Người lính kể chuyện "một thời hoa lửa"

Mỗi dịp tháng 7, những cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong trên địa bàn tỉnh lại có một hành trình đặc biệt. Họ đến các xã, phường, trường học, mang theo những ký ức chiến tranh để trò chuyện với thế hệ trẻ. Những câu chuyện, kỷ niệm "thời hoa lửa" đã truyền đi "ngọn lửa" của lòng yêu nước, của tinh thần cống hiến. Đó cũng là ý nghĩa của chương trình "Tiếp lửa truyền thống" do Hội Cựu chiến binh tỉnh và Tỉnh Đoàn Quảng Ninh phối hợp triển khai tại 100% xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 (1947-2026).

Những người trở về từ lằn ranh sinh, tử

Ngày 16/7, trong khuôn khổ chương trình “Tuổi trẻ Quảng Ninh - Tự hào tiếp bước” do Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn tổ chức đã diễn ra tọa đàm "Tiếp lửa truyền thống". Trong hơn một giờ đồng hồ, hội trường Cung Văn hóa Lao động Việt - Nhật nhiều lần lặng đi bởi những câu chuyện rất đời, rất thật của những người lính trở về từ chiến tranh.

Ở tuổi 74, ông Lê Long Triệu, cựu chiến binh phường Hạ Long, nguyên chiến sĩ đặc công, Tiểu đoàn 4 - T40, vẫn giữ chất giọng rắn rỏi của người lính đặc công năm nào. Ông kể, cuối năm 1969, khi vừa học hết lớp 9, như bao thanh niên thời ấy, ông viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Tuổi trẻ của ông không có những ngày cắp sách đến trường hay những dự định riêng tư, mà gắn với những cuộc hành quân xuyên rừng, những trận đánh và những lần đối mặt giữa sự sống với cái chết. Một năm huấn luyện đặc công khắc nghiệt đã đưa chàng trai quê Bình Dương (Đông Triều) vào chiến trường miền Tây Nam Bộ, nơi những địa danh như Hà Tiên, An Giang, Kiên Giang, Tây Ninh, Phước Long hay cả vùng Tây Nam Campuchia trở thành ký ức không thể nào quên. 

Ký ức sâu đậm nhất trong cuộc đời người lính đặc công ấy là trận đánh vào Liên đoàn 93 biệt động quân ở Hà Tiên. Đêm ấy, những chiến sĩ đặc công cởi trần, bôi nhọ nồi khắp người để hòa lẫn màu đất, bí mật áp sát mục tiêu. Mỗi người chỉ mang theo một khẩu AK với 30 viên đạn, vài quả thủ pháo và súng B41, nhưng đã đánh thẳng vào sở chỉ huy cùng khu vực xe tăng của địch. Trận chiến kéo dài từ 1h sáng đến gần 5h sáng. Hơn 18 xe tăng M113 cùng hàng trăm lính địch bị tiêu diệt. Nhưng đơn vị cũng bị ba trung đoàn địch bao vây.

Ông Triệu kể, có những giờ phút dưới lòng hầm ngầm, anh em phải chia nhau từng ngụm nước ít ỏi. Trên mặt đất, xe tăng địch liên tục nghiến qua, máy bay quần thảo trên đầu, loa phóng thanh không ngừng kêu gọi đầu hàng. Có đồng đội vừa trò chuyện với nhau lúc tối thì sáng hôm sau đã nằm lại mãi mãi. Đến chiều, khi đạn đã cạn, ông cùng một vài đồng đội quyết định phá vây. Nhờ vốn võ thuật học từ thời trẻ cùng kỹ thuật của lính đặc công, ông lao thẳng vào tốp lính đối phương, quật ngã họ rồi chạy theo đường zíc-zắc để tránh đạn. Về đến căn cứ, ôm lấy người chính trị viên tiểu đoàn, ông ngất lịm vì mất máu. Thế nhưng, điều ông Triệu nhớ nhất không phải cảm giác thoát chết, mà là nắm cơm đồng đội bấu vội sau khi bác tỉnh lại. "Nắm cơm ấy ngọt như dòng sữa mẹ...", người lính già nghẹn lời.

Chi tiết ấy khiến nhiều đoàn viên và các em học sinh trong hội trường cúi đầu. Bởi giữa những câu chuyện về bom đạn, điều còn đọng lại không chỉ là lòng dũng cảm, mà còn là nghĩa tình đồng đội, thứ tình cảm vô giá đã giúp những người lính đi qua chiến tranh để trở về.

Và người lính già ấy nói rất nhẹ về những vết thương từng mang trên cơ thể. Nhưng cả hội trường lặng đi khi ông nhắc đến những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại chiến trường. Cả tiểu đoàn hơn 330 người sau hàng chục trận đánh chỉ còn khoảng 50 người sống sót. Với ông, ngày 30/4/1975 là niềm vui vỡ òa của dân tộc, nhưng cũng là ngày những gương mặt đồng đội đã khuất hiện về trong ký ức. "Được sống trong hòa bình, thống nhất, tôi chưa bao giờ quên những người đã nằm lại", ông Triệu xúc động cho biết.

Trong hàng vạn người con Quảng Ninh năm ấy, ông Nguyễn Hoài Nhơn (cựu thanh niên xung phong phường Hạ Long, nguyên chiến sĩ Đại đội 531 N53 T18, từng tham gia phục vụ chiến trường Hà Tĩnh) cũng mang theo tuổi thanh xuân lên đường ra trận.

Đầu năm 1971, khi mới tròn 18 tuổi, vì vóc người nhỏ bé, không đạt tiêu chuẩn tham gia quân đội, ông Nhơn đã tình nguyện viết đơn xin gia nhập lực lượng TNXP với tinh thần "ba sẵn sàng" (sẵn sàng nhập ngũ, sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu và làm bất cứ nhiệm vụ gì khi Tổ quốc cần).

