Những năm qua, hợp tác giữa Quảng Ninh và Nhật Bản liên tục được nâng tầm, mở rộng trên tất cả các lĩnh vực. Đặc biệt, trong lĩnh vực đầu tư hạ tầng, các dự án do Nhật Bản hỗ trợ đã trở thành điểm nhấn nổi bật, làm thay đổi diện mạo đô thị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và góp phần tạo động lực mới cho sự bứt phá phát triển toàn diện của Quảng Ninh.

Mối quan hệ hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản nói chung và Nhật Bản – Quảng Ninh nói riêng được gây dựng từ lâu nay dựa trên nền tảng tin cậy chính trị, chia sẻ tầm nhìn phát triển và sự tương hỗ thiết thực. Hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn được phía Nhật Bản hỗ trợ đã minh chứng sống động cho hiệu quả của sự hợp tác giữa hai bên.

Một trong những công trình tiêu biểu, mở đầu cho sự gắn kết tình hữu nghị là công trình cầu Bãi Cháy. Cầu được khánh thành đưa vào sử dụng từ năm 2006 bằng nguồn vốn ODA của Chính phủ Nhật Bản và một phần vốn đối ứng trong nước với tổng mức đầu tư hơn 2.140 tỷ đồng. Cầu do Viện Cầu và kết cấu Nhật Bản (JBSI) thiết kế; liên danh nhà thầu Shimizu - Sumitomo Mitsui và một số nhà thầu phụ trong nước là CIENCO 1; LICOGI, Tổng công ty xây dựng Trường Sơn đảm nhiệm thi công.

Cầu Bãi Cháy được xây dựng trên hệ móng giếng chìm hơi ép kích thước cực lớn, lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam với công nghệ thi công hiện đại, tiên tiến. Cầu được thi công bằng công nghệ đúc hẫng cân bằng, tại trụ cầu chính trên độ cao 50m, dầm cầu được vươn ra biển và kết thúc khi nối liền hai cánh hẫng. Có tĩnh không thông thuyền là 50m chiều cao và 130m chiều rộng, đảm bảo cho tàu có trọng tải 40.000 tấn qua lại thuận tiện và có khả năng chịu đựng được động đất cấp 7, gió bão và sự thay đổi nhiệt độ thất thường của khí hậu khắc nghiệt. Ông Haruo Yanagawa, giám đốc Dự án xây dựng cầu Bãi Cháy, là người  của Viện Cầu và Kết cấu Nhật Bản (JBSI), đơn vị tham gia tư vấn và giám sát công trình đã từng chia sẻ khi cây cầu thi công: So với điều kiện ở các nước khác, thi công ở Việt Nam khó hơn. Chúng tôi khá vất vả trong việc giám sát tiến độ và chất lượng công trình. Tuy nhiên, trong suốt quá trình triển khai, chúng tôi nhận được sự phối hợp, hỗ trợ rất trách nhiệm và khẩn trương từ các cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ninh, các đơn vị thiết kế, nhà thầu thi công cũng như người dân địa phương. Điều đó đã tạo điều kiện để chúng tôi hoàn thành công việc một cách hiệu quả, an toàn và đúng kế hoạch. Cầu được hoàn thành không những góp phần tạo giao thương thuận lợi, kích thích phát triển kinh tế của Quảng Ninh mà còn góp phần làm Vịnh Hạ Long thơ mộng hơn, đáng yêu hơn. Điều này không chỉ tôi mà nhiều người đều nghĩ như vậy ngay từ những ngày nghiên cứu dự án cho đến khi hoàn thành cây cầu.

Cầu Bãi Cháy nằm trên quốc lộ 18 nối liền hai khu vực trung tâm văn hóa, kinh tế của tỉnh Quảng Ninh là Hòn Gai và Bãi Cháy (cũ). Cầu Bãi Cháy đã thay thế bến phà Bãi Cháy, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông nội đô và nối thông toàn bộ quốc lộ 18, trục giao thông huyết mạch của tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của toàn bộ vùng Đông Bắc đất nước.

Không chỉ có ý nghĩa về mặt giao thông, cầu Bãi Cháy đánh dấu những kỷ lục xây dựng mới của Việt Nam và thế giới. Với kết cấu dây văng một mặt phẳng và chiều dài nhịp chính 435m, đây là cây cầu dây văng bê tông dự ứng lực một mặt phẳng dây đầu tiên được xây dựng tại Việt Nam. Đồng thời, cây cầu cũng lập kỷ lục thế giới về chiều dài nhịp chính đối với kết cấu cầu dây văng một mặt phẳng. Năm 2014, tỉnh Quảng Ninh đã cho lắp đặt thiết bị đèn Led chiếu sáng hiện đại với nhiều màu sắc khác nhau, cây cầu trở nên lung linh, huyền ảo giữa dòng sông Cửa Lục.

Ông Nguyễn Đăng Thành (77 tuổi, phường Hà Lầm) chia sẻ: Trước khi có cầu Bãi Cháy, mỗi lần muốn sang bên kia vịnh, người dân phải chờ phà, mua vé mất thời gian và vất vả. Tuy nhiên, từ ngày có cây cầu, việc đi lại được dễ dàng hơn rất nhiều, buôn bán, làm ăn đều thuận lợi. Cuộc sống người dân thay đổi hoàn toàn. Cầu Bãi Cháy không chỉ mang tiện ích cho đời sống mà còn trở thành một điểm nhấn đầy tự hào và tạo được ấn tượng rất mạnh với du khách khi tới với Quảng Ninh. Nhớ lại khi cầu mới được đưa vào sử dụng, nhiều người thân của tôi từ nơi khác về thăm đều nói phải check-in cầu Bãi Cháy cho bằng được. Là người dân đã sống lâu năm tại Quảng Ninh, tôi tự hào, bởi Cầu Bãi Cháy thực sự là minh chứng cho một Quảng Ninh hiện đại, năng động.

Trải qua thời gian, giờ đây bên cạnh Di sản Thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, cầu Bãi Cháy sừng sững như một biểu tượng của sự phát triển, của khát vọng vươn lên. Đồng thời, đánh dấu một mốc son đậm nét trong tình hữu nghị, hợp tác cùng phát triển giữa nhân dân hai nước Việt Nam – Nhật Bản.

Không chỉ cầu Bãi Cháy, tới thời điểm hiện tại, nhiều các công trình do Nhật Bản hỗ trợ tại Quảng Ninh đang tạo được sự nổi bật cả về quy mô lẫn ý nghĩa văn hóa – kinh tế. Tiêu biểu: Cung Văn hóa Lao động Việt – Nhật, được Tổ chức Công đoàn SOHYO viện trợ xây dựng từ năm 1976 và khánh thành năm 1978. Tọa lạc tại phường Hồng Gai, công trình rộng gần 15.000m², gồm hội trường lớn hơn 700 chỗ, khu sinh hoạt cộng đồng, phòng học và các phòng chức năng. Với thiết kế kiến trúc tinh xảo, kỹ thuật âm thanh, thông gió tiên tiến, khả năng cách âm và tiêu chuẩn an toàn cao,… Công trình tiếp tục phát huy hiệu quả khi trở thành một thiết chế văn hóa đa năng, phục vụ nhu cầu sinh hoạt cộng đồng, giao lưu nghệ thuật và tổ chức các hoạt động chính trị – xã hội của tỉnh. Nhiều sự kiện lớn như liên hoan văn nghệ, hội nghị, hội thảo, các chương trình giao lưu hữu nghị quốc tế… được tổ chức thường xuyên tại đây, tạo không gian kết nối cộng đồng,  thúc đẩy đời sống văn hóa tinh thần của người dân và khẳng định vị thế là điểm nhấn văn hóa mang dấu ấn hợp tác Việt – Nhật.

Tới thời điểm hiển tại, từ nguồn vốn ODA của Chính phủ Nhật Bản, rất nhiều công trình đã mang dấu ấn của sự hợp tác phát triển đã được triển khai tại Quảng Ninh, như: Dự án cảng Cái Lân, dự án nâng cấp Quốc lộ 18A, dự án bảo vệ môi trường vịnh Hạ Long... đã từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng đồng bộ, thúc đẩy sự phát triển của Tỉnh. Trong lĩnh vực tăng trưởng xanh, có thể kể đến một số dự án, như: Dự án gây bồi, tạo bãi và trồng cây ngập mặn bảo vệ đê Thôn 1, phường Móng Cái 2 đã trồng được 88,1ha (52,1ha trồng mới và 36,0ha trồng bổ sung); Dự án đầu tư bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ, đặc dụng ven biển tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015-2020 được phê duyệt với quy mô 1.444ha; Dự án nâng cấp hệ thống đê Quan Lạn, đặc khu Vân Đồn trồng được 46,8ha; Dự án hiện đại hóa ngành Lâm nghiệp và tăng cường tính chống chịu vùng ven biển…

Đặc biệt, Nhật Bản là đối tác quan trọng trong phát triển hạ tầng và thương mại tại Quảng Ninh. Mới đây, Dự án Trung tâm thương mại AEON MALL Hạ Long do Công ty CP Tập đoàn Việt Phát và AEON Việt Nam (Nhật Bản) đầu tư, đã được khởi công từ ngày 1/1/2024, trên diện tích hơn 13ha, dự án có tổng mức đầu tư 5.200 tỷ đồng và dự kiến hoàn thành vào quý IV/2026. Khi đi vào hoạt động hứa hẹn sẽ tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho thương mại – dịch vụ của tỉnh.

Trong số 226 dự án FDI với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt trên 16,87 tỷ USD của 20 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới còn hiệu lực tại thời điểm hiện tại trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, xét theo đối tác đầu tư, hiện Nhật Bản đứng thứ 2 với 15 dự án, tổng vốn đầu tư đăng ký các dự án đạt trên 2,77 tỷ USD, chiếm 16,4% tổng vốn FDI toàn tỉnh. Trong đó, tập trung vào các ngành, lĩnh vực: công nghiệp chế biến, chế tạo (11 dự án), sản xuất điện (1 dự án), hoạt động kinh doanh bất động sản (1 dự án), nông lâm nghiệp (1 dự án) và xây dựng (1 dự án). Riêng trong năm 2025, tỉnh đã cấp mới 1 dự án cho nhà đầu tư đến từ Nhật Bản với tổng vốn đăng ký 40 triệu USD đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo.

Trong số dự án FDI có vốn đầu tư từ Nhật Bản, tiêu biểu là Dự án Nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh với tổng vốn đầu tư 2,204 tỉ USD của liên danh các nhà đầu tư: Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam, Công ty CP Cơ khí và Lắp máy Việt Nam, Tokyo Gas Co., Ltd (Nhật Bản), Marubeni Corporation (Nhật Bản). Đây là dự án điện đầu tiên sử dụng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu tại miền Bắc, quy mô công suất 1.500MW; dự kiến hoàn thành đưa vào vận hành, phát điện năm 2028; khi đi vào hoạt động cung cấp cho hệ thống lưới điện quốc gia khoảng 9 tỷ kWh điện/năm và đóng góp cho ngân sách địa phương khoảng 67.111 tỷ đồng trong vòng 25 năm.

Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Giám đốc Điều hành Công ty CP Điện khí LNG Quảng Ninh, Chủ đầu tư Dự án Nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh, cho biết: Quan hệ Việt – Nhật nói chung và Quảng Ninh – Nhật Bản nói riêng đã phát triển mạnh mẽ trên nền tảng tin cậy, hiệu quả và đồng hành vì lợi ích chung. Công trình Nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh có sự tham gia của các đối tác Nhật Bản không chỉ là dự án năng lượng quan trọng của tỉnh mà còn là minh chứng rõ nét cho sự hợp tác công nghệ cao, thân thiện môi trường giữa hai bên. Đây cũng mở ra nhiều cơ hội thu hút thêm các dự án đầu tư chất lượng cao, đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm năng lượng sạch và là điểm đến hấp dẫn của các tập đoàn Nhật Bản trong thời gian tới.

Về thương mại, Nhật Bản là thị trường xuất khẩu lớn thứ 2 của các doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh (sau Trung Quốc), trong đó mặt hàng xuất khẩu chủ yếu: Hàng may mặc, dệt may, linh kiện thiết bị điện tử (màn hình ti vi), kim loại, than đá…; mặt hàng nhập khẩu chính từ Nhật Bản là: nguyên liệu may mặc, dệt may, linh kiện điện tử, hàng gia dụng… Trên địa bàn tỉnh hiện có 46 doanh nghiệp có trao đổi thương mại, xuất nhập khẩu thường xuyên với thị trường Nhật Bản.

Để tăng cường mối quan hệ giao hữu giữa Việt Nam – Nhật Bản nói chung và Quảng Ninh – Nhật Bản nói riêng, từ ngày 23-26/11 Chính phủ Việt Nam đã chọn Quảng Ninh là nơi tổ chức diễn đàn hợp tác địa phương Việt - Nhật. Đây là sự kiện giao lưu hợp tác rất quan trọng của hai nước, góp phần nhấn mạnh vai trò hợp tác sâu rộng, thiết thực, hiệu quả giữa các địa phương của Việt Nam và Nhật Bản vào thành quả chung của hợp tác hai quốc gia. ây cũng là dịp để Quảng Ninh tiếp tục giới thiệu, quảng bá hình ảnh một địa phương giàu tiềm năng phát triển, một trung tâm du lịch - dịch vụ - công nghiệp hiện đại; đồng thời mở rộng mạng lưới hợp tác, thu hút đầu tư chất lượng cao, thúc đẩy giao lưu văn hóa và du lịch, góp phần làm sâu sắc quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong giai đoạn mới.

Có thể thấy, các hợp tác phát triển giữa Quảng Ninh – Nhật Bản thời gian qua đã và đang mở rộng cả về quy mô lẫn chiều sâu, đóng góp tích cực vào tiến trình hiện đại hóa hạ tầng, thúc đẩy thương mại – dịch vụ và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Những công trình, dự án tiêu biểu được triển khai không chỉ tạo động lực tăng trưởng kinh tế mà còn vun đắp mối quan hệ hữu nghị bền chặt, sâu sắc giữa hai bên và mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới trong thời gian tới.