Diện tích đất liền của Quảng Ninh là hơn 6.200km2, bao gồm hơn 430.000ha đất rừng và đất có rừng; diện tích mặt biển là 6.100km2, bao gồm 2 vịnh lớn là Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long và 2.077 hòn đảo (chiếm hơn 2/3 số đảo trong cả nước)...; đường bờ biển toàn tỉnh dài 250km. Điều kiện này khiến Quảng Ninh trở thành “mái nhà chung” của các loại động, thực vật, trở thành một trong những địa phương đa dạng loài, đa dạng hệ sinh thái và đa dạng gen. Cụ thể, theo con số điều tra gần nhất của đơn vị chuyên môn, trên toàn tỉnh có trên 4.350 loài, 2.236 chi, 721 họ thuộc 19 ngành, trong đó có nhiều loài đặc hữu, nhiều nguồn gen quý hiếm; 3 giới động vật, nấm và thực vật; 5 dạng cảnh quan núi, đồi, bãi triều, đồng bằng hẹp ven biển, bãi bùn, biển, hải đảo...
Từ rất sớm, Quảng Ninh xác định và hành động hiệu quả để bảo vệ và phát triển thiên nhiên và đa dạng sinh học. Tỉnh xác định 9 khu bảo tồn thiên nhiên chính: Vùng lõi di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Bái Tử Long, Khu bảo tồn biển Cô Tô, đảo Trần, Rừng quốc gia Yên Tử, Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, Khu bảo tồn Quảng Nam Châu, Khu bảo tồn đất ngập nước Đồng Rui - Tiên Yên, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Quang Hanh, Khu đất ngập nước vùng cửa sông Tiên Yên. Khu vực này có diện tích gần 5.200ha, trải dài trên 3 huyện: Đầm Hà, Hải Hà, Tiên Yên (cũ).
Vùng lõi di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long rộng 434km2, gồm 775 đảo với nhiều hang động, bãi tắm. Đây là khu vực cảnh quan đá vôi, hệ sinh thái biển và hệ sinh thái trên đảo đá vôi đặc trưng. Ngày 17/12/1994, Vịnh Hạ Long chính thức được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới, ngày 9/12/1995, UBND tỉnh đã chính thức quyết định thành lập BQL Vịnh Hạ Long nhằm hình thành đơn vị chuyên trách triển khai các giải pháp bảo vệ, bảo tồn giá trị nổi bật toàn cầu của di sản này. Hiện nay, Vịnh Hạ Long nằm trong sự quản lý của Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử.
Trong suốt những năm qua, vùng lõi di sản Vịnh Hạ Long được phục hồi rạn san hô, kiểm soát xâm hại sinh cảnh, thu gom rác trên vịnh, di dời các hộ dân làng chài trên vịnh lên bờ sinh sống, cấm đánh bắt thuỷ sản, chấm dứt hoạt động bốc xếp, chuyển tải hàng hoá rời, quy hoạch hơn 5.000ha hệ sinh thái rừng núi đá vôi vào hệ thống rừng đặc dụng của tỉnh, bảo tồn các hang động và hòn điển hình, nâng cao năng lực xử lý nước thải, kiểm soát ô nhiễm từ nguồn, thay phao xốp bằng các vật liệu nổi bền vững tại các công trình nổi, giảm sức tải du lịch…
Với vẻ đẹp được gìn giữ, Vịnh Hạ Long đã lần lượt được công nhận các danh hiệu: Di sản thiên nhiên thế giới, di tích quốc gia đặc biệt, kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới, di sản địa chất quốc tế Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà, khu du lịch hàng đầu Việt Nam, điểm đến du lịch hàng đầu Việt Nam… Và trên 60 triệu lượt du khách trên toàn cầu đến với nơi này trong khoảng 30 năm qua.
Vườn Quốc gia Bái Tử Long đã được nhận danh hiệu Vườn di sản ASEAN Bái Tử Long. Nơi đây đang bảo tồn quần thể rừng cây trâm mốc cổ thụ, gồm 272 cây tuổi thọ từ 150 năm trở lên, trên 2.000 cây dưới 150 năm, 3 cây trâm vỏ đỏ niên đại hơn 300 năm, 3 cây trai lý cổ niên đại khoảng 500 năm tuổi. Rừng quốc gia Yên Tử cũng là nơi có các mẫu chuẩn hệ sinh thái của vùng rừng Đông Bắc Việt Nam. Hiện khu rừng này được tỉnh, các sở, ngành chuyên môn, địa phương, doanh nghiệp và đặc biệt là đội ngũ cán bộ người lao động Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử gìn giữ, bảo vệ và phát triển 206 loại động vật có xương sống với trên 20 loài quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam, gần 1.000 loài thực vật bậc cao, trong đó 144 cây đã được công nhận là cây di sản Việt Nam.
Mới đây nhất, ngày 27/11, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 4508/QĐ-UBND về việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô - đảo Trần với tổng diện tích 18.414,92ha, trong đó có 13.230,5ha là vùng lõi, 5.184,42ha vùng đệm.
Với việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô - đảo Trần, đồng nghĩa công tác bảo vệ các rạn san hô, cánh rừng ngập mặn, bãi triều rạn đá và các quần thể thủy sinh vật, sinh vật biển quý, hiếm nơi đây, sẽ hiệu quả hơn… Thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô - đảo Trần cũng khẳng định bước đi quan trọng của tỉnh Quảng Ninh trong chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ cảnh quan tự nhiên và phát triển kinh tế biển bền vững trong bối cảnh hiện nay.
