Đê Quan Lạn (xã Quan Lạn, huyện Vân Đồn) là lá chắn sóng quan trọng trong việc phòng chống thiên tai, bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân xã đảo. Tuy nhiên, do xây dựng đã lâu (từ năm 1954), hiện nay đê Quan Lạn đã xuống cấp nghiêm trọng song vẫn chưa được tu bổ.
Đê Quan Lạn có chiều dài hơn 7km bao quanh xã đảo Quan Lạn. Đê gồm các tuyến: Đê Đầu Núi, đê Tân Phong, đê Khe Luồn, đê Đồng Muối, đê Xóm Bấc có nhiệm vụ ngăn ngừa thâm nhập mặn, là lá chắn cho toàn xã đảo. Theo quan sát của chúng tôi, hiện tại hầu hết tuyến đê đều có bề mặt đê nhỏ. Phần thân đê nhiều chỗ bị sạt lở, nứt gãy, xuống cấp nghiêm trọng. Thậm chí, nhiều đoạn đê chỉ cao hơn mặt nước biển khoảng 2m, nhất là đoạn đê Tân Phong. Đê Tân Phong có chiều dài hơn 3km từ UBND xã qua thôn Tân Phong. Toàn bộ chân đê đã bị xói lở, chỉ còn trơ đá hộc. Cây cối mọc um tùm quanh khu vực thân đê khiến chúng tôi khó có thể hình dung được đây lại đang là “bức tường bảo vệ” của hơn 200 hộ dân thôn Tân Phong này. Được biết, hàng năm, địa phương đều tiến hành sửa chữa những điểm xung yếu, bố trí cán bộ túc trực 24/24 giờ tại các điểm xung yếu; huy động người dân đắp đất gia cố các đoạn đê; di dời các hộ dân trên mặt đê; nhắc nhở người dân đề cao cảnh giác khi mùa mưa bão đến. Song những giải pháp trên chỉ mang tính chất tạm thời.
“Mỗi khi mưa bão đến, bà con nơi đây lại như ngồi trên đống lửa”, ông Nguyễn Văn Thuận, Bí thư Đảng uỷ xã cho biết. Mỗi mùa mưa bão hay nước triều cường lại đe doạ đến đời sống, tính mạng người dân trong vùng được tuyến đê bảo vệ. Vì vậy, chính quyền xã thường xuyên phải di dời các hộ dân sinh sống trên mặt đê vào các nhà văn hoá thôn hoặc các hộ dân trong trung tâm xã. Mỗi khi triều cường, nước dâng cao trên 4,3m là tràn qua đê còn gây nhiễm mặn đồng ruộng, khiến nhiều diện tích đất không thể canh tác. Quy mô tuyến đê xây dựng đơn giản, đã quá cũ, không đủ khả năng chống được sóng biển khi có bão, triều cường. Hàng năm, địa phương phải đầu tư sửa chữa, tu bổ liên tục để bảo vệ đất đai, tài sản nhưng do kinh phí hạn chế nên cũng chỉ như “muối bỏ bể”.
Không chỉ triều cường, mực nước dâng cao tràn qua đê mà tình trạng vỡ đê thường xuyên diễn ra. Còn nhớ cuối tháng 7-2005, dù mưa nhỏ song nước triều cường dâng cao đã làm vỡ đê Đồng Muối. Mặc dù không có thiệt hại về người song gây ngập lụt toàn bộ nhà cửa, đất canh tác của các hộ dân thôn Đông Nam và Thái Hoà. Hay như giữa tháng 11-2008, nước triều cường đã khiến vỡ 500m đê Tân Phong, gây ngập lụt 10ha đất canh tác của người dân trong thôn. Cuối tháng 6-2013, do ảnh hưởng của bão số 2 kết hợp với triều cường nên khoảng 50m đê biển Quan Lạn có hiện tượng nước biển tràn qua đê. Ngay sau sự cố xảy ra, lực lượng quân đội, dân quân và nhân dân trên đảo đã tiến hành dùng bao cát, xử lý khẩn cấp, khắc phục kịp thời. Chính quyền xã đã di dời 11 hộ dân ở trong vùng trũng khu vực sau đê đến Trường Tiểu học Quan Lạn.
