Hà Lâu hiện là xã đặc biệt khó khăn duy nhất của huyện Tiên Yên. Để giúp xã thoát khỏi diện này cần nhiều yếu tố, một trong đó là giải được bài toán về nước sạch. Bởi tuy xã nhiều sông suối, nhưng rất khó đem nguồn nước về với các thôn bản của Hà Lâu, vì hầu hết các công trình này đòi hỏi phải đầu tư nhiều kinh phí, trong khi xã còn rất nghèo.
Cuối tháng 8-2012, dự án nước sạch và phát triển cộng đồng tại xã Hà Lâu được khởi công tại thôn Pò Mẩy - Khe Ngà, là một trong những thôn nghèo nhất Hà Lâu, từ nguồn vốn tài trợ của Công ty DNV (Det Norske Veritas), Na Uy, thông qua Hội Chữ thập đỏ Na Uy và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và vốn đối ứng của huyện Tiên Yên. Dự án không chỉ giúp cho các hộ dân của Pò Mẩy - Khe Ngà, mà còn cho một phần dân ở thôn Bắc Buông - Khe Chanh bên cạnh và cả điểm trường tiểu học, mầm non, nhà văn hoá thôn Pò Mẩy - Khe Ngà có nước hợp vệ sinh phục vụ cuộc sống hàng ngày.
Thế nhưng, công trình sử dụng được mấy năm thì bị hỏng. Nguyên nhân được đưa ra do đường ống đã quá cũ, trâu đi qua giẫm đạp vào, nhưng nguyên nhân chính vẫn là ý thức của con người. Bởi công trình này không có người quản lý, nên có những người vô ý thức cứ vậy đưa nước sinh hoạt để xả tưới tiêu các cánh đồng hoặc xả đầy ao thả cá mặc người khác kêu ca thiếu nước. Có hộ dẫn nước về bể rồi cứ để nước chảy tràn không tắt đi, từ đó không còn nước dẫn lên bể chung. Vậy là các hộ dân nhà ở vị trí xa hơn không có nước buộc phải tự lo. Ông Phùn Mằn Chăn, xóm Pò Mẩy, thôn Pò Mẩy - Khe Ngà đã từ mấy năm nay, tự mua đường ống dài hơn 1km để kéo nước từ trên rừng về. Ông Chăn bảo: “Khi công trình nước được khánh thành, gia đình cũng có nước một thời gian ngắn, rồi sau đó mất hẳn”.
Cùng cán bộ thôn Pò Mẩy - Khe Ngà đi kiểm tra công trình nước, không khó khăn để chúng tôi phát hiện một hộ ở xóm Khe Ngà tự đục đường ống chung để đưa nước về nhà mình rồi để chảy tràn ra khắp nơi. Qua nhiều cuộc điện thoại không được, ông Sằn Quay Sáng, Trưởng thôn Pò Mẩy - Khe Ngà đành phải tự buộc lại đường ống nước. Trao đổi với chúng tôi, ông Vi Đức Phúc, Chủ tịch UBND xã Hà Lâu, cho hay: “Chúng tôi đang hình thành nội quy quản lý và sử dụng nước ở các thôn trong xã. Vừa qua, chúng tôi cũng đã xử lý hộ dân dùng nước sinh hoạt để xả xuống ao nuôi cá nhà mình. Xã cũng đã mời người dân các thôn lên tập huấn lại quy trình quản lý, sử dụng và cơ chế đóng góp để bảo dưỡng, bảo hành các công trình này, dần nâng tỷ lệ người sử dụng nước sạch trong xã. Đó cũng là mục tiêu để đưa Hà Lâu ra khỏi diện đặc biệt khó khăn vào năm 2019. Nhưng do sự chuyển biến và nhận thức của người dân còn chậm, nên công việc cần có thời gian”.
Trưởng thôn Pò Mẩy - Khe Ngà, ông Sằn Quay Sáng cho biết: “Thôn cũng đã họp dân rồi vận động mọi người đóng góp 10.000 đồng/hộ/tháng để phục vụ việc kiểm tra, chăm lo bảo dưỡng đường ống nhưng chẳng ai chịu đóng. Người dân có thói quen ỷ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước, đơn giản như việc vận động bà con mua van để khoá nước lại khi đã đủ nước về nhà mình, không để tràn ra lãng phí nhưng rất ít hộ thực hiện, thậm chí nhiều hộ còn đòi hỏi Nhà nước phải hỗ trợ dù kinh phí mua chiếc van khoá nước chỉ vài chục nghìn đồng”.
Thiết nghĩ, để người dân xã Hà Lâu có nước sạch sinh hoạt thì cán bộ xã nói chung, thôn Pò Mẩy - Khe Ngà nói riêng cần vào cuộc mạnh hơn nữa, tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân.
Công Thành
