Thanh Xuân là nghệ danh của bà Vũ Thị Xuân, người may mắn được sinh ra trong một gia đình giàu tình yêu nghệ thuật, tại phường Hà Lầm (TP Hạ Long). Những năm chống chiến tranh phá hoại của Mỹ, tiếng đàn, tiếng hát của cha con Thanh Xuân vẫn vang lên như át đi tiếng bom đạn...
Ngay từ khi còn là một cô bé 6 tuổi, Thanh Xuân đã tự tin cầm micro cùng bố biểu diễn trước đông đảo công nhân mỏ. Thời đó, bà là một trong những giọng ca sáng giá của CLB Thiếu nhi Hạ Long. Mới 6 tuổi, cô bé Thanh Xuân được nhạc sĩ Bùi Đức Huyên là Chủ nhiệm CLB dẫn lên Đài Tiếng nói Việt Nam thu thanh. Lúc đó, Thanh Xuân là cô bé răng sún phải thu liền mấy bài. Đến một ca khúc của Huy Du, cô bé răng sún vừa mệt vừa run nhưng cuối cùng cũng hoàn thành. Cuộc thu âm năm đó có nhiều bài hát về Vùng mỏ mà Thanh Xuân và các bạn của mình đã hát, phát sóng khắp cả nước và nhiều thế hệ thiếu nhi Quảng Ninh sau này vẫn hát những bài ấy.
Năm 1973, tốt nghiệp Trường THPT Hòn Gai, Thanh Xuân vào bộ đội và trở thành nữ chiến sĩ của Bộ đội Biên phòng Quảng Ninh. Với giọng hát hay, chị được lãnh đạo Bộ đội Biên phòng Quảng Ninh tuyển chọn vào đội văn nghệ của đơn vị. Gần như tất cả các cuộc thi, hội diễn nghệ thuật đều có sự góp mặt của chị.
Năm 1975, nghệ sĩ Thanh Xuân chuyển về Hà Nội, công tác tại Đoàn Nghệ thuật Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng Việt Nam với tư cách là nhạc công chơi đàn ghi ta. Bà được lãnh đạo Đoàn tạo điều kiện đi biểu diễn ở nhiều nước như Cu Ba, Liên Xô, Triều Tiên, Cộng hoà Dân chủ Đức, Trung Quốc v.v.. Từ đó, tài năng của bà được rèn luyện thêm rất nhiều. Không chỉ là ca sĩ, Thanh Xuân còn có khả năng vừa đàn, vừa hát thậm chí chơi nhiều loại nhạc cụ như: Đàn ghi ta, đàn nguyệt, đàn thập lục...
Nghệ sĩ Vùng mỏ Trang Nhung, một người bạn từ thời niên thiếu với NSND Thanh Xuân, kể: Chúng tôi cùng đi hát với nhau từ cái thời xa xưa lắm, khi mới hơn chục tuổi đầu. Lúc đó Thanh Xuân đã là cô gái xinh đẹp và có giọng hát rất tuyệt vời. Sau này, Thanh Xuân được đào tạo bài bản, có môi trường rèn luyện nên tài năng mới nở rộ và gặt hái được nhiều thành công.
Nghệ sĩ Thanh Xuân đã gặt hái được nhiều giải thưởng như: Giải Người đệm đàn hay nhất trong dàn nhạc do Bộ Văn hoá - Thông tin tặng năm 1981, giải ba Cuộc thi đơn ca toàn quốc với ca khúc “Tôi về đây nghe sóng” của Nguyễn Cường, “Ngồi tựa mạn thuyền” (dân ca Quan họ Bắc Ninh), “Ánh trăng” (nhạc Nga) năm 1988, huy chương vàng Hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quân với ca khúc “Cô gái biên phòng đánh xe ngựa” (Bảo Chung) năm 1995, huy chương vàng với ca khúc “Mái đình làng biển” (Nguyễn Cường) tại Hội thi Ca múa nhạc toàn quốc năm 1999. Ca sĩ Thanh Xuân thường xuyên đem tiếng hát của mình phục vụ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân vùng biên giới, hải đảo. Giọng hát của bà rất hợp với những ca khúc cách mạng.
Sau mấy chục năm ca hát, nghệ sĩ Thanh Xuân về làm giảng viên tại Khoa Sư phạm Nhạc hoạ, Trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội (thuộc Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng). Với những thành tích đóng góp cho nền nghệ thuật nước nhà, năm 1997, ca sĩ Thanh Xuân được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Năm 2015, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.
Phạm Học