Gắn bó quá nửa đời người với thôn Tân Phong, bà Nguyễn Thị Chỉ, Bí thư Chi bộ thôn cho biết: Đê Tân Phong đi qua thôn chúng tôi đã xuống cấp lắm rồi. Người dân sinh sống trên đê tự bỏ tiền ra tu bổ, gia cố nhằm đảm bảo cuộc sống. Tuyến đê qua thôn bây giờ chỗ cao nhất cũng chỉ 4m, có chỗ chỉ cao 1m. Lúc nào người dân trong thôn, nhất là 30 hộ dân sát đê cũng sống trong cảnh nơm nớp lo vỡ đê. Người dân trong thôn hiện chủ yếu là làm nghề đi biển, có muốn trồng cấy thêm để kiếm bữa ăn cũng không được bởi toàn bộ 2ha diện tích đất canh tác trong thôn hết lần này đến lần khác bị ngập mặn.
Trao đổi với chúng tôi, ông Bùi Xuân Hiển, Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án các công trình NN&PTNT, Sở NN&PTNT cho biết: Dự án đầu tư nâng cấp, sửa chữa, tu bổ đê Quan Lạn được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 1765/QĐ-UBND ngày 2-6-2011, từ nguồn vốn ngân sách Trung ương của Chương trình nâng cấp đê biển. Tuy nhiên, theo Quyết định số 58/2006/QĐ-TTg 14-3-2006 của Thủ tướng Chính phủ, dự án chưa được bố trí vốn xây dựng hệ thống đê điều kiên cố, bảo đảm an toàn phòng, chống lụt bão. Do đó, ngày 31-10-2013, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 2995/QĐ-UBND phê duyệt điều chỉnh dự án với tổng mức đầu tư 327 tỷ đồng theo Chương trình biến đổi khí hậu (SP-RCC). Dự án đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục dự án ưu tiên thuộc Chương trình SP-RCC, phân bổ và giao kế hoạch vốn đầu tư phát triển nguồn ngân sách nhà nước năm 2015. Thực hiện các quy định của Chương trình SP-RCC, dự án đã được thoả thuận kỹ thuật đối với hạng mục trồng rừng và nâng cấp đê cũng như hoàn thiện quy trình thẩm định vốn. Nguyên nhân trực tiếp khiến dự án chưa được triển khai thực hiện đó là chưa được bố trí vốn. Trong khi đó, việc bố trí vốn của dự án lại phụ thuộc vào các yếu tố như: Phải có ý kiến thoả thuận của các bộ, ngành Trung ương; thực hiện theo các quy định của Luật Đầu tư công; phụ thuộc vào kế hoạch thực hiện của chương trình... Hiện, Sở NN&PTNT đang hoàn chỉnh hồ sơ đề xuất chủ trương đầu tư theo ý kiến thẩm định của các bộ, ngành Trung ương và báo cáo UBND tỉnh trình Thường trực HĐND tỉnh quyết định chủ trương đầu tư để triển khai các bước tiếp theo. Dự kiến, dự án sẽ được khởi công vào cuối quý IV-2015 hoặc đầu quý I-2016 tuỳ thuộc vào việc bố trí vốn.
Việc đầu tư nâng cấp tuyến đê bao để bảo vệ, tạo điều kiện ổn định lâu dài và phát triển kinh tế cho nhân dân xã Quan Lạn là rất cần thiết. Hy vọng rằng, dự án sẽ nhanh chóng được đầu tư, đáp ứng mong mỏi của bà con xã đảo.
Cao Quỳnh[links()]
