Văn hóa, con người - Nền tảng cho phát triển bền vững

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định: Phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Với Quảng Ninh, quan điểm này càng có ý nghĩa trong chặng đường xây dựng và phát triển. Kiên định với định hướng phát triển bền vững dựa trên 3 trụ cột: Thiên nhiên - Con người - Văn hóa, Quảng Ninh đang từng bước chuyển hóa những giá trị vốn có thành sức mạnh nội sinh cho tương lai. Trong đó, văn hóa, con người chính là nguồn lực và động lực tạo nên sức cạnh tranh, góp phần định hình diện mạo một Quảng Ninh phát triển hiện đại, giàu bản sắc.

“Đánh thức” nguồn lực văn hóa

Quảng Ninh sở hữu nền văn hóa giàu bản sắc, được hình thành từ sự giao thoa của văn hóa biển, văn hóa công nhân mỏ và văn hóa cộng đồng các dân tộc. Đó là không gian nơi truyền thống gặp gỡ hiện đại, chiều sâu lịch sử hòa cùng tinh thần đổi mới, tạo nên những giá trị riêng có của Vùng mỏ.

Trong không gian ấy là hệ thống di sản phong phú với Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, cùng hơn 600 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, trong đó có 8 di tích quốc gia đặc biệt; hơn 360 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 19 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và gần 70 lễ hội truyền thống.

Đặc biệt, Quảng Ninh còn mang trong mình một giá trị tinh thần riêng có đã trở thành biểu tượng của Vùng mỏ là truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”. Từ lịch sử lao động, đấu tranh và dựng xây, những phẩm chất bản lĩnh, đoàn kết, vượt khó, sáng tạo, khát vọng cống hiến đã trở thành một phần quan trọng trong hệ giá trị con người Quảng Ninh.

Những giá trị ấy không chỉ có ý nghĩa về mặt tinh thần. Khi được bảo tồn, trao truyền và phát huy đúng cách, di sản sẽ trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch, kinh tế di sản, các ngành công nghiệp văn hóa. Đây cũng là hướng đi Quảng Ninh từng bước xác lập trong nhiều năm qua, từ việc ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU (ngày 9/3/2018) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, đến Nghị quyết số 17-NQ/TU (ngày 30/10/2023) về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững.

Đặc biệt, sau khi Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, Quảng Ninh đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện, xác định phát triển các ngành công nghiệp văn hóa có trọng tâm, lộ trình phù hợp. Với tư duy đổi mới, văn hóa Quảng Ninh đang chuyển mạnh từ bảo tồn, gìn giữ sang “đánh thức” và phát huy giá trị. Các di sản không chỉ được “ngắm nhìn”, được lưu giữ trong không gian truyền thống, mà thực sự sống lại theo cách mới và ngày càng được kết nối với du lịch, dịch vụ, nghệ thuật, công nghệ, các hoạt động kinh tế sáng tạo, trở thành dấu ấn nhận diện của những điểm đến tại Quảng Ninh.

Từ năm 2025, nhiều chương trình nghệ thuật quy mô lớn, như “Hạ Long concert 2025”, “Quảng Ninh - Đất mỏ anh hùng”, “Tự hào theo Đảng quang vinh - Quảng Ninh vươn mình cất cánh”… được tổ chức với cách thể hiện hiện đại, kết hợp âm nhạc, ánh sáng, sân khấu, mỹ thuật và công nghệ trình diễn tiên tiến, cùng sự góp mặt của các nghệ sỹ hàng đầu đã tạo nên không gian văn hóa nghệ thuật đẳng cấp.

Qua đó, những câu chuyện về vùng đất, con người, lịch sử và bản sắc Quảng Ninh được kể bằng ngôn ngữ mới, tạo thêm sản phẩm văn hóa hấp dẫn cho nhân dân và du khách; từng bước định hình nghệ thuật biểu diễn trở thành một trong những trụ cột để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của Quảng Ninh trong thời gian tới. Thông qua chuỗi sự kiện, Quảng Ninh từng bước khẳng định vị thế là trung tâm nghệ thuật cấp vùng, trung tâm du lịch hàng đầu cả nước, đồng thời lan tỏa hình ảnh một địa phương năng động, sáng tạo, giàu bản sắc.

