Khai thác mỏ hầm lò tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, sự cố như đổ lò, bục nước, cháy nổ khí và bụi than... Nhằm ngăn ngừa các nguy cơ này, ngành Than đặc biệt quan tâm đến công tác an toàn và phòng ngừa nguy cơ xảy ra sự cố trong mỏ. Song thực tế vẫn xảy ra nhiều vụ sự cố nghiêm trọng làm thiệt hại người và tài sản. Những sự cố xảy ra nếu không có lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp giải quyết kịp thời thường dẫn đến việc phải đóng cửa mỏ, ngừng sản xuất thời gian dài, gây thiệt hại lớn về tài sản. Trung tâm Cấp cứu mỏ - TKV ra đời để đáp ứng những yêu cầu này.
Nhiều năm trở lại đây, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đẩy mạnh việc mở rộng các mỏ và xây dựng một loạt mỏ hầm lò mới, như: Đông đứng Mạo Khê, Hà Lầm, Khe Chàm 3,4... Mỏ hầm lò càng xuống sâu, đi xa càng tiềm ẩn nhiều nguy cơ sự cố mất an toàn, đặc biệt là sự cố bục nước, cháy nổ, đổ lò, v.v.. Điển hình như sự cố nổ khí Xí nghiệp than Suối Lại (Công ty Than Quảng Ninh) năm 2002, nổ khí Xí nghiệp 909 (Công ty Địa chất và Khai thác khoáng sản) năm 2002, nổ khí Công ty Than Thống Nhất năm 2006, bục nước Công ty TNHH MTV 86 năm 2007, bục nước lò tư nhân trên địa bàn phường Cao Xanh (TP Hạ Long) năm 2008... Mỗi sự cố có một mức độ khó, mất an toàn nhất định; trong đó, cháy nổ khí được xem là sự cố nguy hiểm, khó giải quyết nhất. Cháy nổ thường sinh ra khí độc nguy hại tới sức khỏe, tính mạng con người. Chính vì vậy, khi tiếp cận với khu vực cháy nổ, nhiệm vụ của người lính cứu hộ không chỉ là tìm kiếm, giải cứu người bị nạn mắc kẹt tại lò, dập tắt đám cháy, thông gió, mà còn phải chuẩn bị tốt sức khỏe, thiết bị để tránh bị nhiễm độc gây nguy hiểm đến tính mạng. Còn nhớ vụ nổ khí mê tan tại Công ty Than Khe Chàm ngày 8-12-2008 đã cướp đi sinh mạng của 8 người, bị thương 24 người. Trong số đó, anh Trần Văn Thản (SN 1978, quê ở Tứ Kỳ, Hải Dương), đội viên đội lính cứu hộ mỏ lúc bấy giờ đã hy sinh trong khi cứu hộ.
“Nghề cứu hộ mỏ của chúng tôi có lẽ là nghề đặc biệt nhất trong những nghề đặc biệt. Bởi những lúc xảy ra sự cố thường thì người ta chạy ra để thoát nạn thì chúng tôi lại chạy vào. Tại những nơi xảy ra sự cố thì người bình thường không thể vào được. Vì vậy, đối với một người lính cứu hộ, điều kiện cần và đủ là sức khỏe tốt, tinh thông nghề nghiệp, nhất là phải có lòng dũng cảm, sẵn sàng đối diện với khó khăn, nguy hiểm đến tính mạng của bản thân” - anh Phạm Văn Triển, Trạm phó Trạm Cấp cứu mỏ Cẩm Phả chia sẻ với tôi.
Được thành lập từ năm 1978, tiền thân là Đội Cấp cứu mỏ trực thuộc Công ty Than Hòn Gai, ban đầu chỉ có 54 cán bộ, đội viên với trang thiết bị, nhà xưởng đơn sơ, đến nay Trung tâm Cấp cứu mỏ có 240 nhân viên, phân theo 3 trạm: Hạ Long, Cẩm Phả và Uông Bí. Các trạm đều có chế độ trực 24 giờ/ngày. Mỗi vùng được phân công hàng tháng phải có 20 ngày thực địa đường lò. Mỗi tuần, các đội viên phải có hai buổi tập thở; mỗi tháng có 4 bài kiểm tra thực hành các bộ môn; mỗi quý có một kỳ kiểm tra thể lực, điều lệnh đội ngũ, kết hợp chạy 100m mang thiết bị vượt chướng ngại vật... Để phát huy tốt vai trò cứu hộ của đơn vị, Trung tâm luôn chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nâng cao thể lực và chuyên môn nghiệp vụ cho đội viên. Trong thời gian thường trực, Trung tâm thường xuyên tổ chức học tập lý thuyết, nghiệp vụ sử dụng trang thiết bị; tổ chức đi mỏ kiểm tra công tác phòng ngừa sự cố của các mỏ trong vùng được phân công, định kỳ 2 lần/tháng; cử cán bộ xuống hầm lò rèn luyện, nâng cao tay nghề thợ lò trong vòng 2 tháng/người/năm; lấy mẫu khí phục vụ cho việc phân hạng mỏ theo khí metan; học tập các quy trình sử dụng trang thiết bị cấp cứu mỏ, ô tô, các phương án kỹ, chiến thuật, kế hoạch thủ tiêu sự cố... Trung tâm tổ chức hội thao kỹ thuật cấp cứu mỏ chuyên nghiệp 2 năm/lần nhằm mục đích kiểm tra kết quả rèn luyện đội viên, tăng tính phối hợp tác chiến. Là quan sát viên của Hiệp hội cấp cứu mỏ Quốc tế, Trung tâm còn cử cán bộ đi tham dự các hội thao cấp cứu chuyên nghiệp để nâng cao trình độ, tay nghề của đội viên.
Bên cạnh đó, Trung tâm tăng cường hợp tác với các nước có nền khoa học công nghệ tiên tiến, đầu tư và ứng dụng nhiều thiết bị cứu hộ hiện đại hàng đầu thế giới vào hoạt động của đơn vị, như: Thiết bị cứu hộ chuyên ngành của hãng Lukas, quần áo chống cháy KA-2000 của Nhật; xe cứu hỏa do Pháp sản xuất; tổ hợp Nitrogen sinh khí nitơ dập cháy; hệ thống bơm bùn dập cháy, hệ thống phun bọt dập cháy... Đặc biệt, đơn vị tự thiết kế và sản xuất được thiết bị tạo bọt mang tên DRABO. Máy có năng suất tạo bọt 100-150m3 với 8 vòi phun có thể nhanh chóng lấp đầy khoảng trống trong hầm lò bằng bọt cơ học nên hạn chế tiếp cận của con người với vùng cháy. Mặt khác, do có thể nổi trên bề mặt chất lỏng, nên có hiệu quả cao khi chữa cháy xăng dầu, chất lỏng.
Ông Hoàng Bạch Đằng, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu mỏ, khẳng định: Nhờ đầu tư đồng bộ trang thiết bị, kỹ thuật, rèn luyện tốt nguồn nhân lực, đơn vị đã hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ, luôn có mặt ứng cứu kịp thời và hiệu quả các sự cố xảy ra tại mỏ, hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại có thể xảy ra. Trung tâm đã được tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý, nhiều bằng khen của Trung ương, TKV và địa phương.
Ngô Dịu
