Suối Cầu Lim chảy từ dãy núi Non Đông, chạy uốn lượn qua hơn chục khu phố của thị trấn Mạo Khê (Đông Triều) rồi đổ ra sông Đá Vách. Từ bao đời nay, con suối này trong xanh, cá lội tung tăng, đôi bờ ruộng đồng trù phú, nhiều khu vực tàu, thuyền loại nhỏ ra, vào được. Nhưng giờ đây, do sự tàn phá rừng thượng nguồn để khai thác than, suối Cầu Lim chỉ còn là một con lạch nhỏ, nước đen ngòm, các loại thuỷ sinh bị huỷ diệt, mỗi mùa mưa bão về là nỗi lo của hàng trăm hộ dân nơi đây.
Trung tuần tháng 12 vừa qua, chúng tôi đến khu Vĩnh Hải, thị trấn Mạo Khê (Đông Triều), nơi có hàng chục hộ dân sinh sống ở đôi bờ suối Cầu Lim. Hỏi thăm vào nhà ông Nguyễn Hữu Hợp, thấy có rất đông người. Ông Hợp giải thích: “Hôm nay nghe tin có nhà báo về tìm hiểu về suối Cầu Lim, từ sáng đến giờ, bà con đợi ở đây để phản ánh. Mà không chỉ có “thường dân” chúng tôi bức xúc đâu, còn có bác Nguyễn Văn Quyết, Bí thư Chi bộ khu Vĩnh Hải, bác Nguyễn Đức Khánh, Phó Bí thư Chi bộ, Khu trưởng khu phố 2 nữa”.
Sau khi nghe cán bộ, nhân dân ở đây phản ánh, chúng tôi được ông Hợp dẫn đi thăm “hiện trường” là mấy chiếc ao chỉ còn là những vũng nước như trâu đằm, phơi ra những lớp bùn màu vàng ệch. Ông Hợp nói như khóc: “Nhà báo xem, bùn từ suối Cầu Lim tràn về bồi lấp hết cả ao thế này thì còn loại cá nào có thể sống được cơ chứ...!”. Theo người dân ở đây cho biết, thì gia đình ông Hợp là một trong những hộ định cư lâu nhất ở khu Vĩnh Hải này. Vốn có chút kinh nghiệm về nuôi trồng thuỷ sản, từ năm 1990, ông Hợp đã ký hợp đồng đấu thầu với UBND thị trấn Mạo Khê và HTX Vĩnh Thắng, nhận 15.000m2 đầm để đào ao thả cá. Gia đình ông đã tổ chức nạo vét, cải tạo ao để nuôi hàng vạn con cá giống. Bình quân mỗi năm, ông thu lãi hàng chục triệu đồng. Nhưng khoảng 5 năm trở lại đây, mỗi khi mùa mưa lũ đến là ông Hợp lại lo “mất ăn mất ngủ” vì nguồn nước bùn ô nhiễm từ suối Cầu Lim tràn vào không có cách gì cản nổi. Ông Hợp cho biết, mỗi năm, cá nuôi của ông bị chết tới 5-6 tấn. “Của đau, con xót”, lại chẳng biết kêu ai, ông định không nuôi nữa. Nhưng không làm đầm thì chẳng biết sống bằng gì, thế là năm ngoái ông lại bàn với vợ liều “đánh bạc với trời”, làm đơn vay ngân hàng 700 triệu đồng để cải tạo ao, đầm và mua cá giống thả nuôi. Những tháng mùa khô, do nguồn nước ở thượng nguồn chảy về ít, nên nước khá sạch, cá sinh trưởng rất ổn định. Ông Hợp khấp khởi mừng thầm và nhẩm tính vụ thu hoạch này sẽ thu lãi trên trăm triệu đồng. Ông cũng đã lường trước được nguy cơ suối Cầu Lim vào mùa mưa lũ, nên đã có dự định thu hoạch cá sớm hơn. Nhưng “nhân tính không bằng trời tính”, một trận mưa lớn trong tháng 6 năm nay đã cuốn băng tất cả tiền bạc, công sức và hy vọng của gia đình ông xuống suối Cầu Lim. Ông Hợp kể lại: “Sáng hôm ấy, khi thấy mây đen kìn kịt phía chân trời, vợ chồng tôi nhấp nhổm không yên, chỉ biết cầu trời khấn phật phù hộ. Trận mưa đó rất to, nước từ thượng nguồn ào ào đổ về. Gia đình tôi đã huy động lực lượng để đắp thêm bờ kè. Nhưng chỉ vài chục phút sau trận mưa là nước tràn vào ao. Cả nhà đành bất lực đứng nhìn. Khi mưa tạnh, một lượng lớn cá theo dòng nước thoát đi, số còn lại thì chỉ hơn ngày sau là chết ngửa lềnh bềnh. Ước tính thiệt hại khoảng 400 triệu đồng”. Chỉ vào mấy chiếc vại lớn đặt cạnh bờ ao, ông Hợp buồn rầu: “Cá chết, thối um cả xóm. Chẳng biết xử lý thế nào, vợ tôi bảo vớt lên cho vào làm mắm. Nhưng không biết chế biến, hỏng hết cả...”.