Cùng với những chương trình quy mô lớn, văn hóa còn được lan tỏa từ chính đời sống cộng đồng. Các cấp, ngành, địa phương của Quảng Ninh đã đẩy mạnh thi đua phát triển sáng tạo, khơi dậy tiềm năng văn hóa, biến những bản sắc riêng có thành nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững. Đặc biệt, từ thực tiễn triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, mỗi xã, phường, đặc khu không chỉ mở rộng về không gian hành chính, mà còn dày thêm về chiều sâu bản sắc, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Từ đầu năm 2026, nhiều lễ hội như Khỏi Kêm, đình - miếu Cái Chiên, Ngày hội văn hóa - thể thao các dân tộc xã Điền Xá, Ngày hội soóng cọ... được phục dựng, đổi mới cách thức tổ chức xuất phát từ nhu cầu và nguyện vọng của nhân dân. Ở đó, người dân không chỉ là người thụ hưởng, mà trở thành chủ thể sáng tạo, bảo tồn và trao truyền các giá trị văn hóa.

Không gian văn hóa ấy cũng ngày càng được mở rộng ra thế giới thông qua những sự kiện có sức lan tỏa quốc tế. 8 tháng năm 2026, Quảng Ninh đã tổ chức 152 sự kiện, hoạt động kích cầu, xúc tiến, quảng bá du lịch, trong đó có nhiều sự kiện văn hóa, văn nghệ, thể thao quy mô quốc gia, quốc tế. Đặc biệt, việc được lựa chọn đăng cai chuỗi hoạt động khai mạc Miss World 2026 - một trong những đấu trường nhan sắc lớn nhất thế giới với sự tham dự của 111 thí sinh đến từ các quốc gia, vùng lãnh thổ tiếp tục đưa hình ảnh Quảng Ninh, vẻ đẹp di sản và văn hóa địa phương đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Chia sẻ về hành trình trải nghiệm trong khuôn khổ Miss World 2026 tại Quảng Ninh, đương kim Hoa hậu Thế giới 2025 Opal Suchata, cho biết: Tôi từng được nghe giới thiệu Quảng Ninh là một “Việt Nam thu nhỏ”, nơi hội tụ những giá trị đặc sắc về thiên nhiên, văn hóa và con người. Nhưng khi có cơ hội trực tiếp trải nghiệm tại Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh, tôi đặc biệt ấn tượng với những câu chuyện về ngành Than, những người công nhân mỏ; về cuộc sống của những ngư dân vùng vịnh với chiếc thuyền ba vách; hay câu chuyện về Phật hoàng Trần Nhân Tông và Yên Tử... Đó không chỉ là những câu chuyện về lịch sử, mà còn cho tôi cảm nhận được vẻ đẹp bản lĩnh, tinh thần gắn kết của con người và chiều sâu văn hóa của vùng đất này. Tôi nghĩ chính những giá trị ấy đã tạo nên một Quảng Ninh rất riêng.

Những kết quả đó cho thấy văn hóa đang từng bước được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, góp phần làm giàu sức hút của điểm đến. Trong 7 tháng năm 2026, Quảng Ninh đón hơn 15,1 triệu lượt du khách, doanh thu du lịch ước đạt 44.310 tỷ đồng. Sức hút của điểm đến không chỉ đến từ cảnh quan thiên nhiên mà ngày càng được tạo nên bởi hệ thống sản phẩm văn hóa, trải nghiệm, sự kiện và bản sắc địa phương.

