Ngành GD-ĐT: Đổi mới công tác nghiên cứu khoa học

Theo số liệu thống kê của Sở GD-ĐT, năm học 2006-2007, toàn tỉnh có 348 đề tài của các cấp học (từ mầm non đến THPT) gửi về Sở. Hầu hết các đề tài đều được đánh giá cao. Trong đó có 47 đề tài xếp loại A, chiếm 14,4%; 139 đề tài xếp loại B, chiếm 42,6%; 140 đề tài xếp loại C, chiếm 42,9% và 22 đề tài không xếp loại, chiếm 6,4%. Nhìn chung vấn đề được đề cập trong các đề tài đều đi sâu vào công tác chuyên môn, thiết thực và bổ ích.

Chẳng hạn như: ở bậc mầm non, các đề tài đã tập trung vào tìm tòi các kinh nghiệm về dạy chữ cái, luyện phát âm, kỹ năng diễn đạt, hình thành biểu tượng toán, làm đồ dùng dạy học tạo hứng thú học tập cho trẻ. Cấp tiểu học, các đề tài đề cập đến việc rèn viết chữ đẹp, viết đúng chính tả, khả năng cảm thụ văn học, kinh nghiệm tổ chức ngoại khoá môn tiếng Việt, giải các bài toán có lời văn, bồi dưỡng học sinh giỏi, tổ chức trò chơi toán học… cho học sinh. Cấp THCS, các đề tài sáng kiến kinh nghiệm tập trung chủ yếu ở các bộ môn: Văn, địa, toán, lý, hoá, sinh, tiếng Anh, thể dục. Đó là những kinh nghiệm quý báu để giúp học sinh vận dụng lý thuyết để giải bài tập, giúp giáo viên sử dụng đồ dùng trực quan. Đặc biệt, có những đề tài đề cập tới những kinh nghiệm kích thích sự sáng tạo say mê của học sinh trong học tập; kinh nghiệm trong chỉ đạo tổ chuyên môn sinh hoạt chuyên đề phương pháp dạy toán… Trong khi cấp THCS thiếu vắng sáng kiến kinh nghiệm và đề tài khoa học ở bộ môn sử thì ở cấp THPT, các sáng kiến kinh nghiệm, đề tài nghiên cứu lại tập trung khá rõ nét và phong phú. Đề tài của môn sử đã tập trung vào kinh nghiệm sử dụng bản đồ tương quan, phương pháp hoạt động nhóm, hướng dẫn ôn thi tốt nghiệp, đổi mới kiểm tra đánh giá chất lượng dạy, học môn sử… Bên cạnh đó, các môn: Văn, toán, tiếng Anh, thể dục cũng có những đề tài khá thiết thực như: áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy môn ngữ văn, tìm hiểu lỗi chính tả của học sinh qua bài tập làm văn, kinh nghiệm sử dụng bài tập bổ trợ, trò chơi phát triển thể lực, ứng dụng đạo hàm trong các bài đại số…

Mặc dù có những mặt mạnh kể trên song hiệu quả từ việc đúc rút sáng kiến kinh nghiệm và đề tài nghiên cứu khoa học mang lại vẫn chưa cao. Số lượng đề tài còn ít, chưa phản ánh đầy đủ và chưa tương thích với phong trào thi đua ở các trường, nhiều đề tài chất lượng chưa cao, chưa thu hút được sự quan tâm, đầu tư của giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và học sinh trong các cơ sở giáo dục. Theo dự thảo quy chế thi đua mới của UBND tỉnh, trung bình mỗi năm, ngành GD-ĐT sẽ phải có trên 2.000 đề tài cấp cơ sở và trên 600 đề tài cấp tỉnh nhưng con số thực hiện nay ngành mới chỉ đạt trên 300 đề tài cấp tỉnh. Trong đó, sự thiếu hụt đề tài dễ thấy nhất là ở khối tiểu học và THCS (đây là 2 cấp học có 100% giáo viên đạt trình độ chuẩn và tỷ lệ đạt trên chuẩn cao). Bên cạnh đó, việc đúc rút sáng kiến kinh nghiệm và đề tài nghiên cứu khoa học ở một số đơn vị, cơ sở giáo dục vẫn mang tính hình thức, tham gia cho có phong trào. Một số đề tài từ dưới cơ sở đưa lên đã không được sàng lọc kỹ…

Qua tìm hiểu, được biết, nguyên nhân của những tồn tại trên đều xuất phát từ cách lựa chọn, cách thể hiện đề tài, người viết chưa có sự quan tâm đầu tư nhiều cho các sáng kiến, đề tài... Bên cạnh đó, cũng phải kể đến vai trò, trách nhiệm của cơ quan chủ quản là Sở GD-ĐT, thiếu sâu sát trong công tác chỉ đạo, định hướng cho các đề tài; chưa thường xuyên tập huấn để cơ sở nắm vững cách viết, cách thể hiện các đề tài. Một nguyên nhân khác nữa, đó là cơ quan chủ quản thiếu sự thông tin, tuyên truyền phổ biến rộng rãi các đề tài sáng kiến kinh nghiệm và nghiên cứu khoa học tới các trường, giáo viên và học sinh. Để giúp cơ sở nhanh chóng gỡ bỏ được những rào cản này, Sở GD- ĐT đã có nhiều động thái mới, với mong muốn thay đổi nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về vai trò của việc đúc rút sáng kiến kinh nghiệm và đề tài nghiên cứu khoa học đối với việc nâng cao chất lượng dạy, học. Đó là ban hành các văn bản chỉ đạo, các hướng dẫn chuyên môn cụ thể đến từng cấp học, chỉ ra những vấn đề cụ thể cho các trường, giáo viên tập trung vào những chủ đề chính đáp ứng nhu cầu đổi mới của ngành. Cùng với đó, Sở cũng tăng cường mở lớp tập huấn để hướng dẫn cơ sở phương pháp làm khoa học, cách viết đề tài cho chính xác. Tuy nhiên, theo đồng chí Đỗ Văn Thuấn, Giám đốc Sở GD-ĐT: “Để công tác đúc rút sáng kiến kinh nghiệm và nghiên cứu khoa học thực sự trở thành chất xúc tác cho việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo thì không chỉ cần đổi mới về công tác chỉ đạo, điều hành, hướng dẫn của cơ quan chủ quản mà còn cần cả sự đổi mới trong tư duy của chính những người trực tiếp thực hiện công việc đó. Đó chính là những nhà giáo, những cán bộ làm công tác quản lý trong các cơ sở giáo dục. Các trường học cần xác định vai trò quan trọng của công tác này trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy, giáo dục của đơn vị mình; các thầy giáo, cô giáo cần xác định việc làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm, nghiên cứu khoa học là công việc thường xuyên, gắn với tay nghề, gắn với việc nâng cao trình độ chuyên môn, nhất là không nên quan niệm đơn thuần tham gia làm công việc này chỉ để công nhận danh hiệu thi đua”.