Trong những năm gần đây, doanh nghiệp (DN) khai thác than trên địa bàn TP Hạ Long đã đẩy mạnh đầu tư, áp dụng công nghệ tiên tiến vào thăm dò, khai thác, chế biến. Tuy nhiên, bên cạnh những doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh theo đúng quy định của Nhà nước về quản lý đất đai, khoáng sản và môi trường thì vẫn còn không ít doanh nghiệp chưa nghiêm túc thực hiện.
Theo thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường, trên địa bàn TP Hạ Long hiện có 16 đơn vị sử dụng đất vào hoạt động khai thác, chế biến, kinh doanh than. Trong đó có 14 DN thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, 2 DN thuộc Tổng Công ty Đông Bắc. Tổng diện tích đất các DN sử dụng là 2.437ha. Trong đó, diện tích đất được giao là 26ha, diện tích đất đang thuê là 1.783ha và có gần 628ha đất đang sử dụng nhưng chưa thực hiện các thủ tục thuê đất. Có 6/16 đơn vị đang sử dụng nhiều diện tích đất chưa được thuê đất để làm khai trường khai thác, chế biến như: Công ty CP Than Hà Tu đang sử dụng 388,7ha chưa hoàn thiện các thủ tục thuê đất; Công ty Chế biến than Quảng Ninh đã lấn chiếm 1,4ha để làm văn phòng và bãi thải đất đá sàng tuyển; Công ty CP Than Hà Lầm đang khai thác lộ thiên tại dự án cải tạo mở rộng lộ thiên khu II vỉa 11 thuộc phường Hà Lầm, Hà Trung; Công ty CP Than Núi Béo triển khai đào cặp giếng đứng của dự án khai thác hầm lò mỏ Núi Béo; Công ty Than Hòn Gai khai thác khu vực mỏ than Cái Đá... các khu vực này chưa được cấp giấy phép khai thác. Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý mà còn làm thất thoát không nhỏ nguồn tài nguyên khoáng sản. Bên cạnh đó, ranh giới quản lý mỏ của các DN phân bố rộng, giáp ranh với nhiều địa phương nên hiện tượng lén lút khai thác than trái phép trong các khu vực này vẫn còn xảy ra.
Theo đánh giá của Sở Tài nguyên và Môi trường, thời gian qua, các DN cũng nỗ lực đầu tư cơ sở hạ tầng, thiết bị nhằm bảo vệ môi trường. Hầu hết các đơn vị đều thực hiện ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, quan trắc môi trường định kỳ theo quy định, tiến hành xử lý nước thải hầm lò và mỏ than lộ thiên... Tuy nhiên, vẫn còn một số DN chưa thực hiện nghiêm túc công tác bảo vệ môi trường gây ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường xung quanh và đời sống của người dân. Đơn cử như Công ty Chế biến và Kinh doanh than Quảng Ninh chưa thực hiện thu gom, chuyển giao chất thải nguy hại cho đơn vị có chức năng, chưa xử lý rác thải sinh hoạt và đất đá thải sàng tuyển. Hiện nay, do TP Hạ Long chưa có quy hoạch sử dụng đất cho hoạt động khai thác than tổng thể vùng nên các hạng mục công trình phục vụ khai thác, các khu khai thác vẫn triển khai đầu tư xây dựng theo quy hoạch xây dựng đơn lẻ chưa có sự gắn kết nên nhiều điểm quy hoạch bị chồng chéo.
Lý giải về tình trạng này, nhiều DN cho rằng chính sách pháp luật về đất đai còn nhiều điểm chưa cụ thể, thiếu đồng bộ nên các DN gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình hoàn thiện hồ sơ. Trước năm 1995, các đơn vị ngành Than là DN nhà nước không phải làm thủ tục thuê đất, sau đó chuyển sang hình thức thuê đất nên việc thực hiện các thủ tục thuê đất của một số DN chưa kịp thời. Một trong những nguyên nhân nữa là trước đây các DN chỉ tập trung vào việc tăng sản lượng khai thác mà chưa thực sự quan tâm đến việc hoàn thiện các thủ tục pháp lý về đất đai, khoáng sản, nhiều diện tích đất tự điều chuyển cho nhau nhưng đơn vị bàn giao không làm thủ tục trả lại đất và đơn vị nhận bàn giao không làm thủ tục thuê đất theo quy định...
Thiết nghĩ, nhằm lập lại trật tự trong quản lý, sử dụng đất khai thác khoáng sản trên địa bàn, các cơ quan chức năng cần phối hợp với các đơn vị tăng cường quản lý, giám sát, kiểm tra, đồng thời các đơn vị cần chủ động, tập trung khắc phục dứt điểm các tồn tại và vi phạm.
Cao Quỳnh