Bồi đắp sức mạnh con người

Nếu văn hóa tạo nên bản sắc thì con người chính là chủ thể gìn giữ, sáng tạo và biến những giá trị ấy thành sức mạnh phát triển. Bởi vậy, trong quá trình phát triển, Quảng Ninh luôn nhất quán quan điểm kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, con người; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt văn hoá và con người ở đúng vị trí trung tâm; vừa khẳng định vai trò của văn hoá như hệ giá trị dẫn dắt, vừa nhấn mạnh yêu cầu đầu tư phát triển con người Việt Nam toàn diện, tạo động lực đột phá mới cho sự phát triển và hội nhập. Ở đây, tiêu chí phát triển con người toàn diện không chỉ là người có sức khỏe thể chất, tinh thần, học vấn, tri thức, mà phải là con người có phẩm chất đạo đức, lối sống lành mạnh; biết kết hợp giữa giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại, tích cực lao động và cống hiến.

Vì thế, đầu tư cho con người được Quảng Ninh thực hiện từ những nền tảng căn bản nhất. Giai đoạn 2021-2025, Quảng Ninh đã bố trí gần 3.300 tỷ đồng từ ngân sách cho giáo dục và đào tạo. Quảng Ninh hiện có 346 cơ sở giáo dục; tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia đạt 92,07%, phòng học kiên cố đạt 100%... Đây là nền tảng quan trọng để hình thành nguồn nhân lực có tri thức, kỹ năng, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng với những yêu cầu mới.

Cùng với giáo dục, phát triển con người còn được đặt trong mối quan hệ với chăm sóc sức khỏe, nâng cao thể chất, tầm vóc, đời sống tinh thần và bảo đảm an sinh xã hội. Các chính sách miễn, hỗ trợ học phí; khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân; hỗ trợ sữa uống tại trường cho trẻ mầm non và học sinh tiểu học… là những minh chứng cho quan điểm lấy con người làm trung tâm đang được cụ thể hóa trong đời sống.

Nghị quyết số 17-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định mục tiêu xây dựng con người Quảng Ninh phát triển toàn diện, phù hợp với xu thế thời đại và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội; chú trọng nhân cách, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân và ý thức tuân thủ pháp luật. Trọng tâm là bồi đắp hệ giá trị con người Quảng Ninh với những phẩm chất “Bản lĩnh, tự cường, kỷ cương, đoàn kết, nghĩa tình, hào sảng, sáng tạo, văn minh”. Đây cũng chính là nguồn lực có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng phát triển trong giai đoạn mới.

Theo đó, các cấp ủy và chính quyền không ngừng củng cố, lan tỏa những giá trị này thông qua giáo dục, tuyên truyền và thực tiễn đời sống, để mỗi người dân Quảng Ninh không chỉ thấm nhuần, kế thừa, mà còn có ý thức bồi dưỡng, làm giàu thêm những phẩm chất cao đẹp. Qua đó, góp phần tạo nên một thế hệ con người Quảng Ninh mới - vừa mang đậm bản sắc truyền thống, vừa đủ năng lực để bắt nhịp với xu thế phát triển của đất nước.

Trong chuyến thăm và làm việc tại Quảng Ninh ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ghi nhận, đánh giá cao những kết quả Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh đạt được trong thời gian qua. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, những thành quả đó rất đáng trân trọng, không phải kết quả của một giai đoạn ngắn hạn, mà là kết tinh từ quá trình đổi mới bền bỉ, nhất quán, với tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đây cũng chính là nền tảng tạo nên bản lĩnh, uy tín và vị thế của Quảng Ninh trong giai đoạn phát triển mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kỳ vọng Quảng Ninh tiếp tục phát huy bản lĩnh, tinh thần đoàn kết, kỷ cương và sáng tạo, mạnh dạn “thí điểm, tiên phong và dẫn dắt trong một số lĩnh vực chiến lược”; đồng thời chú trọng xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài, qua đó biến sức mạnh con người thành động lực hiện thực hóa khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.

