Nguồn vốn giải ngân chậm, điều chỉnh thiết kế quy hoạch do thiếu vốn đối ứng…, là những nguyên nhân chính khiến 12 dự án công trình hỗ trợ nước sinh hoạt tập trung ở 5 xã đặc biệt khó khăn của huyện Ba Chẽ có nguy cơ không thực hiện được.
Hỗ trợ xây dựng công trình nước sạch sinh hoạt là một trong các nội dung của Quyết định 755/QĐ-TTg (ngày 20-5-2013) về chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo và hộ nghèo ở xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn. Đây là chương trình của Chính phủ nhằm giúp người dân các xã đặc biệt khó khăn thoát khỏi cảnh thiếu nước sinh hoạt. Cụ thể, mỗi công trình nước sạch sinh hoạt tập trung đầu tư mới được hỗ trợ khoảng 1,3 tỷ đồng. Ba Chẽ có 12 công trình, tuy nhiên đến nay chưa có công trình nào được xây dựng.
Vượt gần 20km đường đồi từ thị trấn Ba Chẽ, chúng tôi mới đến được đầu nguồn khe suối của thôn Khe Nà (xã Thanh Sơn). Thanh Sơn có 2 công trình nước sinh hoạt tập trung, trong đó có Khe Nà. Nơi đây tập trung gần 50 hộ dân, 1 trường tiểu học, 1 trường mầm non và 1 doanh nghiệp. Hiện để có nước sinh hoạt, người dân phải chung tiền, đầu tư mua hàng nghìn mét ống nhựa bé bằng 2 ngón tay dẫn nước về thôn. Gia đình ông, bà Chìu Đúc Hẻn (thôn Khe Nà) cho biết: Vào mùa mưa thì còn có nước, mùa khô người dân phải ra suối gánh nước, cực lắm. Ống thì mỏng, phơi mưa, phơi nắng quanh năm, dẫn qua đường cái, nên dễ bị dập, vỡ.
Trước thực trạng thiếu công trình dẫn nước và dự trữ nước ở các thôn, bản vùng sâu, vùng xa, chủ trương hỗ trợ xây công trình nước sinh hoạt tập trung của Chính phủ với người dân như “hạn hán gặp mưa rào”. Tuy nhiên, theo ông Hẻn, đến nay đã sang tháng 9-2016, công trình nước sinh hoạt tập trung vẫn chưa thấy đâu. Ông Lã Thanh Trương, Chủ tịch UBND xã Thanh Sơn, cho biết: Công trình được phân cấp về các xã đầu tư. Ở Thanh Sơn, nước kéo từ đầu nguồn về đến khu dân cư khoảng 5km, từ đầu năm đến nay xã đã phải điều chỉnh thiết kế đến 4 lần trị giá từ 3,9 tỷ đồng xuống 3,1 tỷ đồng, rồi 2,9 đồng tỷ và đến nay còn 2,4 tỷ đồng. Thiết kế thân đập ban đầu là 3,5m nay giảm còn 1,5m. Ống chính từ phi 90 xuống còn phi 75; ống nối vào các hộ dân từ phi 34 xuống còn phi 21. Thân đập thiết kế ban đầu trị giá là 1,4 tỷ đồng nay xuống còn 600 triệu đồng.
Theo ông Nịnh Minh Quang, Trưởng Phòng Dân tộc huyện, nguyên nhân các địa phương phải điều chỉnh thiết kế là do các xã mới được giao làm chủ đầu tư nên còn nhiều lúng túng; thiết kế công trình phụ thuộc vào lòng khe rộng, hay hẹp và nhiều yếu tố khác. Thế nên dù các công trình đã điều chỉnh giảm tối đa, nhưng tổng dự toán vẫn cao hơn nhiều số tiền vốn được phân bổ. Các công trình có giá trị đầu tư từ 1,4-2,7 tỷ đồng; trong khi nguồn vốn hỗ trợ của Chính phủ chỉ là 1,3 tỷ đồng/công trình...
Cụ thể với 2 công trình nước sinh hoạt tập trung, Thanh Sơn cần gần 1 tỷ đồng vốn đối ứng. Đồn Đạc có 3 công trình (tổng dự toán 4,8 tỷ đồng) cần gần 500 triệu đồng đối ứng. Xã Nam Sơn có 2 công trình (tổng dự toán trên 3,4 tỷ đồng) cần 326 triệu đồng vốn đối ứng. Xã Thanh Lâm có 4 công trình (tổng dự toán trên 7,7 tỷ đồng), cần trên 1,5 tỷ đồng vốn đối ứng. Duy nhất xã Đạp Thanh có 1 công trình (tổng dự toán gần 1,6 tỷ đồng) chỉ cần vốn đối ứng 30 triệu đồng.
Phải điều chỉnh thiết kế nhiều lần, tìm nguồn vốn đối ứng cho công trình nước sinh hoạt tập trung đang là bài toán khó giải của các xã 135 ở Ba Chẽ. Theo chỉ đạo của tỉnh thì các địa phương không được để phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản, buộc huyện, xã phải có vốn đối ứng. Nhưng đối với huyện nghèo như Ba Chẽ thì hàng tỷ đồng vốn đối ứng cùng lúc là khó có thể thực hiện. Theo ông Quang thì nếu điều chỉnh giảm nữa thì sẽ không đảm bảo được chất lượng, cũng như yêu cầu đáp ứng của các công trình.
Bên cạnh đó, nguồn vốn phân bổ cho chương trình chậm (đến ngày 30-3-2016 huyện mới nhận được vốn phân bổ). Hiện huyện đã trình tỉnh phê duyệt thiết kế 12 công trình trên. Khi có quyết định được đầu tư thì các xã còn phải thực hiện đấu thầu theo luật định. Như vậy thời gian sẽ kéo dài thêm 1 tháng nữa…
Trước thực trạng 12 công trình dự án nước sinh hoạt tập trung của 5 xã khó khăn có nguy cơ khó thực hiện, theo ông Quang, huyện đã đề nghị tỉnh cấp bổ sung nguồn vốn hoặc cho ghi vào kế hoạch vốn chương trình 135 năm 2017 để trả nợ dần. Tuy nhiên, để gỡ khó cho các xã, cũng như sớm đưa 12 công trình nước sinh hoạt tập trung của huyện vào khởi công, tỉnh cần sớm có giải pháp, cơ chế hỗ trợ địa phương tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Qua đó đáp ứng nhu cầu, mong mỏi nhiều năm nay của người dân vùng sâu, vùng xa, để người dân sớm được hưởng lợi từ chính sách, chương trình của Chính phủ.
Thanh Hằng
