Mới đây, trong chương trình Chuyển động 24 giờ của Đài Truyền hình Việt Nam có đưa tin miếng dán hoạt hình xuất xứ từ Trung Quốc có chứa chất gây tổn hại đến cơ quan sinh sản; thậm chí là có thể gây ung thư (theo báo cáo từ hệ thống cảnh báo RAPEX của Liên minh châu Âu EU) đã làm không ít người dân thêm phần lo lắng... Trước đó, những thông tin tương tự như vậy đối với những loại đồ chơi không rõ nguồn gốc xuất xứ; đồ chơi nhập lậu từ Trung Quốc cũng đã không ít lần được cảnh báo. Tuy nhiên, việc ngăn chặn cũng như tiêu thụ loại sản phẩm hàng hoá này trên địa bàn tỉnh hầu như không có nhiều thay đổi, nhất là Quảng Ninh lại là tỉnh có biên giới tiếp giáp với Trung Quốc.
Tràn lan đồ chơi độc hại
Ngay sau khi theo dõi tin tức trên Đài truyền hình Việt Nam cảnh báo về những mối nguy hại từ đồ chơi Trung Quốc nhập lậu; trong đó, đáng chú ý là sản phẩm miếng dán hoạt hình và bộ đồ chơi nấu ăn, bà Nguyễn Thị Hà, khu 3B, phường Quang Hanh, TP Cẩm Phả đã tức tốc yêu cầu các con phải mang vứt bỏ tất cả đồ chơi của các cháu. Bà chia sẻ: “Mỗi lần sinh nhật hoặc bố, mẹ, cô, dì, chú, bác các cháu đi đâu về đều mua quà là đồ chơi. Bây giờ, nhãn mác các loại đồ chơi cũng chẳng còn nên không xác định được đồ chơi đó có phải là của Trung Quốc bán trên thị trường không. Cách an toàn và tốt nhất là vứt bỏ hết”.
Mối lo lắng của bà Hà là có cơ sở. Bởi, theo phản ánh của nhiều bậc phụ huynh, để kiếm được một món đồ chơi có nguồn gốc, xuất xứ có dán tem kiểm định đảm bảo an toàn chất lượng trên thị trường hiện nay là không dễ. Đó còn chưa kể đến việc những món đồ này thường có giá thành rất đắt, không phải gia đình nào cũng có điều kiện để mua cho trẻ chơi. Trong khi đó, những đồ chơi nhập lậu từ Trung Quốc thường có giá thành rẻ, màu sắc bắt mắt, dễ mua, vì nó được bày bán ở nhiều nơi, từ những quán tạp hoá nhỏ lẻ nơi cổng trường; những quầy hàng trong các khu chợ đến các cửa hàng bán đồ chơi; thậm chí, ngay trong cửa hàng văn phòng phẩm, cửa hàng sách tự chọn...
Khảo sát tại khu chợ bán buôn của TP Móng Cái (còn gọi là chợ 2), chúng tôi không khỏi giật mình. Dãy ki ốt phía trước chợ có hơn 20 cửa hàng bán đồ chơi với đủ các chủng loại. Từ xa, chúng tôi đã cảm nhận được thứ mùi nhựa khét lẹt và hăng hắc của sơn. Nhiều bộ đồ chơi còn trong bao bì nhưng đã bợt màu, hoạ tiết lem nhem do để lâu ngày dưới ánh nắng mặt trời. Không những thế, tại đây, mặt hàng đồ chơi “thông minh biết kể chuyện” được Cục Quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hoá khuyến cáo không nên sử dụng vẫn được bày bán công khai và tràn lan. Tuy đã gần trưa nhưng không khí buôn bán ở đây vẫn diễn ra khá tấp nập. Từng thùng hàng lớn được đóng gói để vận chuyển. Trò chuyện với một người bán hàng, được biết, những loại đồ chơi này đều xuất xứ từ Trung Quốc, các chủ cửa hàng đồ chơi từ các thành phố, thị xã trong và ngoài tỉnh đều nhập hàng ở đây. Giá bán buôn ở khu chợ này thường rất rẻ. Có lẽ vì thế mà nguồn cung ở một số địa bàn thuộc các đô thị lớn của tỉnh cũng rất dồi dào và phong phú. Không khó để có thể mua được một món đồ chơi trẻ yêu thích như: Ô tô, máy bay, búp bê, bộ ghép hình, dụng cụ nhà bếp, súng nước với nhiều mẫu mã, kiểu dáng khác nhau. Thậm chí, nhiều loại đồ chơi hiện nay còn chứa bánh, kẹo xanh đỏ bên trong để “hút” trẻ em. Các em có thể chỉ phải bỏ ra vài nghìn lẻ là đã có thể vừa ăn, vừa chơi được. Những món đồ này, phía ngoài bao bì chỉ ghi bằng chữ Trung Quốc với hình ảnh minh hoạ theo sản phẩm là nhân vật hoạt hình bắt mắt... Tất cả đều không có xuất xứ, nguồn gốc, giấy kiểm định bảo đảm chất lượng hay tem hợp quy CR.