Hiện thực hóa khát vọng tương lai

Phát huy chiều sâu văn hóa, sức mạnh con người để tạo động lực cho một không gian phát triển mới đòi hỏi Quảng Ninh không chỉ gìn giữ những giá trị đã có, mà còn phải biết làm mới, kết nối và chuyển hóa các giá trị ấy thành nguồn lực phát triển.

Để những giá trị ấy được phát huy tương xứng với tiềm năng, PGS TS Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT&DL), Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia cho rằng, Quảng Ninh cần tiếp tục tập trung vào 3 vấn đề: Hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng thông thoáng, phù hợp để khai thác hiệu quả thế mạnh văn hóa và con người; thúc đẩy hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hóa nhằm huy động thêm nguồn lực xã hội; gắn kinh tế di sản với công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, tạo ra những sản phẩm, giá trị mới từ di sản. PGS TS Đặng Văn Bài tin tưởng, với những lợi thế sẵn có, Quảng Ninh có nhiều điều kiện để trở thành một thành phố di sản có tầm vóc quốc tế, đồng thời là trung tâm du lịch văn hóa hàng đầu khu vực.

Những định hướng đó cũng đặt ra yêu cầu Quảng Ninh phải phát huy hiệu quả hơn nữa nguồn lực văn hóa, con người trong không gian phát triển mới. Không chỉ bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản vật thể, phi vật thể, nghệ thuật truyền thống, Quảng Ninh hướng tới xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm và kinh tế đô thị; hình thành hệ sinh thái sáng tạo, khởi nghiệp văn hóa gắn với di sản, du lịch, dịch vụ và công nghệ.

Cùng với đó là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến không gian số; phát triển đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chủ động hội nhập quốc tế, từng bước hình thành những trung tâm văn hóa, nghệ thuật có sức lan tỏa trong khu vực và quốc tế.

Trọng tâm của quá trình ấy là xây dựng con người Quảng Ninh phát triển toàn diện, có tri thức, bản lĩnh, tinh thần yêu nước, năng lực đổi mới sáng tạo, kỹ năng số và năng lực hội nhập quốc tế. Đến năm 2030, nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là một lợi thế cạnh tranh chiến lược, tạo nền tảng để Quảng Ninh phát triển theo hướng đô thị xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc.

Sâu xa hơn, mọi mục tiêu phát triển đều hướng tới một giá trị xuyên suốt: Hạnh phúc của nhân dân. Đó là xây dựng Quảng Ninh trở thành một “vùng đất lành”, nơi mỗi người được sống, làm việc, cống hiến, thụ hưởng và phát triển; nơi tăng trưởng kinh tế đi cùng tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm an sinh và không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống.

Với vị thế mới khi trở thành thành phố, Quảng Ninh đang đứng trước một không gian phát triển rộng lớn, đồng thời cũng mang theo yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng và chiều sâu phát triển. Trong hành trình ấy, văn hóa không chỉ là giá trị cần gìn giữ, mà trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của thành phố; con người không chỉ là chủ thể thụ hưởng mà còn là trung tâm, động lực và nguồn lực quyết định sự phát triển.

Từ truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của Vùng mỏ, đến những phẩm chất “Bản lĩnh, tự cường, kỷ cương, đoàn kết, nghĩa tình, hào sảng, sáng tạo, văn minh” của con người Quảng Ninh hôm nay, những giá trị được hun đúc qua lịch sử sẽ tiếp tục được trao truyền, làm mới và lan tỏa trong không gian phát triển hiện đại.

Thành phố Quảng Ninh vì thế không chỉ hướng tới một diện mạo xanh, thông minh, hiện đại và hội nhập, mà còn hướng tới một không gian sống giàu bản sắc, nơi văn hóa và con người trở thành nền tảng của phát triển, nơi mỗi thành quả tăng trưởng cuối cùng được đo bằng chất lượng sống và hạnh phúc của nhân dân. Đó cũng là cách Quảng Ninh biến chiều sâu văn hóa thành sức mạnh nội sinh, biến khát vọng phát triển thành động lực hành động, vững vàng vươn xa trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.