Nhìn từ nhiều góc độ...

Đã bước sang năm thứ ba - năm cuối cùng tiến hành hướng dẫn thực hiện chương trình và sách giáo khoa mới THPT. Môn Ngữ văn trong các trường THPT ở Quảng Ninh dường như bao giờ cũng đi trước trong các hoạt động chuyên môn phục vụ cho nhiệm vụ quan trọng này.

Phải chăng đây là môn dạy và học có nhiều khó khăn, nhiều thử thách nhất? Phải chăng đây là môn dạy và học cần nhiều sự bàn bạc, thảo luận, thử nghiệm và hỗ trợ của đồng nghiệp nhiều nhất?...

Các cán bộ tham dự Hội nghị chuyên đề môn Ngữ văn toàn tỉnh đang tập huấn soạn giáo án điện tử.

Quả đúng như vậy, bản thân môn Ngữ văn đã chứa đựng những vấn đề phức tạp của chính nó. Văn chương có muôn nẻo đường đi, có nhiều hướng tiếp cận, khám phá. Cái đích cảm thụ tác phẩm văn chương, văn bản ngôn từ thường không có điểm dừng duy nhất. Hơn nữa, trước một chương trình và sách giáo khoa mới còn có những bàn cãi, những bất cập nhất định, thì công việc của người giáo viên càng gặp phải những khó khăn và thử thách nhiều hơn, càng cần thiết những hoạt động chuyên môn có tính tập thể sâu rộng, để đi đến những đồng thuận cơ bản trong việc thực hiện chương trình và sách giáo khoa mới sao cho đạt hiệu quả tốt nhất trong tình hình hiện nay. Vì vậy, chỉ đạo hoạt động chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh đã đáp ứng yêu cầu cần thiết đó cho người đứng lớp và xét cho cùng là vì lợi ích của học trò. Ngay từ năm học 2006-2007 - năm đầu tiên thực hiện chương trình và sách giáo khoa mới lớp 10, các hoạt động chuyên môn thiết thực đã được tổ chức, tiến hành với quy mô toàn tỉnh: Đó là các Hội nghị chuyên đề giảng dạy môn Ngữ văn - thực hiện chương trình và sách giáo khoa mới; xây dựng khung giáo án mới; hoạt động kiểm tra, đánh giá việc thực hiện chương trình mới ở từng năm học, ở các trường THPT; phong trào hội giảng, thao giảng ở các trường, dạy thử nghiệm các bài mới, các bài khó... Trong những ngày đầu tháng 12-2008 - Hội nghị chuyên đề môn Ngữ văn toàn tỉnh đã được tổ chức tại Trường THPT Hải Đảo với sự tham gia của đại diện tất cả các trường THPT, các trung tâm hướng nghiệp dạy nghề trong toàn tỉnh. Đây là một hoạt động chuyên môn có nhiều ý nghĩa và cũng cần được nhìn nhận, đánh giá từ nhiều góc độ.

Trước hết, hoạt động này cần thiết ngay cho việc chỉ đạo thực hiện chuyên môn - chương trình và sách giáo khoa Ngữ Văn 12 mới. Nhiều bài khó và mới đã được dạy thử nghiệm (7 tiết dạy ở cả ba phần: Văn, Tiếng Việt, Làm văn) các tham luận ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy môn Ngữ văn thực sự đã đáp ứng được yêu cầu của chủ đề năm học 2008-2009: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin... Những mặt mạnh và cả những bất cập đều bộc lộ rõ.

Các tín hiệu đáng mừng ở giáo viên Ngữ văn của tỉnh là sự nghiêm túc, lòng nhiệt tình, say mê với giờ dạy; sự chuẩn bị công phu trong mỗi giờ lên lớp; ý thức sáng tạo trong các hình thức dạy học, sự tìm tòi, phát hiện hướng khai thác tác phẩm, bài dạy để đạt kết quả cao nhất. Cũng qua các hoạt động chuyên môn trong ba năm qua, các giáo viên có nhiều năm công tác, có uy tín, trách nhiệm vẫn phát huy vai trò của mình: hỗ trợ và dìu dắt thế hệ trẻ. Hình ảnh các “Sư phụ và đệ tử” rất cảm động với các hoạt động trong ba ngày của Hội nghị chuyên đề, như: cặp cô giáo Lê Thụy Yến - Lê Thị Hiền ở Trường THPT Minh Hà; cặp cô giáo Nguyễn Thị Minh Dân - Trịnh Thị Hiền ở THPT Hòn Gai; cặp cô giáo Vũ Thị Là và Nguyễn Thị Lan ở THPT Lê Hồng Phong; hay cặp cô giáo Nguyễn Thị Minh Hương và Nguyễn Bích Dần ở THPT Chuyên Hạ Long... Có thể nói đây là những tín hiệu thật đáng mừng cho một cách làm việc với tinh thần hợp tác giữa các đồng nghiệp, cho một sự chuyển giao các thế hệ giáo viên của tỉnh. Điều đáng nói là các giáo viên trẻ đã nhiệt tình, mạnh dạn, đã tự khẳng định mình trong các hoạt động chuyên môn, như tham gia dạy thử nghiệm và báo cáo tham luận về các chuyên đề (tất nhiên đây là kết quả làm việc của cả tổ chuyên môn trong mỗi trường - song không thể không khẳng định sự cố gắng vươn lên trong chuyên môn của lớp trẻ).

Hạn chế rõ nhất là các giờ dạy không đảm bảo đúng yêu cầu thời gian 45 phút cho từng tiết dạy. Hầu hết giáo viên đều say sưa quá, muốn khai thác sâu bài học, có phần tham kiến thức. Song điều này cũng phản ánh một thực tế các bài học của chương trình và sách giáo khoa mới đều khó và dung lượng kiến thức rất nhiều, người đứng lớp luôn trăn trở, lo lắng làm sao truyền tải được kiến thức sâu rộng nhất. Cũng có những ý kiến chưa thật đồng thuận trong khi tranh luận về chuyên môn, âu cũng là điều bình thường, có tính đặc thù của hoạt động chuyên môn môn Ngữ văn. Nhưng chính từ những tranh luận, các giáo viên có thêm hiểu biết không bị gò bó trong một số khuôn mẫu không cần thiết của khung bài giảng, miễn là bài dạy đáp ứng tính khoa học, chính xác đủ yêu cầu về nội dung, và phù hợp với từng bài, từng đối tượng khám phá...

Dư âm của Hội nghị chuyên đề môn Ngữ văn thực hiện chương trình sách giáo khoa 12 - của tỉnh trong mỗi giáo viên có thể là khác nhau nhưng hiệu quả chung là đã giúp cho mỗi giáo viên có thêm nhiều kinh nghiệm giảng dạy, cũng như ý thức nghiêm túc về công việc giảng dạy bộ môn  Ngữ văn!

Vai trò, trách nhiệm của người giáo viên dạy văn cũng được khẳng định rõ hơn, đó là không chỉ truyền đạt cho đúng, đủ kiến thức mà quan trọng hơn là phát huy được sức mạnh đặc thù của bộ môn, làm cho thế hệ học trò mới say mê với môn Văn hơn, các em ý thức được tầm quan trọng của bộ môn trong chương trình học và trong cuộc sống sau này...