Năm học nào, ngành GD&ĐT tỉnh cũng có văn bản chỉ đạo ráo riết về việc chống “lạm thu” trong các cơ sở giáo dục. Nhưng trên thực tế, “lạm thu” vẫn tồn tại và tiếp diễn ở nhiều trường học, địa phương... Việc tìm nguyên nhân và thuốc chữa “căn bệnh” này đang được cơ quan chức năng thực hiện để từng bước đáp ứng sự mong chờ của xã hội.
Khắp nơi “lạm thu”
Nhằm tiếp tục chấn chỉnh tình trạng lạm thu trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh trong năm học 2011-2012 ngay từ khi chuẩn bị bước vào năm học mới, Sở GD&ĐT đã có văn bản chỉ đạo các trường học, cơ sở giáo dục thực hiện nghiêm túc các khoản thu, chi theo quy định. Việc thu, chi các khoản đóng góp tự nguyện, thoả thuận phải đảm bảo nguyên tắc tự nguyện, đúng mục đích, dân chủ, công khai, minh bạch, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương và thu nhập của gia đình học sinh. Việc huy động các khoản đóng góp tự nguyện của các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân để hỗ trợ cơ sở vật chất nhà trường, các cơ sở giáo dục chỉ tổ chức thực hiện khi được sự ủng hộ, nhất trí trên tinh thần tự nguyện của các đối tượng tham gia đóng góp và có sự đồng ý của UBND cấp huyện hoặc Sở GD&ĐT. Đặc biệt, các cơ sở giáo dục không được quy định mức đóng góp cụ thể để ép buộc đối với các đối tượng tham gia đóng góp các khoản hỗ trợ để khắc phục khó khăn do thiên tai, hoả hoạn, sự cố nghiêm trọng, hỗ trợ các bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo...
Quy định là vậy, nhưng việc chấp hành của các cơ sở giáo dục vẫn còn rất nhiều điều phải bàn. Theo đánh giá của Ban Văn hoá - Xã hội (HĐND) tỉnh khi đi giám sát thực hiện các khoản thu đầu năm tại một số cơ sở giáo dục công lập và địa bàn dân cư thuộc các địa phương: Hạ Long, Cẩm Phả, Đông Triều, Uông Bí (thời gian từ 22-9 đến 3-10-2011): Tình trạng “lạm thu” vẫn diễn ra khá phổ biến trong các trường học và chủ yếu bắt nguồn từ các khoản thu Quỹ Hội phụ huynh, dạy thêm, học thêm; các khoản đóng góp xây dựng cơ sở vật chất… Kiểm tra tại Trường THCS Việt Hưng (TP Hạ Long), ở lớp 9A1, 8A3 vẫn thực hiện thu học phí cả năm học. Hay ở một số trường khác có tình trạng thực hiện thu tiền dạy thêm, học thêm theo Quyết định 2699/2007/QĐ-UBND của UBND tỉnh về quy định mức thu dạy thêm, học thêm, nhưng do quyết định này đã “lỗi thời” so với thời giá hiện nay nên hầu hết Hội Phụ huynh các trường đều thoả thuận hỗ trợ thêm cho giáo viên. Và việc huy động của Hội Phụ huynh vẫn được thực hiện theo mức bình quân hoá. Các khoản thu hộ như bảo hiểm y tế, bảo hiểm thân thể... đa số các trường thực hiện theo mức chung. Thậm chí có nơi, Phòng GD&ĐT còn chỉ đạo trường này thì mua bảo hiểm của công ty này, trường khác thì mua bảo hiểm của công ty khác. Cũng có trường còn thu hộ cả các khoản phong bì, giấy kiểm tra, tiền mũ đồng phục, quỹ nhân đạo, quỹ khuyến học, tiền tổ chức trung thu... và các khoản thu theo thoả thuận như: Trông giữ xe vệ sinh, điện, nước (theo quy định, tỉnh đã trích ngân sách để hỗ trợ các nhà trường chi trả những khoản này). Một số trường xây dựng Đề án huy động xã hội hoá chỉ mang tính hình thức; thời gian thực hiện lộ trình và sử dụng các “sản phẩm” từ xã hội quá ngắn, lãng phí đã dẫn đến việc năm nào phụ huynh cũng phải đóng góp mua máy chiếu, rèm, mành cửa… Cá biệt ở Đông Triều, học sinh khó khăn vẫn huy động đóng góp xã hội hoá đã gây bức xúc trong nhân dân...