Tiếc của, tiếc công sức, ông Hợp và một số gia đình trong khu cùng hoàn cảnh đã làm đơn đi kiến nghị nhiều nơi. Theo phản ánh của người dân, thì nguyên nhân chính là do dự án cải tạo suối Cầu Lim đã hoàn thành đến đợt 2 giai đoạn II từ lâu, nhưng không hiểu vì sao các cơ quan chức năng không tiếp tục triển khai đợt 3 để hoàn thiện toàn bộ tuyến suối. Vì vậy, khi mùa mưa lũ từ thượng nguồn đổ về, bị tắc lại ở đoạn phía Bắc Cầu Lim đã gây ngập úng cục bộ. Nước tràn vào nhà dân, có nơi ngập đến 80cm, làm nhiều bức tường bao quanh nhà, vườn của các hộ dân ở hai bên bờ suối từ khu vực phía Nam Cầu Lim trở xuống hạ lưu bị đổ, trong nhà bị chập cháy, nhiều vật dụng bị cuốn trôi. Thêm nữa, do việc khai thác than lộ vỉa ở khu vực thượng nguồn, làm đất đá thải tràn xuống, lấp mất dòng suối - kênh thoát nước chính của khu vực.
Để chứng minh cho sự đúng đắn của những lá đơn, ông Vũ Văn Tráng, nhà ở liền kề nhà ông Hợp cho chúng tôi xem bản thiết kế khá chi tiết các hạng mục dự án này, cùng những chứng từ liên quan đến việc đền bù giải phóng mặt bằng dự án từ năm 2009. Mọi đang người chăm chú xem xét, thì một bà nói cắt ngang: “Các bác ơi, cho tôi nói một câu thôi để còn về. Sáng nay tôi đi quên không nhốt thằng bé ở trong nhà, sợ nó lại bỏ đi đâu mất thì không biết đâu mà tìm...”. Nói xong, không chờ mọi người tham gia ý kiến, bà tất tả ra về. Bác Nguyễn Đức Khánh, Phó Bí thư Chi bộ, Khu trưởng khu phố 2 cho biết, đó là bà Phạm Thị Nho, nhà chỉ có 2 mẹ con, hoàn cảnh rất khó khăn. Con bác năm nay đã trên 40 tuổi nhưng bị bệnh tâm thần, sểnh ra một chút là bỏ đi đâu mất. Cuộc sống của hai mẹ con chỉ cậy vào mấy chục cây khế ngọt và chăn con gà, con lợn. Nhưng mấy năm nay, mưa lũ tràn lấp hết đất vườn, vào cả nhà. Cây khế thì chết, gà, lợn thì không năm nào không bị trôi đến vài chục con...
Chúng tôi đến thăm nhà bà Nho. Bà bảo: “Lúc sáng vội đi, tôi đã dụ nó vào nhà ngồi xem hoạt hình và bảo đi mua cho mấy cái bánh, nhưng quên khoá cửa. Chắc nó đợi lâu không thấy mẹ về, nên đi tìm...”. Chỉ tay ra khu vườn, bà nói tiếp: Nhà tôi ở trên cao hơn còn đỡ, chứ bác Thanh năm nay trên 70 tuổi, nhà gần suối, lại ở có một mình, thì còn khổ hơn nhiều. Có lần nước lên đến lưng nhà, bác ấy chỉ kịp trèo lên gác xép, kêu cứu. Đang nói chuyện thì anh con trai bị tâm thần của bà ở đâu tự về. Bà Nho mừng húm, vội kéo ngay vào nhà chốt cửa lại...
Không chỉ gây ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều hộ dân ở đôi bờ suối Cầu Lim; thời gian gần đây, mưa lũ còn ảnh hưởng đến đất canh tác của một số hộ dân thuộc Đội sản xuất số 5, HTX Nông nghiệp Vĩnh Thắng. Chỉ tay về phía cánh đồng, bác Nguyễn Văn Quyết, Bí thư Chi bộ khu Vĩnh Hải cho biết, việc thi công tuyến suối đến khu vực này thì dừng lại, khiến dòng suối bị thắt cổ chai. Khi mưa lũ về, không tiêu thoát được, nước từ suối tràn ngược lại cánh đồng gây thiệt hại hoa màu. Bác Quyết cho chúng tôi xem một công văn của UBND thị trấn Mạo Khê. Theo công văn này thì, các trận mưa ngày 29-5-2010 và ngày 29-6-2010 đã tràn bùn than vào nhà 8 hộ dân ở tổ 8, khu phố 1; đặc biệt là vùi lấp toàn bộ diện tích 7.000m2 trồng lúa sắp đến kỳ thu hoạch của 10 hộ dân thuộc Đội sản xuất số 5.
Chúng tôi chia tay các hộ dân sinh sống ở đôi bờ suối Cầu Lim với rất nhiều gửi gắm, hy vọng... Hình ảnh ông Nguyễn Hữu Hợp bần thần bên ao cá bị nhiễm nguồn nước và bà Phạm Thị Nho thảng thốt bên những cây khế ngọt bị chết cong queo cứ ám ảnh tôi mãi. Mong rằng các cơ quan chức năng của huyện Đông Triều cần sớm hoàn thành việc xây dựng tuyến suối Cầu Lim để các hộ dân nơi đây không còn cảnh phải “Sống chung với ngập lụt”.
Quang Minh