Khó kiểm soát
Theo chia sẻ của lãnh đạo Chi cục Quản lý thị trường, phía đơn vị chưa nhận được thông tin của cơ quan chức năng cấp trên gửi về những sản phẩm đồ chơi trẻ em như chương trình chuyển động 24/7 nêu. Tuy nhiên, việc kiểm tra, kiểm soát và xử lý các mặt hàng lưu hành trên thị trường nói chung và đồ chơi trẻ em nói riêng đều được đơn vị tiến hành thường xuyên. Theo báo cáo của Chi cục Quản lý thị trường, từ đầu năm 2015 đến nay, lực lượng quản lý thị trường tỉnh đã bắt giữ 126 vụ hàng cấm là đồ chơi trẻ em mang tính bạo lực; phạt tiền trên 128 triệu đồng; tiến hành tiêu huỷ 15.058 đơn vị đồ chơi bạo lực. Bên cạnh đó, lực lượng này cũng đã phạt tiền, xử lý huỷ hàng 19 vụ kinh doanh đồ chơi trẻ em nhập lậu không rõ nguồn gốc, xuất xứ; phạt vi phạm hành chính 90 triệu đồng; tịch thu 44.472 đơn vị đồ chơi trẻ em các loại. Trong đó, các mặt hàng đồ chơi bị huỷ như: Bộ con quay 120 chiếc giá 3.000 đồng; đồ chơi Ninja 14 chiếc giá 20.000 đồng; bộ xếp hình 20kg giá 5.000 đồng; búp bê; vỉ búp bê...
Theo ý kiến của cán bộ chuyên viên của cơ quan chức năng có liên quan như Quản lý thị trường, Sở KH&CN, mặc dù hàng năm, lực lượng chức năng đã xử lý và tiêu huỷ số lượng không nhỏ mặt hàng đồ chơi của các cơ sở kinh doanh vi phạm nhưng “nguồn cung” trên thị trường vẫn rất lớn. Nguyên nhân là do, địa bàn Quảng Ninh có nhiều cửa khẩu giáp với Trung Quốc; trong khi Trung Quốc lại là nơi sản xuất đồ chơi lớn nhất thế giới. Cũng có rất nhiều quốc gia đặt hàng Trung Quốc sản xuất đồ chơi nhưng theo tiêu chuẩn. Những lô hàng này đều được dán nhãn mác, tem hợp quy, hợp chuẩn. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng sản xuất không ít loại đồ chơi rẻ tiền bằng nhựa tái chế, sử dụng sơn độc hại có hàm lượng chì và nhiều loại chất độc hại ảnh hưởng tới sức khoẻ con người. Những mặt hàng này không được dán tem nhưng lại được các đối tượng xấu tìm cách nhập lậu vào thị trường trong nước để kiếm lời. Còn lý do nữa khiến thị trường đồ chơi trẻ em khó kiểm soát, đó là không ít cửa hàng bán lẻ đã tìm cách trà trộn những món đồ chơi không rõ nguồn gốc bán lẫn cùng những lô hàng đã được dán tem, nhãn hợp chuẩn... Một cán bộ Sở KH&CN cho hay: “Năm trước, phía Sở KH&CN cũng tổ chức đợt thanh tra chuyên ngành về đồ chơi trẻ em. Tuy nhiên, để kiểm định xem mẫu mặt hàng đó có đảm bảo chất lượng an toàn hàng hoá hay không thì mất rất nhiều tiền. Mỗi mẫu có thể lên đến hàng chục triệu đồng trong khi kinh phí để thực hiện thì lại rất hạn hẹp”.
Có thể thấy, việc kiểm tra, kiểm soát, ngăn chặn mặt hàng đồ chơi nhập lậu hiện nay vẫn còn rất nhiều “rào cản”, khó khăn từ nhiều phía. Chính vì thế, người tiêu dùng hãy tự bảo vệ mình bằng cách thay đổi thói quen và nâng cao nhận thức trong nhận biết, tiêu dùng sản phẩm hàng hoá.
Cẩm Nang - Hoàng Quỳnh
Tiếng nói người trong cuộc
Vĩ An - Thu Nguyệt - Thanh Hoa