Cần giải pháp thấu đáo
Ngay sau khi Đoàn giám sát của Ban Văn hoá - Xã hội (HĐND tỉnh) tiến hành kiểm tra một số cơ sở giáo dục và địa phương trong tỉnh, ngành GD&ĐT đã có những động thái tích cực để giải quyết tình trạng trên. Phòng GD&ĐT TP Hạ Long đã tổ chức họp ban đại diện cha mẹ học sinh các trường; đồng thời kiểm điểm, nhắc nhở các trường đã thực hiện sai quy định thu, chi. Phòng GD&ĐT Đông Triều tổ chức họp các trường để kiểm điểm những trường hợp Đoàn Giám sát nêu. Về phía Sở GD&ĐT, đồng chí Đỗ Văn Thuấn, Giám đốc Sở cũng đã thẳng thắn nhận khuyết điểm; đồng thời xử lý nghiêm thủ trưởng các đơn vị để xảy ra tình trạng lạm thu. Tuy nhiên, theo ý kiến của nhiều người, những biện pháp trên mới chỉ là giải pháp tình thế, giải quyết vấn đề tồn tại trước mắt. Về lâu dài, ngành cần có sự giám sát, quản lý chặt chẽ hơn.
Theo ý kiến của các thành viên Đoàn giám sát, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm thu trong các cơ sở giáo dục. Trong đó có việc các cơ sở giáo dục lạm dụng chủ trương xã hội hoá; hội phụ huynh (ban đại diện cha, mẹ học sinh) hoạt động không đúng chức năng, nhiệm vụ theo quy định của Bộ GD&ĐT. Trên thực tế, không ít cơ sở giáo dục đã cố tình lạm dụng chủ trương này để tăng các khoản đóng góp của phụ huynh, gây bất bình và bức xúc trong nhân dân. Và các khoản thu ngoài quy định này được hợp lý hoá thông qua Hội Phụ huynh, biến Hội Phụ huynh thành “Hội phụ thu”. Đồng chí Trần Xuân Cương, Thường trực HĐND tỉnh cho rằng: “Khi xây mới các trường học, các đơn vị cần lập đề án cụ thể đi kèm với xây dựng cơ sở vật chất là các trang thiết bị để tránh tình trạng khi trường vừa xây xong đã phải huy động phụ huynh đóng góp quá nhiều”. Cũng có ý kiến hiến kế rằng, để hạn chế tình trạng “lạm thu” hội nghị phụ huynh đầu năm, hội cha mẹ học sinh phải thống nhất được tiếng nói và cách làm việc. Nghĩa là các khoản đóng góp phải được xây dựng trên nguyên tắc dân chủ, công khai, có sự thảo luận, bàn bạc kỹ càng của các bậc phụ huynh. Nếu trường nào có mức thu cao quá so với thu nhập bình quân của địa bàn dân cư đó sinh sống hoặc có khoản quỹ nào đó mà phụ huynh thấy không cần thiết thì phụ huynh cần phải có ý kiến để thay đổi cho phù hợp, chứ không nên im lặng. Bên cạnh đó, nhà trường khi đã có sự bàn bạc thống nhất của hội cha mẹ học sinh trên cơ sở tự nguyện rồi thì cũng cần có cách thu đúng, thu đủ và thực hiện việc giãn thu cũng là cách để nhà trường chia sẻ với phụ huynh. Đồng thời cũng cần minh bạch, công khai các khoản thu, chi trong nhà trường; đặc biệt cần có quy định cụ thể đối với hoạt động của Hội Phụ huynh; quy định về quản lý dạy thêm, học thêm và chế tài xử lý đối với từng trường hợp cụ thể vi phạm; điều chỉnh mức thu học phí hợp lý hơn.
Cẩm Nang