Dù không trực tiếp cầm súng chiến đấu, ông và đồng đội giữ vai trò huyết mạch trong công tác hậu phương và phục vụ chiến đấu. Đơn vị của ông đóng quân tại rừng Trường Sơn, gần Ngã ba Đồng Lộc, nơi được coi là "túi bom" mà không quân Mỹ tập trung bắn phá để chặn đường tiếp viện từ Bắc vào Nam. Tại đây, ông cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ san lấp hố bom, mở đường, cứu thương và tải đạn trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, vũ khí trên tay chỉ là cuốc và xẻng. Thứ mà ông cùng đồng đội đối diện hàng ngày là nắng nóng như lửa, gió Lào, muỗi rừng và côn trùng, cùng với đó là sự thiếu thốn về lương thực và quân trang…

Thế nhưng, dù hoàn cảnh có khắc nghiệt đến mấy, khắc sâu trong tâm khảm của những người thanh niên xung phong ngày ấy là lời thề sắt son: "Tim có thể ngừng đập, máu có thể ngừng chảy, nhưng mạch máu giao thông của đất nước không bao giờ được ngừng tắc". Hình ảnh 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc hy sinh anh dũng chính là minh chứng cho tinh thần dũng cảm, kiên cường của lực lượng TNXP trên tuyến lửa.

Thay mặt cho hơn 2.000 cựu thanh niên xung phong của tỉnh, ông Nguyễn Hoài Nhơn đã bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước sự quan tâm và các chính sách ưu đãi mà Đảng và Nhà nước đã dành cho lực lượng TNXP trong suốt thời gian qua. Ông  Nhơn cũng bày tỏ tâm nguyện mong muốn các cấp chính quyền quan tâm, giúp đỡ thiết thực hơn nữa đối với những gia đình cựu TNXP hiện vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống. Đồng thời, mong muốn các cơ quan có thẩm quyền có biện pháp linh hoạt để tháo gỡ khó khăn về việc thiếu hụt giấy tờ gốc do thất lạc trong chiến tranh, giúp các cựu TNXP, những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân trên các tuyến lửa sớm được xác nhận chế độ và khen thưởng. 

Giữ mãi ngọn lửa truyền thống

Theo thống kê của Hội Cựu chiến binh tỉnh, trong 21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Quảng Ninh có trên 23.000 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang và thanh niên xung phong trực tiếp tham gia chiến đấu trên khắp các chiến trường. Hơn 8.000 người con Đất mỏ đã anh dũng hy sinh; hơn 4.000 thương binh, gần 1.000 bệnh binh mang trên mình những vết thương chiến tranh; khoảng 5.000 người là nạn nhân chất độc da cam. Toàn tỉnh có 68 Dũng sĩ diệt Mỹ và 8 Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Những con số ấy không chỉ phản ánh quy mô đóng góp của Quảng Ninh đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay về cái giá của độc lập, tự do.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, người còn, người mất. Những người lính năm xưa giờ tóc đã bạc, nhưng vẫn miệt mài đi khắp các địa phương, trường học, cơ quan để kể lại những câu chuyện về một thời hoa lửa của mình. Đó cũng là mục tiêu của chương trình "Tiếp lửa truyền thống" do Hội Cựu chiến binh tỉnh và Tỉnh Đoàn Quảng Ninh phối hợp triển khai.

Bên cạnh những bài học lịch sử, chương trình tạo điều kiện để thanh thiếu nhi được gặp trực tiếp các nhân chứng lịch sử, được nghe những ký ức chân thật về chiến tranh, từ đó bồi đắp lòng yêu nước, lý tưởng cách mạng và ý thức trách nhiệm đối với quê hương, đất nước. Theo kế hoạch, chương trình được triển khai tại 100% xã, phường, đặc khu, mỗi địa phương tổ chức ít nhất ba hoạt động nói chuyện truyền thống hoặc sinh hoạt chuyên đề trong dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.  

Ông Trần Đình Trách, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh, chia sẻ: "Điều đáng quý là những câu chuyện ấy không dừng lại ở ký ức, mà được tiếp nhận bằng sự lắng nghe của những người trẻ..."

Có mặt tại buổi tọa đàm do Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn tổ chức, em Ngô Đặng Hoàng Nam, học sinh lớp 11G, Trường TH, THCS và THPT Văn Lang (phường Hồng Gai) xúc động cho biết: Trước đây em chỉ biết về chiến tranh qua sách giáo khoa và những bộ phim tài liệu. Nhưng khi được nghe chính những người lính đã trải qua chiến tranh kể lại, em mới cảm nhận rõ hơn giá trị của hòa bình. Em thật sự xúc động khi biết có những người mới mười tám, đôi mươi đã sẵn sàng gác lại tất cả để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Những câu chuyện của các bác, các ông giúp em hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay không phải tự nhiên mà có. Em sẽ cố gắng học tập, rèn luyện thật tốt, sống có trách nhiệm hơn và sau này đóng góp sức mình xây dựng quê hương Quảng Ninh ngày càng giàu đẹp. Đó cũng là cách để thế hệ trẻ bày tỏ lòng biết ơn đối với các thế hệ cha anh".

Có lẽ, đó chính là điều những cựu chiến binh mong muốn nhất. Để rồi những ngọn lửa được thắp lên trong khói bom sẽ có thêm những ngọn lửa được gìn giữ bằng tri thức, khát vọng cống hiến và tình yêu Tổ quốc của các thế hệ mai sau. Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của hành trình "Tiếp lửa truyền thống" mà những cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong Quảng Ninh đang lặng lẽ thực hiện mỗi ngày.