theo đó, các hoạt động truyền thông tập trung vào các giải pháp nâng cao chất lượng dân số, hạn chế tình trạng già hóa và tăng trưởng dân số không đồng đều...; đồng thời chú trọng toàn diện vào các mặt quy mô, cơ cấu, phân bố gắn với yếu tố kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh để bảo đảm phát triển bền vững.

Chuyển trọng tâm sang dân số và phát triển

Những năm qua, Quảng Ninh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong công tác dân số, duy trì mức sinh hợp lý, từng bước kiểm soát tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Tuổi thọ bình quân của người dân ngày càng được nâng lên, mạng lưới y tế cơ sở tiếp tục được củng cố, chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu không ngừng cải thiện. Tuy nhiên, tỉnh cũng đang đối mặt với những thách thức mới như già hóa dân số, chênh lệch chất lượng dân số giữa khu vực đô thị và miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cùng với áp lực ngày càng lớn về yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trước thực tế đó, Quảng Ninh xác định nâng cao chất lượng dân số là nhiệm vụ lâu dài, mang tính chiến lược, gắn chặt với mục tiêu phát triển con người toàn diện. Các giải pháp được triển khai đồng bộ từ chăm sóc sức khỏe sinh sản, tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh nhằm giảm thiểu các bệnh, tật bẩm sinh, nâng cao chất lượng thế hệ tương lai. Nhiều địa phương trong tỉnh đã chú trọng mở rộng dịch vụ y tế, tăng cường truyền thông để người dân chủ động tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay từ sớm.

Tính đến tháng 9/2025, các hoạt động tư vấn tại hộ gia đình được duy trì thường xuyên, với khoảng 24.720 hộ gia đình được cán bộ dân số trực tiếp đến vận động, tư vấn về chăm sóc SKSS và bình đẳng giới. Tại trạm y tế xã, phường đã có 25.556 lượt người được tuyên truyền về các nội dung chính sách dân số và phát triển, SKSS, sức khỏe tiền hôn nhân... Đồng thời, tổ chức tuyên truyền, tư vấn trên 1.000 nhóm nhỏ tại các thôn, khu phố về các nội dung về mất cân bằng giới tính khi sinh, các biện pháp tránh thai an toàn… Đồng thời, đã có 9.668 phụ nữ mang thai được tầm soát ít nhất 4 loại bệnh tật bẩm sinh phổ biến; 8.728 trẻ được tầm soát ít nhất 5 bệnh tật bẩm sinh phổ biến; 3.770 cặp được tư vấn về khám sức khỏe trước khi kết hôn (chiếm 98,6%); 3.468 cặp được khám sức khỏe trước khi kết hôn (chiếm 90,8%)…

Tỷ số giới tính khi sinh trong 9 tháng hiện là 114,4 trẻ em trai/100 trẻ em gái. Khi tỷ số này vượt quá 106, cho thấy sự mất cân bằng giới tính khi sinh đang xảy ra, có thể bắt nguồn từ các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi hoặc những tác động mang tính định kiến giới. Về lâu dài, nếu không được kiểm soát, tình trạng này sẽ dẫn tới thiếu hụt nghiêm trọng nữ giới, kéo theo nhiều hệ lụy xã hội gây bất ổn trong cấu trúc dân số.

Trong thực trạng đó, tỉnh đã tăng cường các giải pháp truyền thông, vận động nhằm thay đổi nhận thức, hành vi của người dân, đặc biệt tại các khu vực còn tồn tại tư tưởng trọng nam khinh nữ. Các nội dung về bình đẳng giới, giá trị của trẻ em gái được lồng ghép trong nhiều chương trình tuyên truyền tại cộng đồng, trường học và cơ sở y tế.

Song song với đó, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế, dân số tiếp tục được siết chặt, nhất là việc kiểm soát các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi trái quy định. Ngành Y tế phối hợp với các địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra các cơ sở cung cấp dịch vụ liên quan đến chẩn đoán giới tính, đồng thời nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ y tế, bảo đảm thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật.

Hướng tới sự phát triển bền vững

Nâng cao chất lượng dân số đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trên địa bàn tỉnh, các cấp ủy, chính quyền đã từng bước đưa mục tiêu dân số và phát triển vào các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Việc bố trí nguồn lực cho công tác dân số được chú trọng hơn, tạo điều kiện để các hoạt động can thiệp được triển khai hiệu quả và bền vững.

Công tác truyền thông về dân số được đổi mới theo hướng linh hoạt, đa dạng, phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng vùng miền. Các nội dung về chăm sóc sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới, phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, chăm sóc người cao tuổi… được lồng ghép trong nhiều hình thức tuyên truyền, góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của người dân. Đặc biệt, vai trò của các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân trong vận động cộng đồng thực hiện chính sách dân số ngày càng được phát huy rõ nét.

Gia đình tiếp tục được xác định là nền tảng quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dân số. Việc xây dựng gia đình hạnh phúc, tiến bộ, nuôi dạy con khỏe mạnh, học tập tốt không chỉ mang lại lợi ích cho mỗi gia đình mà còn góp phần nâng cao chất lượng dân số chung của tỉnh. Cùng với đó, tỉnh cũng chú trọng chăm sóc, phát huy vai trò người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số, coi đây là nguồn lực xã hội quan trọng cho sự phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Phúc Phong, Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh Quảng Ninh cho biết: Công tác dân số và phát triển có ý nghĩa hết sức quan trọng, không chỉ dừng ở việc kiểm soát quy mô dân số, mà còn gắn liền với nâng cao chất lượng giống nòi, chất lượng nguồn nhân lực, yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của tỉnh và đất nước. Vì vậy các hoạt động dân số cần được đổi mới mạnh mẽ, gắn chặt hơn với chăm sóc sức khỏe ban đầu, y tế cơ sở và các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Hưởng ứng Ngày Dân số Việt Nam 26/12, Quảng Ninh tiếp tục khẳng định quyết tâm thực hiện hiệu quả chính sách dân số và phát triển, lấy con người làm trung tâm, mục tiêu và động lực của sự phát triển. Khi chất lượng dân số được nâng cao một cách bền vững, đó chính là nền tảng vững chắc để hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân.