Bộ luật Lao động được Quốc hội thông qua năm 2012 đã dành hẳn 1 chương (chương X) để quy định những chính sách riêng đối với lao động nữ. Trong đó, đáng chú ý là tại khoản 4, Điều 154, Luật quy định: Người sử dụng lao động nữ có nghĩa vụ giúp đỡ, hỗ trợ xây dựng nhà trẻ, lớp mẫu giáo hoặc một phần chi phí gửi trẻ, mẫu giáo cho lao động nữ... Thế nhưng trên thực tế, quyền lợi này của lao động nữ ở nhiều đơn vị, doanh nghiệp vẫn chưa được quan tâm thực hiện.
Tâm sự của nữ công nhân
Chị Bùi Hồng Ngọc, công nhân Công ty TNHH Sao Vàng (TP Uông Bí) cho biết, chị đang mang bầu ở tháng thứ bảy nên mỗi ca làm đều được doanh nghiệp bố trí về sớm hơn một tiếng mà vẫn được hưởng đủ lương như làm 8 tiếng. Chị bảo: “Mọi lao động nữ trong thời gian mang thai đều được hưởng trợ cấp thai sản theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH). Tuy nhiên, khi sinh con, để chăm sóc con được chu đáo, tôi vẫn phải nhờ đến người thân hoặc gửi con tại các trường mầm non tư thục”.
Được biết, ngoài trợ cấp thai sản theo chế độ BHXH và phụ cấp sinh đẻ (hỗ trợ tiền sữa) thì khi trở lại công việc, hầu như nữ lao động phải tự chi trả cho việc gửi con mà không nhận thêm sự hỗ trợ nào từ phía công ty, doanh nghiệp. Tuy vậy, với số lương ít ỏi, không phải công nhân nào cũng có điều kiện để gửi con tại các trường mầm non tư thục. Nhiều nữ công nhân phải nghỉ việc để chăm sóc con cái. Chia sẻ với chúng tôi, chị Phạm Thị Phiên, công nhân tại Công ty TNHH MTV Vina new tarp (TP Hạ Long) cho biết: “Theo quy định của Công ty, mọi công nhân đều làm việc 12 tiếng/ngày. Trong thời gian thai sản vẫn được hưởng đầy đủ các chế độ hỗ trợ theo bảo hiểm y tế và của công ty. Tuy nhiên, khi có đơn đặt hàng lớn, kể cả khi đang mang thai, chúng tôi không thể về sớm mà vẫn phải tăng ca. Do thời gian làm việc kéo dài, Công ty lại không có chỗ trông trẻ cho người lao động nên sau khi sinh, tôi xin nghỉ việc để ở nhà chăm con”.
Không chỉ chị Phiên, nhiều nữ công nhân khác cũng mong muốn Công ty có chỗ trông trẻ để chuyên tâm làm việc. Chị Nguyễn Thị Cảnh, công nhân Công ty ADI Việt Nam liên doanh sản xuất nến cao cấp (TP Hạ Long) chia sẻ: “Quê tôi ở Đông Triều, hai vợ chồng phải thuê nhà trọ để sống và làm việc. Nếu bây giờ mang con đi gửi tại các trường mầm non tư thục cũng phải tốn khoảng 2,5 triệu đồng, trong khi lương tháng của hai vợ chồng chỉ dao động 7 đến 8 triệu đồng, chưa kể chi phí sinh hoạt. Không những thế, nếu đi làm theo ca, nhất là ca hai phải 1 giờ sáng mới tan, hầu như không có nhà trẻ nào trông đến giờ ấy. Chúng tôi chỉ mong cơ quan có nhà trẻ trông con theo ca của công nhân để chúng tôi có thể tập trung vào công việc”.
Còn nhiều khó khăn...
Bên cạnh những khó khăn nói trên, ở một số doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đưa ra yêu cầu riêng trong quá trình tuyển dụng và sử dụng đối với lao động nữ. Cụ thể, ở một số doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, lao động nữ phải ký cam kết không sinh con trong vòng một năm đầu làm việc. Do nhu cầu công việc, phần lớn các lao động nữ đều ký cam kết này. Tuy nhiên, nếu vi phạm, họ sẽ phải nghỉ việc. Đây thường là những nghề có thu nhập thấp, đòi hỏi lao động ít hoặc không phải qua đào tạo. Chủ yếu lao động nữ trong độ tuổi từ 18 đến 21, vừa tốt nghiệp cấp 3 và chưa có việc làm. So với nam giới, rõ ràng lao động nữ chịu thiệt thòi không nhỏ. Ngoài vấn đề về sinh đẻ, không ít các lao động nữ cũng đang phải chịu những tác động của môi trường công việc tương đương với lao động nam. Chị Lê Thị Thường, làm việc tại Công ty Đóng tàu Hạ Long (TP Hạ Long) cho biết: “Công việc hàng ngày của lao động nữ là mài chải, sơn tàu. Còn đối với nam chủ yếu là hàn, sửa chữa tàu. Nhưng do đặc trưng công việc nên môi trường lao động thường rất bụi và độc hại khiến nữ giới dễ mệt mỏi hơn. Thậm chí khu vệ sinh cũng không được sạch sẽ, đường ống thoát nước bị tắc, đôi lúc sinh hoạt bị ảnh hưởng. Dù vậy, vì gánh nặng mưu sinh nên chúng tôi vẫn cố gắng để làm việc”.
Hiện nay, trên địa bàn TP Hạ Long có khá nhiều doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, trong đó tập trung chủ yếu tại khu công nghiệp Cái Lân. Tổng số lao động khoảng 112.872 người, trong đó, lao động nữ là 45.679 người, chiếm 40,5%. Bà Nguyễn Thị Loan, Trưởng Phòng Lao động Thương binh và Xã hội thành phố cho biết: “Mỗi năm, Phòng đều tổ chức từ 2-3 cuộc tuyên truyền theo chuyên đề và phổ biến lồng ghép các thông tin về quyền lợi cho lao động nữ trong các hội nghị về lao động. Bên cạnh đó, phát hành sách báo giáo dục về chính sách pháp luật, đặc biệt chính sách, quyền lợi và nghĩa vụ của lao động nữ tới người lao động. Đồng thời, đẩy mạnh công tác kiểm tra và chấp hành Luật Lao động tại hơn 100 doanh nghiệp cơ sở, đảm bảo lợi ích cho người lao động nói chung và lao động nữ nói riêng. Trong tháng 9 vừa qua, Phòng đã tiến hành kiểm tra 130 doanh nghiệp, chú trọng về việc tham gia BHXH của người lao động, thực hiện bảo hộ an toàn lao động… Các lỗi mà doanh nghiệp, cơ sở sản xuất mắc phải thường là không đóng BHXH, không huấn luyện an toàn hoặc khám sức khoẻ đầy đủ cho người lao động… Tất cả các trường hợp vi phạm đều bị nhắc nhở và xử lý theo quy định. Đặc biệt, sau công tác kiểm tra, đã có trên 200 lao động nữ được tham gia BHXH”.
Trước những thực trạng nêu trên, không chỉ các cơ quan nhà nước có trách nhiệm với lao động nữ mà cần có sự quan tâm tích cực và chủ động từ phía công đoàn và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, bản thân người lao động nên dành thời gian tìm hiểu pháp luật, nắm bắt thông tin để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
Vĩ An - Hoàng Quỳnh
