Theo đánh giá của cơ quan Bảo hiểm Xã hội (BHXH), sau hai năm triển khai thực hiện Luật Bảo hiểm y tế (BHYT), bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận vẫn còn nhiều vướng mắc, bất cập cần tháo gỡ. Nhiều quy định của BHYT còn gây phiền hà cho người bệnh như: Thủ tục thanh toán khám, chữa bệnh (KCB) BHYT, giấy chuyển viện khi chuyển lên tuyến trên… Chính những bất cập này phần nào làm cho nhiều người chưa mặn mà tham gia BHYT.
Theo thông tin do BHXH Việt Nam cung cấp, hiện cả nước có hơn 53,5 triệu người có BHYT, chiếm khoảng 60% dân số. Tại tỉnh ta số đối tượng tham gia BHYT đạt trên 70%, tuy nhiên phân bố chủ yếu trong khối doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, tỷ lệ người lao động tự do và các doanh nghiệp ngoài quốc doanh còn ít (đặc biệt là khu vực nông thôn, miền núi). Vẫn còn nhiều doanh nghiệp không đóng hoặc trốn đóng BHYT cho người lao động. Việc bàn giao danh sách trẻ dưới 6 tuổi giữa Sở Lao động - Thương binh và Xã hội với cơ quan BHXH còn chậm, chưa thống nhất được quy trình cấp thẻ BHYT tại địa phương, khiến các cháu bé đi khám bệnh không có thẻ BHYT, phải sử dụng giấy khai sinh vẫn phổ biến. Trong khi có nhiều loại bảo hiểm thương mại cạnh tranh, mức đóng BHYT của sinh viên và học sinh tăng thì giữa Sở Giáo dục và Đào tạo và cơ quan BHXH chưa có sự phối hợp chặt chẽ, nên số học sinh, sinh viên có BHYT còn thấp. Ở nhiều địa phương, số đối tượng cận nghèo tham gia BHYT còn ít, trong khi đây là nhóm đối tượng đời sống khó khăn, không có điều kiện tham gia BHYT, dù đã được Nhà nước hỗ trợ 50% hay 80%. Tình trạng cấp thẻ BHYT, khám, chữa bệnh cho bệnh nhân có thẻ BHYT ở một số nơi vẫn còn bất cập; chất lượng KCB cho người có BHYT chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là tuyến cơ sở và khu vực miền núi, khi trang thiết bị và năng lực chuyên môn còn hạn chế. Một thực tế vẫn kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng đến quyền lợi của người có BHYT là việc lập danh sách, cấp phát thẻ BHYT chậm chạp, nhiều khi phải mất hàng tháng trời người dân mới được nhận thẻ.
Bên cạnh đó, nhiều quy định của BHYT còn gây phiền hà cho người bệnh như: Thủ tục thanh toán KCB BHYT, giấy chuyển viện khi chuyển lên tuyến trên, phải kê khai quá nhiều biểu mẫu. Tình trạng quá tải ở các bệnh viện tuyến trên luôn là nỗi ám ảnh với các bệnh nhân bị bệnh nặng phải chuyển viện. Có khi người bệnh phải chầu chực hàng ngày trời để chờ đến lượt khám, rồi cảnh hai, thậm chí ba người nằm chung một giường bệnh... Đôi khi vì một lý do nào đó, người bệnh phải thanh toán viện phí trực tiếp tại cơ quan BHXH thì chỉ được thanh toán tối đa 70% trong tổng số chi phí nhưng lại phải chờ hàng tháng, thậm chí hàng năm để BHYT thẩm định hồ sơ. Chính sự chậm trễ trong quy trình thanh toán này khiến cho người bệnh đã khó càng khó thêm. Chưa kể những rườm rà, nhiêu khê của thủ tục thanh toán chi phí KCB đối với người bị tai nạn giao thông. Sự chưa rõ ràng trong việc xác định tình trạng có vi phạm Luật Giao thông hay không để được hưởng quyền lợi, đã gây khó cho người dân. Đặc biệt là do thiếu các quy định về xã hội hoá, tự chủ tài chính, dẫn tới tình trạng lạm dụng trang thiết bị y tế do bệnh viện huy động từ nguồn xã hội hoá, gây lãng phí và ảnh hưởng sức khoẻ người dân khi các bác sĩ chỉ định thực hiện các dịch vụ kỹ thuật sử dụng máy móc thiết bị quá mức cần thiết với tình trạng bệnh lý. Thực tế này còn dẫn tới sự mất cân bằng mới là người nghèo đóng góp cho người giàu hưởng, vì số bà con ở vùng sâu, vùng xa ít có điều kiện đi KCB, trong khi ở thành thị lại có điều kiện hơn. Thời gian qua nhiều người được thanh toán chi phí KCB tới 400 triệu đồng, cá biệt có người gần 1 tỷ đồng… còn ở một số vùng nông thôn, khu vực miền núi nhiều khi đi khám bệnh BHYT chỉ được vài vỉ thuốc cảm, vì ở những khu vực này điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế đến trình độ của y, bác sĩ có hạn. Một thiệt thòi nữa cho người có BHYT là, cơ chế quản lý giá thuốc ở Việt Nam chưa chặt chẽ, khiến giá thuốc luôn cao hơn các nước trong khu vực và giá thuốc ở một số bệnh viện lại cao hơn giá thị trường, càng tạo gánh nặng cho người dân.
Để khắc phục những tồn tại, bất cập trong thực hiện Luật BHYT đòi hỏi các ngành cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cấp uỷ đảng, chính quyền, các đoàn thể nhân dân trong việc phổ biến và hướng dẫn, tổ chức triển khai thực hiện Luật BHYT nhằm nâng cao chất lượng KCB cho nhân dân. Cơ quan Bảo hiểm Xã hội cần phải hoàn thiện cơ chế chính sách, đẩy mạnh cải cách hành chính, dỡ bỏ những quy định bó buộc người tham gia BHYT. Đặc biệt là ngành Y tế, cần đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, tránh các thủ tục làm phiền hà người bệnh, tạo điều kiện để người bệnh được hưởng quyền lợi tốt nhất khi tham gia BHYT.
Đặng Nhung
